Χρειάζεται να είμαστε στοχαστικοί και προσεκτικοί όταν αναλύουμε
σημαντικές εξελίξεις στο διεθνές περιβάλλον και ειδικότερα στο άμεσο περιβάλλον
στο οποίο δρα η χώρα μας. Οι εύκολες ερμηνείες, προκειμένου να ικανοποιηθούν
φτηνοί ιδεολογισμοί και αρρωστημένες φαντασιώσεις ,πέρα από το ότι είναι
απόρροια εξυπνακίστικης ημιμάθειας, πρόχειρο και επιφανειακό ανακάτεμα των
πάντων με τα πάντα, είναι βέβαιον ότι ,οδηγούν σε επικίνδυνες ατραπούς.
σημαντικές εξελίξεις στο διεθνές περιβάλλον και ειδικότερα στο άμεσο περιβάλλον
στο οποίο δρα η χώρα μας. Οι εύκολες ερμηνείες, προκειμένου να ικανοποιηθούν
φτηνοί ιδεολογισμοί και αρρωστημένες φαντασιώσεις ,πέρα από το ότι είναι
απόρροια εξυπνακίστικης ημιμάθειας, πρόχειρο και επιφανειακό ανακάτεμα των
πάντων με τα πάντα, είναι βέβαιον ότι ,οδηγούν σε επικίνδυνες ατραπούς.
Οι μηχανισμοί της ετερογονίας των σκοπών στην ιστορία , αναλύονται
συγκεκριμένα μόνο με βάση μιαν εκτεταμένη γνώση της ιστορίας από πρώτο χέρι και
μια κοινωνιολογική παιδεία ικανή να αξιολογήσει ιστορικό υλικό αντλημένο με τέτοιον τρόπο. Η γνώση της
ιστορίας ως κοινωνικής ιστορίας τέμνεται πάλι με τη γνώση της ιστορίας των
ιδεών , που με τη σειρά της δεν γίνεται κατανοητή χωρίς την παρακολούθηση της
ιστορίας ορισμένων κεντρικών θεωρητικών προβλημάτων , οπότε μπαίνουμε στα πεδία
της φιλοσοφίας , της θεολογίας ή και της τέχνης ως άκρως ευαίσθητου
σεισμογράφου κοσμοθεωρητικών μετατοπίσεων. Η διπλή ιδιότητα του «ιστορικού των
ιδεών» και του «κοινωνικού ιστορικού»
επιτρέπει την αποφυγή τόσο μιας ιστορίας των ιδεών ανίκανης να προβεί σε «μιαν ιστορικά και
κοινωνιολογικά εναργή σύλληψη των συγκεκριμένων υποκειμενικών της φορέων μέσα
στις συγκεκριμένες αντικειμενικές τους καταστάσεις» όσο και μιας
«ιστορίας των θεωρητικών προβλημάτων» που θα αγνοούσε τη «διαμόρφωση των
ιδεών υπό την πίεση της εκάστοτε εσωτερικής λογικής τους» .
συγκεκριμένα μόνο με βάση μιαν εκτεταμένη γνώση της ιστορίας από πρώτο χέρι και
μια κοινωνιολογική παιδεία ικανή να αξιολογήσει ιστορικό υλικό αντλημένο με τέτοιον τρόπο. Η γνώση της
ιστορίας ως κοινωνικής ιστορίας τέμνεται πάλι με τη γνώση της ιστορίας των
ιδεών , που με τη σειρά της δεν γίνεται κατανοητή χωρίς την παρακολούθηση της
ιστορίας ορισμένων κεντρικών θεωρητικών προβλημάτων , οπότε μπαίνουμε στα πεδία
της φιλοσοφίας , της θεολογίας ή και της τέχνης ως άκρως ευαίσθητου
σεισμογράφου κοσμοθεωρητικών μετατοπίσεων. Η διπλή ιδιότητα του «ιστορικού των
ιδεών» και του «κοινωνικού ιστορικού»
επιτρέπει την αποφυγή τόσο μιας ιστορίας των ιδεών ανίκανης να προβεί σε «μιαν ιστορικά και
κοινωνιολογικά εναργή σύλληψη των συγκεκριμένων υποκειμενικών της φορέων μέσα
στις συγκεκριμένες αντικειμενικές τους καταστάσεις» όσο και μιας
«ιστορίας των θεωρητικών προβλημάτων» που θα αγνοούσε τη «διαμόρφωση των
ιδεών υπό την πίεση της εκάστοτε εσωτερικής λογικής τους» .
