1.
Η φετινή Διάσκεψη του Μονάχου για την Ασφάλεια (Φεβρουάριος 2026), η δεύτερη επί δεύτερης προεδρίας Τραμπ, ολοκληρώθηκε με μια διαπίστωση που, μέχρι πριν από λίγα χρόνια, θα φαινόταν αδιανόητη, αλλά που σήμερα, αντίθετα, φαίνεται απλώς ρεαλιστική: η διατλαντική συμμαχία, όπως την γνωρίζουμε από το 1945, ουσιαστικά δεν υπάρχει πλέον.
Για να είμαστε ειλικρινείς και στην περσυνή Διάσκεψη το συμπέρασμα ήταν το ίδιο, μόνο που οι ηγέτες των Ευρωπαϊκών χωρών δεν μπόρεσαν ή δεν θέλησαν να το συνειδητοποιήσουν, εξακολουθώντας να ζουν με αυταπάτες ως προς τις προθέσεις των ΗΠΑ. Μάλιστα οι αυταπάτες συνεχίστηκαν τουλάχιστον μέχρι την ανακοίνωση του Τραμπ ότι πάση θυσία θα καταλάβει με κάποιο τρόπο την Γροιλανδία (η επίθεση μέσω των δασμών δεν αξιολογήθηκε ως κακόβουλη ενέργεια , εκ του αποτελέσματος).
Αρκεί να θυμηθούμε την παρέμβαση της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν[1] στη Σύνοδο των G7 στο Kananaskis, Alberta (κοντά στο Κάλγκαρι )του Καναδά (Ιούνιος 2025)αλλά και των υπολοίπων επικεφαλής της ΕΕ. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες ήθελαν να πιστεύουν, αποφεύγοντας όποια δυσάρεστη σκέψη, όσα υποστήριζαν οι διάφοροι παράγοντες του Αμερικανικού Δημοκρατικού κόμματος , ότι ο Ντόναλντ Τραμπ είναι «προσωρινός», ενώ οι διατλαντικές σχέσεις δεν είναι!!! Τα ίδια επανέλαβαν και στη φετινή διάσκεψη ο κυβερνήτης της Καλιφόρνια Gavin Newsom[2] αλλά και η εκπρόσωπος της Νέας Υόρκης Alexandria Ocasio-Cortez[3].
Επίσης θα πρέπει να ειπωθεί, για του λόγου το αληθές, ότι η διαντλαντική συμμαχία δεν έχει διαλυθεί επίσημα, δεν έχει ανακοινωθεί καμία ρήξη, δεν έχουν αποσυρθεί συνθήκες. Αλλά η προϋπόθεση στην οποία βασιζόταν – η σύγκλιση συμφερόντων, αξιών και ένα όραμα για τη διεθνή τάξη – έχει εξαφανιστεί[4]. Οι σύνοδοι κορυφής της Βαυαρίας δεν πιστοποίησαν μια ξαφνική κρίση, αλλά αναγνώρισαν έναν μετασχηματισμό που ήδη βρισκόταν σε εξέλιξη. Αυτό προκύπτει με σαφήνεια από τις ομιλίες του Γερμανού Καγκελάριου Friedrich Merz,[5] αλλά και του Υπουργού των Εξωτερικών των ΗΠΑ Marco Rubio[6] παρότι ο τελευταίος έκανε μια απέλπιδα επικοινωνιακή προσπάθεια να εκφράσει τις ίδιες αμερικανικές απόψεις με λιγότερη ένταση και ωμότητα , σε σχέση με τον αντιπρόεδρο Τζ. Ντ. Βανς το 2025.
2.
Οι παραπάνω εξελίξεις επαναφέρουν στην επιφάνεια εκ νέου το οντολογικό-υπαρξιακό πρόβλημα του οικοδομήματος της ΕΕ, το οποίο όχι μόνο παραμένει άλυτο από την ιδρυτική της διακήρυξη ως ΕΟΚ μέχρι και σήμερα, αλλά έχει εγκαταλειφθεί κάθε ουσιαστική προσπάθεια για επίλυσή του : το πρόβλημα της κυριαρχίας﮲ και επειδή η κυριαρχία νοείται μόνο πολιτικά[7], συγκεκριμενοποιείται ως το πρόβλημα της πολιτικής ενοποίησης του εγχειρήματος της ΕΕ[8]. Η πολιτική κυριαρχία είναι συνυφασμένη ουσιαστικά και κατ’ αρχάς με την παροχή ασφάλειας από κάθε εξωτερική επιβολή[9] στο λαό [10]που έχει οριστεί ως τέτοιος και κατοικεί σε έναν καθορισμένο χώρο με συγκεκριμένα γεωγραφικά όρια [11].
Στον αντίποδα των παραπάνω θέσεων, και σύμφωνα με τις αντιλήψεις που κυριάρχησαν η ΕΕ διαφοροποιείται τόσο από τα συμβατικά κράτη του «νεωτερικού κόσμου» όσο και από τον «προνεωτερικό κόσμο», δηλαδή το χάος που προηγήθηκε του κράτους και έπεται των αυτοκρατοριών[12]. Μέσα από τις μακροχρόνιες διαδικασίες του ευρωπαϊκού state-building, η ΕΕ σχηματοποιείται σιγά-σιγά σε ένα «μεταμοντέρνο σύστημα», που έχει σαφή χαρακτηριστικά μεταεθνικής, μετακυριαρχικής ή μετακρατικής πολιτείας.[13]
Ένα τέτοιο μετανεωτερικό μόρφωμα καθοδηγούμενο από μεταμοντέρνες αντιλήψεις αλλά και από αντιλήψεις εκσυγχρονιστικού ορθολογισμού και τη θεωρία της «προόδου», αποτελεί το πλαίσιο μέσα στο οποίο καμία χώρα δεν κυριαρχεί και το οποίο γεννά αρχές που δεν είναι εθνικές αλλά ηθικές και νομικοκανονιστικές[14].
