Ίσως η πιο συνηθισμένη παρανόηση σχετικά με τις επιπτώσεις ενός γενικού δασμού στη συνολική οικονομική δραστηριότητα πηγάζει από μια αφελή ανάγνωση του εθνικού εισοδήματος και της ταυτότητας του προϊόντος, 𝑌=𝐶+𝐼+𝐺+𝑋−𝑀, η οποία συνδέει το ΑΕΠ= Υ, την κατανάλωση = C, τις επενδύσεις = Ι, τις κυβερνητικές δαπάνες= G, τις εξαγωγές= Χ, και τις εισαγωγές= Μ. Ένας δασμός, ορθώς παρατηρείται, μειώνει τις εισαγωγές, Μ.
Αλλά αυτό το σημείο οδηγεί πολλούς στο εσφαλμένο συμπέρασμα ότι ο δασμός βελτιώνει αναγκαστικά το εμπορικό ισοζύγιο,X-M, το ΑΕΠ, και αυξάνει την απασχόληση[1]. Ωστόσο, αν ένας δασμός που εφαρμόζεται για την προστασία ενός μεμονωμένου κλάδου της οικονομίας θα μπορούσε θεωρητικά να οδηγήσει στην επέκτασή του, ένας γενικός δασμός ευρείας βάσης, δηλαδή στο σύνολο των εισαγωμένων προϊόντων πυροδοτεί προσαρμογές γενικής ισορροπίας που αφήνουν υπό αμφισβήτηση τον αντίκτυπο στη συνολική παραγωγή και την απασχόληση.
Οι δασμοί έχουν ιστορικά συζητηθεί και μερικές φορές εφαρμοστεί με την ελπίδα αύξησης της συνολικής εγχώριας δραστηριότητας. Ωστόσο, εάν δεν υπάρχει επίμονη ανεργία, οι αλλαγές στη συναλλαγματική ισοτιμία συνήθως θα αναιρέσουν μεγάλο μέρος ή ολόκληρη την υπερβολική ζήτηση για εγχώρια προϊόντα που δημιουργείται από τους δασμούς μέσω της ανατίμησης του νομίσματος[2]. Η ανατίμηση του νομίσματος καθιστά τις εισαγωγές φθηνότερες, αντισταθμίζοντας σε κάποιο βαθμό την αρνητική επίδραση των δασμών στη ζήτηση εισαγωγών, αλλά ταυτόχρονα καθιστά τις εξαγωγές πιο ακριβές για τους ξένους αγοραστές. Έτσι, ο δασμός ουσιαστικά φορολογεί τις εξαγωγές ταυτόχρονα με τις εισαγωγές, και δεν υπάρχει καμία διαβεβαίωση ότι το εμπορικό ισοζύγιο θα βελτιωθεί ή ότι το ΑΕΠ θα αυξηθεί.
Αυτές οι επιπτώσεις είναι αντίθετες με εκείνες που προκαλούνται από την υποτίμηση νομίσματος, που μπορεί να αυξήσει το εμπορικό ισοζύγιο επειδή ισοδυναμεί με έναν φόρο εισαγωγών σε συνδυασμό με μια επιδότηση εξαγωγών. Οι μακροοικονομικές επιπτώσεις είναι οι ακόλουθες : η υποτίμηση μπορεί να έχει ευνοϊκές μακροοικονομικές επιπτώσεις (μείωση της ανεργίας) ακριβώς επειδή επιδεινώνει τους όρους εμπορίου, ενώ ένας δασμός μπορεί να βελτιώσει τους όρους εμπορίου και συνεπώς να έχει μακροοικονομικές επιπτώσεις αντίθετες από τις επιδιωκόμενες.