Η
εύκολη έως και χυδαία μεθοδολογικά κατηγοριοποίηση των, όλων και περισσότερο
διογκούμενων , κοινωνικών διεργασιών που
παρατηρούνται στις χώρες της αναπτυγμένης Δύσης (Ευρώπη και ΗΠΑ) ως
εθνικολαϊκιστικών (όρος που στην εποχή μας χρησιμοποιείται σαν το μοναδικό
κλειδί που λύνει όλα τα σύγχρονα θεωρητικά και κοινωνικά προβλήματα) δεν
προσφέρει απολύτως καμία θεωρητική ερμηνεία – κατανόηση του τι πραγματικά
διακυβεύεται εκεί στον πυρήνα των κοινωνικών διεργασιών. Παράλληλα επιτρέπει
στις πολιτικές ελίτ να συνεχίζουν να αδιαφορούν εξακολουθώντας να ασκούν τις ίδιες
πολιτικές που έχουν προκαλέσει τις παρατηρούμενες κοινωνικές διεργασίες.
Στοχεύει όχι στην πραγματικότητα των προβλημάτων, αλλά σε όσους επιχειρούν να
δώσουν τον δικό τους τόνο στα συγκεκριμένα προβλήματα και να προωθήσουν τις
δικές τους ιδεολογικές και πολιτικές επιλογές οι οποίες βρίσκονται στον
αντίποδα όσων χρησιμοποιούν την έννοια
του εθνικολαϊκισμού ως αναλυτική
κατηγορία. Είναι γνωστό ότι τα ακραία δεξιά στοιχεία είναι αυτά που δίνουν τον τόνο μέσω υπερβολών, κυνισμών,
χυδαιοτήτων , ψεμάτων.
Όμως, όπως μόλις υπαινιχτήκαμε, θα πρέπει να
παραδεχθούμε ότι υπάρχει ένα πραγματολογικό στοιχείο το οποίο είναι καταλυτικό
στις αποφάσεις μεγάλου μέρους των ψηφοφόρων : μεγάλη δυσαρέσκεια ενάντια στις
ακολουθούμενες οικονομικές πολιτικές
αλλά και στον τρόπο διαχείρισης της εξουσίας. Δύο όψεις μιας πραγματικότητας
που ο απλός ψηφοφόρος τις συνδέει αιτιακά, μάλιστα θέτοντας ως αιτία τον τρόπο
διαχείρισης της εξουσίας και ως αποτέλεσμα την ασκούμενη πολιτική. Συνεπώς στο
μυαλό του ψηφοφόρου απόλυτα υπεύθυνο είναι το υπάρχον κατεστημένο πολιτικό
σύστημα .
Προς επίρρωση των
παραπάνω ας αναφέρουμε τα στοιχεία από μια πρόσφατη έρευνα.
Η επανεμφάνιση ενός οικονομικού εθνικισμού στη Δ.
Ευρώπη, ο οποίος άρχισε τη δεκαετία του 1990 , συνοδεύτηκε με την συνεχώς
αυξανόμενη υποστήριξη των κομμάτων της άκρας δεξιάς. Σύμφωνα με τη μελέτη των :
Italo Colantone, Piero Stanig, Globalisation and economic nationalism, Voxeu.org , 20.02.2017
, στην οποία χρησιμοποιήθηκαν δεδομένα
από τις εμπορικές σχέσεις και τις εκλογικές αναμετρήσεις τα κόμματα της
ριζοσπαστικής άκρας δεξιάς (στη λίστα
περιλαμβάνονται τα παρακάτω κόμματα της άκρας δεξιάς: SMP Finnish Rural Party, PS True Finns, VB
Flemish Bloc, LPF List Pim Fortuyn, PVV Party of Freedom, VB Flemish Interest,
FN National Front, LN Northern League, LAOS Popular Orthodox Rally, FPO
Austrian Freedom Party, Freedom Movement, NA/AN National Action for People and
Fatherland, SD/DS Swiss Democrats, SVP/UDC Swiss People Party, Swiss Motorists
Party, FPS Freedom Party of Switzerland, UKIP United Kingdom Independence Party
)
πετυχαίνουν τα καλύτερα αποτελέσματά τους σε
περιοχές που είναι περισσότερο εκτεθειμένες στις κινέζικες εξαγωγές. Σε αυτές
τις περιοχές διαπιστώνεται μια ομοιογένεια των ψήφων των εκλογέων , ανεξάρτητα αν κάθε ένας από αυτούς υπέστη
προσωπικά βλάβη ή όχι , λόγω ότι η
επιχείρηση στην οποία εργαζόταν είχε
δυσμενείς εξελίξεις ως προς τη λειτουργία της. Σύμφωνα με τους συγγραφείς,
οι εξελίξεις αυτές αποτελούν σαφέστατα
τα αποτελέσματα της παγκοσμιοποίησης, τις οποίες εκμεταλλεύονται στο
έπακρον τα κόμματα της άκρας δεξιάς. Παρεμπιπτόντως τα ίδια αποτελέσματα
φαίνονται να προκύπτουν και από τις πρόσφατες αμερικανικές εκλογές και την
εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ.
