Τα «καυτά» ερωτήματα για τη φύση της Ευρωπαϊκής Ένωσης[1].

Μέχρι την εξάπλωση της παγκόσμιας
χρηματοπιστωτικής κρίσης στην Ευρώπη με την μορφή του κρατικού χρέους  , οι υπέρμαχοι της ενοποίησης της ΕΕ τα
τελευταία χρόνια αναφέρονταν σε αυτή ως το κυριότερο επίτευγμα του
«μετανεωτερικού κόσμου»[2].

Μεταξύ αυτών όλοι εκείνοι οι
έλληνες μελετητές οι οποίοι υποστήριζαν μετά μανίας την  κυρίαρχη άποψη των ευρωπαϊκών πολιτικών και
ακαδημαϊκών ελίτ  και οι οποίοι  εκ των υστέρων   «ανακάλυψαν», το 2012-13, ότι η ΕΕ αποτελεί
χώρο ο οποίος κυριαρχείται ή επιχειρείται να κυριαρχηθεί από τις μεγάλες
δυνάμεις και ειδικά την Γερμανία. Μάλιστα αρκετοί εξ αυτών ανακάλυψαν, τα
τελευταία δύο με τρία χρόνια διότι προηγουμένως υποστήριζαν τα εντελώς αντίθετα,
διαθέσεις της Γερμανίας για δημιουργία αυτοκρατορίας στην Ευρώπη. Με όποιο κριτήριο
ισχύος η Γερμανία δεν αποτελεί παρά μια μικρομεσαία δύναμη σε παγκόσμιο επίπεδο.
Μάλιστα μια δύναμη χωρίς πυρηνικά όπλα στην εποχή μας. Επίσης με οποιοδήποτε
κριτήριο η ΕΕ αλλά και γενικότερα η Ευρώπη , βρίσκεται σε παρακμή. Είναι δύσκολο
για τους ευρωπαίους να το αποδεχτούν. Κατανοητό. Όμως η ιστορία προχωρά χωρίς
να νοιάζεται για τις μελαγχολίες του καθένα. Η ευρωπαϊκή εποχή της παγκόσμιας κυριαρχίας
κράτησε πάνω από τρεις αιώνες. Τώρα κυριαρχούν άλλοι. Μόνο λόγω της «συμμαχίας»
με αυτούς οι χώρες της ΕΕ εξακολουθούν να «έχουν ρόλο» στο πλανητικό  γίγνεσθαι.

Όμως ανεξάρτητα με τα παραπάνω, αξίζει
να αναφερθεί το ιδεολογικό και θεωρητικό πλαίσιο της κυρίαρχης αντίληψης για τη
φύση της ΕΕ , ώστε να γίνει κατανοητό το πόσο απέχει από την πραγματικότητα.

Σύμφωνα με τις κυρίαρχες τότε
αντιλήψεις η ΕΕ διαφοροποιείται τόσο από τα συμβατικά κράτη του «νεωτερικού
κόσμου» όσο και από τον «προνεωτερικό κόσμο», δηλαδή το χάος που προηγήθηκε του
κράτους και έπεται των αυτοκρατοριών[3].

Η μετανεωτερική ΕΕ προσφέρει το
όραμα ενός μεταμοντέρνου[4]
«συνεργατικού διακυβερνητικού χώρου», με κοινό επίπεδο ελευθεριών και κοινή
ασφάλεια, με μειωμένη εθνική κυριαρχία – στοιχείο που χαρακτήριζε όλες τις
αυτοκρατορίες στην ιστορία. 

Μέσα από τις μακροχρόνιες
διαδικασίες του ευρωπαϊκού state–building, η ΕΕ θα σχηματοποιείται
σιγά-σιγά  σε ένα «μεταμοντέρνο σύστημα»,
που έχει σαφή χαρακτηριστικά 
μεταεθνικής, μετακυριαρχικής ή μετακρατικής πολιτείας.

Ένα τέτοιο μετανεωτερικό
μόρφωμα καθοδηγούμενο από μεταμοντέρνες αντιλήψεις αλλά και από αντιλήψεις
εκσυγχρονιστικού ορθολογισμού και τη θεωρία της νεωτερικότητας,  αποτελεί το πλαίσιο μέσα στο οποίο καμία χώρα
δεν κυριαρχεί και το οποίο γεννά αρχές που δεν είναι εθνικές αλλά ηθικές και  νομικοκανονιστικές[5].

Τα κράτη που συγκροτούν την ΕΕ
επιχειρούν να  διαμορφώσουν  το πρώτο μεταεθνικό διακυβερνητικό μόρφωμα
στην παγκόσμια ιστορία. Αυτό το μόρφωμα αποκτά μια διακριτότητα μέσα από τη
χρήση πολλαπλών μέσων επηρεασμού του διεθνούς περιβάλλοντος , αποκλειόμενης
της στρατιωτικής ισχύος.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ένα
ιδιαίτερο διακρατικό μόρφωμα  που, μόνο
ως τέτοιο[6] ,
θεωρεί ότι ο πόλεμος –η τραυματική ευρωπαϊκή εμπειρία των δύο παγκόσμιων
πολέμων  προβάλλεται ως βασικό επιχείρημα
– αποτελεί αποτυχία της πολιτικής.

