Αποτελεί κοινή πρακτική των πολιτικών κομμάτων η αξιολόγηση της ελληνικής οικονομίας να περιορίζεται στα τρέχοντα προβλήματα της συγκυρίας. Αντιθέτως αποφεύγουν εντέχνως οποιαδήποτε αξιολόγηση για τη θεμελιώδη ανθεκτικότητα της ελληνικής οικονομίας, τουτέστιν για τα δομικά προβλήματα της και για τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της.
Δεν αρκεί να κοιτάμε ορισμένους συγκυριακούς μακροοικονομικούς δείκτες , αρκετοί από τους δείκτες που παρουσιάζονται ως τεκμήρια «κανονικοποίησης» της ελληνικής οικονομίας , αλλά επί της ουσίας είναι δείκτες που επηρεάζονται από: λογιστικές ή θεσμικές παρεμβάσεις, ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, πληθωριστική διόγκωση του ονομαστικού ΑΕΠ.
Η πιο δύσκολη απάντηση είναι στην ερώτηση αν βελτιώνονται οι βαθύτερες μεταβλητές: παραγωγικότητα, επενδύσεις χωρίς επιδοτήσεις, τεχνολογική αναβάθμιση της παραγωγής που εμφανίζεται πρωτίστως στις εξαγωγές της χώρας, διεύρυνση της παραγωγικής βάσης ώστε να μειωθεί η εξάρτηση από τις εισαγωγές , πραγματική ικανότητα αποπληρωμής χρεών (δημοσίου και ιδιωτικού τομέα).
Εκεί, κατά τη γνώμη μου, η εικόνα είναι πολύ πιο αμφίσημη απ’ ό,τι υποδηλώνει η αισιόδοξη αφήγηση που κυριαρχεί τα τελευταία χρόνια. Είναι εμφανές ότι η απόσταση ανάμεσα στη βελτίωση των μακροοικονομικών δεικτών και στην αντίστοιχη του παραγωγικού υποδείγματος παραμένει σημαντική. Είναι η βελτίωση του τελευταίου – σε όρους προστιθέμενης αξίας και συμμετοχής στις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας – που θα καθορίσει πρωτίστως τις μελλοντικές εξελίξεις, κάτι που εξακολουθεί να είναι το ζητούμενο.
Υπάρχουν πολλά καμπανάκια που χτυπούν υποδηλώνοντας τις υπάρχουσες δομικές δυσκολίες της ελληνικής οικονομίας, όταν κανείς προχωρά στην ανάλυση των μακροχρόνιων διαρθρωτικών τάσεων. Η ανάδειξή τους αποτελεί πρωταρχικό μέλημά μας.
Το πρώτο δομικό πρόβλημα είναι η συνέχιση της χρηματοδότησης της ελληνικής οικονομίας μετά τη λήξη του προγράμματος του ΤΑΑ.
Οι πόροι του ΤΑΑ δεν σταματούν απότομα το 2026, καθώς πολλά έργα θα συνεχίσουν να υλοποιούνται και να επηρεάζουν την οικονομία για κάποια χρόνια. Ωστόσο, η ισχυρή δημοσιονομική και επενδυτική ώθηση που παρείχε το Ταμείο θα μειωθεί σημαντικά. Τότε θα φανεί αν η ανάπτυξη ήταν διατηρήσιμη ή αν στηριζόταν υπερβολικά σε έκτακτες ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις.
Από το 2021 έως το 2027, η Ελλάδα έχει λάβει περίπου 18 δισεκατομμύρια ευρώ σε επιχορηγήσεις και 12 δισεκατομμύρια ευρώ σε δάνεια. Αυτά τα κεφάλαια αποτέλεσαν τον κύριο μοχλό ανάπτυξης, επιτρέποντας επενδύσεις σε ψηφιοποίηση, πράσινη μετάβαση και υποδομές. Μετά το 2027-8, η χώρα θα κληθεί να σταθεί στα πόδια της χωρίς αυτή την εξωτερική ένεση.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του ΔΝΤ, η ανάπτυξη της Ελλάδας, που το 2025-2026 κινείται στο 2%, θα επιβραδυνθεί στο 1,5% το 2027 και στο 1,2% έως το 2030. Το επενδυτικό κενό έναντι του μέσου όρου της Ευρωζώνης, που σήμερα είναι περίπου 4% του ΑΕΠ, όχι μόνο δεν θα κλείσει αλλά θα διευρυνθεί, φτάνοντας στο 5-6% του ΑΕΠ έως το 2035.
Οι εκτιμήσεις αυτές προφανώς δεν είναι αισιόδοξες και υποδεικνύουν με σαφήνεια ότι διαφαίνονται κίνδυνοι που συνοπτικά είναι οι ακόλουθοι:
- Ο ρυθμός αύξηση των επενδύσεων να υποχωρήσει σημαντικά μετά το τέλος των ευρωπαϊκών πόρων. Παράλληλα οι ιδιωτικοποιήσεις (δημοσίων και ιδιωτικών περιουσιακών στοιχείων) που χρησιμοποιήθηκαν ως μέσο αύξησης των επενδύσεων εξαντλούνται σιγά σιγά παρότι πάντοτε …κάτι πάντα προκύπτει.
- Η οικοδομή και ο τουρισμός να παραμείνουν οι βασικοί κινητήρες ανάπτυξης, στέλνοντας στις ελληνικές καλένδες τη βελτίωση και τη διεύρυνση του παραγωγικού υποδείγματος .
- Η παραγωγικότητα να συνεχίσει να αυξάνεται αργά και να αυξάνεται το χάσμα από τις χώρες της ΕΕ, διατηρώντας τους μισθούς σε πολύ χαμηλά επίπεδα.
- Οι διεθνείς γεωπολιτικές και ενεργειακές εξελίξεις να επιβαρύνουν την οικονομία.