Ευρώπη, ο οποίος άρχισε τη δεκαετία του 1990 , συνοδεύτηκε με την συνεχώς
αυξανόμενη υποστήριξη των κομμάτων της άκρας δεξιάς. Σύμφωνα με τη μελέτη των :
Italo Colantone, Piero Stanig, Globalisation and economic nationalism, Voxeu.org , 20.02.2017
, στην οποία χρησιμοποιήθηκαν δεδομένα
από τις εμπορικές σχέσεις και τις εκλογικές αναμετρήσεις τα κόμματα της
ριζοσπαστικής άκρας δεξιάς (στη λίστα
περιλαμβάνονται τα παρακάτω κόμματα της άκρας δεξιάς: SMP Finnish Rural Party, PS True Finns, VB
Flemish Bloc, LPF List Pim Fortuyn, PVV Party of Freedom, VB Flemish Interest,
FN National Front, LN Northern League, LAOS Popular Orthodox Rally, FPO
Austrian Freedom Party, Freedom Movement, NA/AN National Action for People and
Fatherland, SD/DS Swiss Democrats, SVP/UDC Swiss People Party, Swiss Motorists
Party, FPS Freedom Party of Switzerland, UKIP United Kingdom Independence Party
)
πετυχαίνουν τα καλύτερα αποτελέσματά τους σε
περιοχές που είναι περισσότερο εκτεθειμένες στις κινέζικες εξαγωγές. Σε αυτές
τις περιοχές διαπιστώνεται μια ομοιογένεια των ψήφων των εκλογέων , ανεξάρτητα αν κάθε ένας από αυτούς υπέστη
προσωπικά βλάβη ή όχι , λόγω ότι η
επιχείρηση στην οποία εργαζόταν είχε
δυσμενείς εξελίξεις ως προς τη λειτουργία της. Σύμφωνα με τους συγγραφείς,
οι εξελίξεις αυτές αποτελούν σαφέστατα
τα αποτελέσματα της παγκοσμιοποίησης, τις οποίες εκμεταλλεύονται στο
έπακρον τα κόμματα της άκρας δεξιάς. Παρεμπιπτόντως τα ίδια αποτελέσματα
φαίνονται να προκύπτουν και από τις πρόσφατες αμερικανικές εκλογές και την
εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ.
Σχήμα
1.
1.
Χάρτης των περιοχών που
δέχτηκαν το μεγαλύτερο όγκο των κινέζικων εισαγωγών.
δέχτηκαν το μεγαλύτερο όγκο των κινέζικων εισαγωγών.
Σημείωση : Το σκουρότερο χρώμα δείχνει και μεγαλύτερο όγκο
κινέζικων εισαγωγών.