Κατά τη διάρκεια της δασμολογικής αναταραχής των ΗΠΑ το πρώτο εξάμηνο του 2025, το δολάριο ΗΠΑ υποτιμήθηκε σε γενικές γραμμές, αντί να ενισχυθεί. Αυτή η φαινομενική απόκλιση από τη θεωρητική πρόβλεψη αντανακλά την επαναλαμβανόμενη φύση των δασμολογικών απειλών του Προέδρου Τραμπ, καθώς και τους φόβους για αντίποινα από το εξωτερικό και μια οικονομική επιβράδυνση των ΗΠΑ λόγω ενός ασταθούς πολιτικού περιβάλλοντος. Επιπλέον, οι χρηματοοικονομικές συναλλαγές κυριαρχούν στον καθορισμό των συναλλαγματικών ισοτιμιών και οι ανησυχίες για άλλες πολιτικές των ΗΠΑ -συμπεριλαμβανομένων των προεδρικών επιθέσεων στην Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ, των μεγάλων νομοθετικών αυξήσεων στις τροχιές του ομοσπονδιακού ελλείμματος του προϋπολογισμού και άλλων θεσμικών διαταραχών- παρακίνησαν τις παγκόσμιες πωλήσεις δολαρίων κατά τη διάρκεια του εμπορικού πολέμου.
Οι συγκεντρωτικές οικονομετρικές μελέτες που ελέγχουν τις μακροοικονομικές μεταβλητές υποδηλώνουν ότι οι δασμολογικές διαταραχές συνήθως οδηγούν σε ανατίμηση καθώς και σε χαμηλότερη παραγωγή και μικρή αλλαγή στα εμπορικά ισοζύγια.
Αρκετοί πρόσθετοι παράγοντες συμβάλλουν στις αρνητικές επιπτώσεις των δασμών στην παραγωγή και την απασχόληση. Μελέτες σε επίπεδο κλάδου σχετικά με τους δασμούς των ΗΠΑ του 2018-19, δείχνουν ότι οι δασμοί σε ενδιάμεσα προϊόντα όπως ο χάλυβας και το αλουμίνιο βλάπτουν την απασχόληση στον τομέα της μεταποίησης. Οι επιβλαβείς επιπτώσεις από την επιβολή δασμών σε εισροές κλιμακώνονται στο συνολικό επίπεδο και αποτρέπουν τις συνολικές επενδύσεις. Η αβεβαιότητα σχετικά με την εμπορική πολιτική μειώνει τη συνολική ζήτηση, ιδίως αποτρέποντας τις επενδύσεις .
Αυξάνοντας τις τιμές καταναλωτή, οι δασμοί συμπιέζουν επίσης τα πραγματικά εισοδήματα και την κατανάλωση, ειδικά επειδή βλάπτουν δυσανάλογα τα λιγότερο εύπορα νοικοκυριά με χαμηλότερα ποσοστά αποταμίευσης. Η διάθεση των εσόδων της κυβέρνησης από τους δασμούς έχει επίσης σημασία. Η αύξηση των δασμών και η χρήση των εσόδων για τη μείωση του χρέους ισοδυναμεί με δημοσιονομική συρρίκνωση. Εάν τα έσοδα επιστρέφονται στο κοινό, αυτό μπορεί να αντισταθμίσει εν μέρει τις αρνητικές επιπτώσεις των δασμών στο πραγματικό εισόδημα αλλά μόνο εάν τα έσοδα επιστρέφονται στις εισοδηματικές ομάδες ανάλογα με τις απώλειες που προκαλούνται από τους δασμούς. Αντίθετα, η χρήση δασμολογικών εσόδων για τη χρηματοδότηση της φθίνουσας μείωσης άλλων φόρων είναι συσταλτική.
Σε αντίθεση με τις προθέσεις της κυβέρνησης των ΗΠΑ, οι δασμοί είναι πιο πιθανό να βελτιώσουν σημαντικά το εμπορικό ισοζύγιο των ΗΠΑ εάν συμπιέσουν την κατανάλωση και τις επενδύσεις αρκετά ώστε να προκαλέσουν μια απότομη οικονομική συρρίκνωση. Οι παράγοντες που συζητήθηκαν παραπάνω θα μπορούσαν να μειώσουν το ΑΕΠ, ακόμη και αν βελτιωθεί το εμπορικό ισοζύγιο, μειώνοντας τη συνολική ζήτηση – μαζί με τη ζήτηση για εισαγωγές.
[1] Obstfeld, Maurice. 2024. Mistaken Identities Make for Bad Trade Policy. Peterson Institute for International Economics. https://www.piie.com/publications/policy-briefs/2024/mistaken-identities-make-bad-trade-policy.
[2] Obstfeld, Maurice. 2025a. Trump’s Tariffs Are Designed for Maximum Damage—to America. Peterson Institute for International Economics, April 4. https://www.piie.com/blogs/realtime-economics/2025/trumps-tariffs-are-designed-maximum-damage-america.