Οι Ευρωπαίοι τείνουν να αντιλαμβάνονται
το δικό τους μεταμοντέρνο σύστημα ως μέρος ενός γενικότερου συστήματος, στο
οποίο η έννοια του συσχετισμού δυνάμεων πρέπει να αντικατασταθεί από έννοιες
όπως η «απόρριψη της ισχύος» και η «αυτοεπιβαλλόμενη συμπεριφορά». Αυτό
τους οδηγεί στην απόρριψη του κλασικού raison d’état από την εποχή του
Μακιαβέλι, δηλαδή της αποτελεσματικότητας –άρα, εν πολλοίς, και της μη ηθικής–
της λειτουργίας του κράτους, και στην αντικατάστασή του από μια συγχορδία , όσο
και να φαντάζει αντιφατικό, οικουμενικής και 
σχετικιστικής ηθικής  στις
διεθνείς υποθέσεις.[7]

 Ο αποκλεισμός της χρήσης στρατιωτικής ισχύος
προσδίδει ιδιαίτερη βαρύτητα στην εκτεταμένη χρησιμοποίηση της διπλωματίας, όχι
ενός οποιουδήποτε είδους διπλωματίας, αλλά συγκεκριμένα της «κοσμοπολίτικης
διπλωματίας», η οποία προκύπτει από έναν νέο τρόπο «μετακρατικής[8] » συγκρότησης.
Η «κοσμοπολίτικη
διπλωματία»[9]
δεν προσπαθεί να αντιμετωπίσει τα προβλήματα στο επίπεδο της εμφάνισής τους
(π.χ. τρομοκρατία), αλλά και στο επίπεδο της πρωταρχικής δημιουργίας τους. Δηλαδή
επιχειρεί να τα απαλείψει στο επίπεδο παραγωγής τους. Αυτό πιστεύεται ότι
μπορεί να επιτευχθεί με την πειθώ , τη συνεργασία, το διάλογο και την
επικοινωνία μέσω της  επίκλησης
οικουμενικών αξιών και γενικών συμφερόντων. Οι προσπάθειες των οικουμενιστών
κατατείνουν στην απόδειξη ύπαρξης πανανθρώπινων καταβολών ή νοητικών ικανοτήτων
και προδιαθέσεων , πιστεύοντας ότι με τον τρόπο αυτό διαπιστώνονται κοινές
αξίες , κοινοί τρόποι σκέψης  και συνεπώς
χώρος για καθολική συνεννόηση.[10]

 Αν τα παγκόσμια προβλήματα είναι δυσεπίλυτα
στο επίπεδο του εθνικού κράτους, η κοινή συμπόρευση κρατικών οντοτήτων
πολλαπλασιάζει και ανανεώνει τη δύναμη της πολιτικής να πείθει πολλαπλά
ακροατήρια και να διαμορφώνει νέες διεθνείς καταστάσεις.[11]

Είτε στο επίπεδο των κρατών-μελών
είτε στο επίπεδο της ΕΕ, η συναινετική πολιτική κάνει τη διάκριση μεταξύ
«εχθρού» και «φίλου» εξαιρετικά δυσχερή.[12] Σε
γενικές γραμμές, η ΕΕ πιστεύει ότι διαμορφώνεται σε μια «δημοκρατική κοινότητα
χωρίς εχθρούς».[13]

Ο συναινετικός τρόπος λήψης
αποφάσεων[14] στην ΕΕ παράγει διακριτά
αποτελέσματα, που επηρεάζουν τις εθνικές ταυτότητες και ιδέες, κυρίως αν αυτές
οι αποφάσεις σχετίζονται με την εξωτερική πολιτική και την πολιτική άμυνας και
ασφάλειας. Πρόκειται για διαδικασίες διαμόρφωσης συλλογικής αντίληψης   βασισμένες σε  συμβολισμούς και ιδεολογίες  που ενώ παρουσιάζονται ως νέοι είναι
παλαιότατη και επικεντρώνονται  με το τι
πρέπει να κάνει, από εδώ και εμπρός  η
Ευρώπη στον κόσμο. Το παρελθόν, δηλαδή το τι έκανε στον κόσμο η Ευρώπη,
χρησιμοποιείται μόνο σαν αφανές υπόβαθρο, σαν μια συνιστώσα της συλλογικής
μνήμης που αδυνατίζει με το πέρασμα των χρόνων. Εδώ πρωταρχικό ρόλο κατέχει το
επιχειρούμενο ξαναγράψιμο της ιστορίας[15] από
μια πλήρως αναθεωρητική οπτική η οποία κυρίως εξυπηρετεί αυτό το ιδεολογικό
πρόταγμα που απορρέει από την κυρίαρχη αντίληψη των πολιτικών ευρωπαϊκών ελίτ.
Σιγά -σιγά επιχειρείται η απαξίωση των εθνικών ταυτοτήτων.[16] 

Το ευρωπαϊκό εγχείρημα εδράζεται
σε μια νέα αρχή  που προϋποθέτει ότι το
μεγαλύτερο μέρος της κοινής ευρωπαϊκής άμυνας και ασφάλειας εξασφαλίζεται από
τις ΗΠΑ. Με αυτά τα δεδομένα, η έννοια της αλληλεξάρτησης (δηλαδή οι δεσμοί δια
των οποίων η Ευρώπη συνδέεται με τον γεωοικονομικό της περίγυρο μέσα από
συμφωνίες, καθεστώτα εμπορικών προτιμήσεων και τη διαδικασία συμμετοχής στην
ΕΕ) αποτελεί καθαυτή μια επεκτατική τάση, που σπρώχνει τα σύνορα της Ευρώπης προς
την Ανατολή, τη Ρωσία, την Ουκρανία, τα Βαλκάνια και τις παρυφές της Ευρασίας.