Αυτή η δυσαρέσκεια
που μετατρέπεται σε οργή και πολλές φορές σε λεκτική και όχι μόνο βία,
ενδυναμώνεται στις δυτικές δημοκρατίες, από τον τρόπο που αντιμετωπίζεται εντός
του πλαισίου του συνταγματικού φιλελευθερισμού, της «τεχνικότητας» και της
κανονιστικής νομιμότητας του νομοθετικού κράτους : αυτό που εν τέλει απειλεί τη
δημόσια σφαίρα δεν είναι η βία αλλά οι «κανόνες», η προσπάθεια «ομαλοποίησης»
των πολιτικών διαφορών, η τεχνικότητα της «μετα-βιομηχανοποίησης», η
μαζικοδημοκρατία, ο λειτουργισμός και ο οικονομικός υπολογισμός. Η αύξουσα
«τεχνικότητα» του κράτους, δηλαδή η τυποποιημένη διακυβέρνηση διαμέσου διοικητικής
οργάνωσης και διοικητικών μέτρων, δεν περιορίζει μόνο τον χώρο της πολιτικής
αλλά συνάμα ανοίγει την πόρτα για μια μετατόπιση προς την αυταρχική
διακυβέρνηση. Με διάφορα προσχήματα ή και αλήθειες αρκετές φορές εγκαθίσταται
σιγά αλλά σταθερά και με σαφήνεια ο περιορισμός των δικαιωμάτων.
Μέσα σε αυτό το δημιουργημένο περιβάλλον γίνεται αμέσως αισθητό
ότι απουσιάζει η αυθεντικότητα της πολιτικής πράξης. Δεν μπορεί όλοι οι άνθρωποι να
γεννηθούν και να πεθάνουν, ως δεξιοί σοσιαλδημοκράτες. Είναι αδύνατον να
συζητούν και να αποφασίζουν , όλοι, με βάση την επικοινωνιακή άποψη του Habermas, ή το κανονιστικό
δικαιϊκό πλαίσιο του Rawls. Για αυτό αυτές οι αντιλήψεις δεν αντανακλούν παρά ελάχιστη μερίδα των
πολιτών που δρουν στις κοινωνίες της αναπτυγμένης δύσης.
Την διαδικασία
επαναφοράς της αυθεντικότητας της πολιτικής πράξης επιδιώκουν
να αναλάβουν μια σειρά κινήματα τα σημαντικότερα των οποίων συνήθως
βρίσκονται στο χώρο της άκρας δεξιάς. Τουλάχιστον αρχικά έτσι πιστεύουν.
Λειτουργώντας με έντονη κριτική διάθεση εναντίον του νομοθετικού κράτους ,
επικαλούμενα κυρίως την αρχή της πλειοψηφίας, εκμεταλλευόμενα τη βαθιά
αποστροφή –δυσαρέσκεια που αγγίζει και τα όρια του μίσους για τους υπάρχοντες
θεσμούς ,οι οποίοι επί της ουσίας αναπαράγουν και διαιωνίζουν ένα σάπιο
καθεστώς που συντηρεί συνεχώς τα ίδια και τα ίδια πολιτικά πρόσωπα
(οικογένειες) ,αρχίζουν να υπονομεύουν το μονοπώλιο της πολιτικής από το
κράτος.
Μέσω της μυθοποίησης της
εξουσίας που είναι σύμφυτη με τα κινήματα αυτά, υποδηλώνεται με όλους τους
τρόπους ότι η κατάληψη της εξουσίας, θα
κατορθωνόταν τόσο πιο εύκολα όσο πιο απομακρυσμένοι ήταν οι πολίτες από τις
πηγές εξουσίας. Όμως η σημερινή
πραγματικότητα σε αντίθετη κατεύθυνση οδηγεί. Η σταδιακή κατάληψη δήμων,
περιφερειών , βουλευτικών εδρών κτλ γκρεμίζει όλες αυτές τις αντιλήψεις
φέρνοντας τη γρήγορη ενσωμάτωση όλων αυτών των κινημάτων στην καθεστηκυία τάξη,
αλλά με τρόπο που αποσαρθρώνει και τα τελευταία στηρίγματα του νεωτερικού
κράτους. Το πρόβλημα διαιωνίζεται, βαθαίνει, χειροτερεύει. Οι μελλοντικές εξελίξεις προβλέπονται δυσοίωνες όσο πιο περίπλοκες και διασπασμένες
γίνονται οι κοινωνίες ακολουθούμενες από τον πλήρη κατακερματισμό του σημερινού
ατόμου. Το κομματικοπολιτικό τοπίο στην προσπάθειά του να επιβιώσει και να
συνεχίσει να κυβερνά, μετατρέπεται σε συλλέκτη απίστευτου αριθμού «ιδιαίτερων
συμφερόντων» τα οποία τις περισσότερες φορές βρίσκονται σε πλήρη αντίθεση
μεταξύ τους, γεγονός που καθιστά εκ προοιμίου αδύνατη την πραγμάτωσή τους. Ας
μην κάνουμε αναφορά σε ιστορικά προηγούμενα διότι τα συναγόμενα συμπεράσματα
είναι πολύ χειρότερα και προκαλούν τρόμο.
Όμως , όταν η αδήριτη πραγματικότητα σε οδηγεί σε απόγνωση η λειτουργία
του θυμικού είναι καταλυτική. Οι αποφάσεις των ανθρώπων σπάνια οδηγούν στην
επίτευξη των στόχων για τους οποίους πάρθηκαν. Γι’ αυτό το λόγο και η ιστορία
είναι ανοικτή και δύσκολα προβλέψιμη.
εξουσίας που είναι σύμφυτη με τα κινήματα αυτά, υποδηλώνεται με όλους τους
τρόπους ότι η κατάληψη της εξουσίας, θα
κατορθωνόταν τόσο πιο εύκολα όσο πιο απομακρυσμένοι ήταν οι πολίτες από τις
πηγές εξουσίας. Όμως η σημερινή
πραγματικότητα σε αντίθετη κατεύθυνση οδηγεί. Η σταδιακή κατάληψη δήμων,
περιφερειών , βουλευτικών εδρών κτλ γκρεμίζει όλες αυτές τις αντιλήψεις
φέρνοντας τη γρήγορη ενσωμάτωση όλων αυτών των κινημάτων στην καθεστηκυία τάξη,
αλλά με τρόπο που αποσαρθρώνει και τα τελευταία στηρίγματα του νεωτερικού
κράτους. Το πρόβλημα διαιωνίζεται, βαθαίνει, χειροτερεύει. Οι μελλοντικές εξελίξεις προβλέπονται δυσοίωνες όσο πιο περίπλοκες και διασπασμένες
γίνονται οι κοινωνίες ακολουθούμενες από τον πλήρη κατακερματισμό του σημερινού
ατόμου. Το κομματικοπολιτικό τοπίο στην προσπάθειά του να επιβιώσει και να
συνεχίσει να κυβερνά, μετατρέπεται σε συλλέκτη απίστευτου αριθμού «ιδιαίτερων
συμφερόντων» τα οποία τις περισσότερες φορές βρίσκονται σε πλήρη αντίθεση
μεταξύ τους, γεγονός που καθιστά εκ προοιμίου αδύνατη την πραγμάτωσή τους. Ας
μην κάνουμε αναφορά σε ιστορικά προηγούμενα διότι τα συναγόμενα συμπεράσματα
είναι πολύ χειρότερα και προκαλούν τρόμο.
Όμως , όταν η αδήριτη πραγματικότητα σε οδηγεί σε απόγνωση η λειτουργία
του θυμικού είναι καταλυτική. Οι αποφάσεις των ανθρώπων σπάνια οδηγούν στην
επίτευξη των στόχων για τους οποίους πάρθηκαν. Γι’ αυτό το λόγο και η ιστορία
είναι ανοικτή και δύσκολα προβλέψιμη.
Ας το πούμε όσο πιο
καθαρά μπορούμε:
Η
πολιτική πρόκληση για τις περισσότερες χώρες της Ευρώπης είναι
να αναπτύξουν μια «υπεύθυνη οικονομική αυτάρκεια» στο πλαίσιο του εθνικού δημοκρατικού κυρίαρχου κράτους τους, ανοικτή
στις διεθνείς συναλλαγές, σε μια διακριτική ,και όχι κανονιστική και οριζόντια αλληλεξάρτηση
με όλες τις χώρες του πλανήτη. . Είναι ξεκάθαρο πως οι ψηφοφόροι διψούν
για πολιτικές που λαμβάνουν σοβαρά υπόψη
το τοπικό έναντι των ευρύτερων οικουμενικών οικονομικών ανησυχιών.
Η αντιμετώπιση αυτής της δίψας με δημιουργικό, αντί για καταστροφικό τρόπο
είναι η πρόκληση της ερχόμενης δεκαετίας. Γνωρίζουμε πως ούτε η αδιαφορία για
την δίψα αυτή, ούτε η εξήγηση πως βασίζεται σε λανθασμένες πεποιθήσεις, είναι
βιώσιμη στρατηγική.