Τα κράτη που συγκροτούν την ΕΕ επιχείρησαν να διαμορφώσουν το πρώτο μεταεθνικό διακυβερνητικό μόρφωμα στην παγκόσμια ιστορία. Αυτό το μόρφωμα αποκτά μια διακριτότητα μέσα από τη χρήση πολλαπλών μέσων επηρεασμού του διεθνούς περιβάλλοντος , αποκλειομένης της στρατιωτικής ισχύος.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ένα ιδιαίτερο διακρατικό μόρφωμα που, μόνο ως τέτοιο[15], θεωρεί ότι ο πόλεμος –η τραυματική ευρωπαϊκή εμπειρία των δύο παγκόσμιων πολέμων προβάλλεται ως βασικό επιχείρημα – αποτελεί αποτυχία της πολιτικής.
Οι Ευρωπαίοι έτειναν (τείνουν ακόμη;) να αντιλαμβάνονται το δικό τους μεταμοντέρνο σύστημα ως μέρος ενός γενικότερου συστήματος, στο οποίο η έννοια του συσχετισμού δυνάμεων πρέπει να αντικατασταθεί από έννοιες όπως η «απόρριψη της ισχύος» και η «αυτοεπιβαλλόμενη συμπεριφορά». Αυτό τους οδηγεί στην απόρριψη του κλασικού raison d’état από την εποχή του Μακιαβέλλι, δηλαδή της αποτελεσματικότητας –άρα, εν πολλοίς, και της μη ηθικής– της λειτουργίας του κράτους, και στην αντικατάστασή του από μια συγχορδία , όσο και να φαντάζει αντιφατικό, οικουμενικής και σχετικιστικής ηθικής στις διεθνείς υποθέσεις.[16]
Ο αποκλεισμός της χρήσης στρατιωτικής ισχύος προσδίδει ιδιαίτερη βαρύτητα στην εκτεταμένη χρησιμοποίηση της διπλωματίας, όχι ενός οποιουδήποτε είδους διπλωματίας, αλλά συγκεκριμένα της «κοσμοπολίτικης διπλωματίας», η οποία προκύπτει από έναν νέο τρόπο «μετακρατικής[17] » συγκρότησης. Η «κοσμοπολίτικη διπλωματία» δεν προσπαθεί να αντιμετωπίσει τα προβλήματα στο επίπεδο της εμφάνισής τους , αλλά και στο επίπεδο της πρωταρχικής δημιουργίας τους. Δηλαδή επιχειρεί να τα απαλείψει στο επίπεδο παραγωγής τους. Αυτό πιστεύεται ότι μπορεί να επιτευχθεί με την πειθώ , τη συνεργασία, το διάλογο και την επικοινωνία μέσω της επίκλησης οικουμενικών αξιών και γενικών συμφερόντων. Οι προσπάθειες των οικουμενιστών κατατείνουν στην απόδειξη ύπαρξης πανανθρώπινων καταβολών ή νοητικών ικανοτήτων και προδιαθέσεων , πιστεύοντας ότι με τον τρόπο αυτό διαπιστώνονται κοινές αξίες , κοινοί τρόποι σκέψης και συνεπώς χώρος για καθολική συνεννόηση.[18]
Αν τα παγκόσμια προβλήματα είναι δυσεπίλυτα στο επίπεδο του εθνικού κράτους, η κοινή συμπόρευση κρατικών οντοτήτων πολλαπλασιάζει και ανανεώνει τη δύναμη της πολιτικής να πείθει πολλαπλά ακροατήρια και να διαμορφώνει νέες διεθνείς καταστάσεις.[19]
Είτε στο επίπεδο των κρατών-μελών είτε στο επίπεδο της ΕΕ, η συναινετική πολιτική κάνει τη διάκριση μεταξύ «εχθρού» και «φίλου» εξαιρετικά δυσχερή.[20] Σε γενικές γραμμές, η ΕΕ πιστεύει ότι διαμορφώνεται σε μια «δημοκρατική κοινότητα χωρίς εχθρούς».[21]
Όμως όλες αυτές οι αντιλήψεις των ευρωπαϊκών αρχηγεσιών πάνω στις οποίες κτίζεται το ευρωπαϊκό οικοδόμημα μπορούσαν να εμφανίζονται ως έχουσες σχετική αληθοφάνεια μόνο επειδή ήταν εξ αρχής λυμένο το πρόβλημα της εξωτερικής ασφάλειας του. Το ευρωπαϊκό εγχείρημα εδράζεται εξ αρχής στο ότι το μεγαλύτερο μέρος της κοινής ευρωπαϊκής άμυνας και ασφάλειας εξασφαλίζεται από τις ΗΠΑ. Η πιθανή απόσυρση του πλαισίου ασφαλείας λόγω μεταβολών των γεωπολιτικών θεωρήσεων των ΗΠΑ [22] έχει προκαλέσει σπασμωδικές αντιδράσεις και έχει τουλάχιστον προκαλέσει ad hoc αυθόρμητους αναστοχασμούς χωρίς στοιχεία αυτοκριτικής. Η αισθανόμενη σε απίστευτη αμηχανία ΕΕ, βλέποντας ότι όλα όσα ιδεολογικά πίστευε και πολιτικά έπραττε έχουν γυρίσει ανάποδα, αντί να βρίσκει δικαιολογίες και να παραπονιέται για τη σημερινή κατάστασή της ή να ψάχνει τρόπο να φιλήσει για ακόμη μια φορά το χέρι που σήμερα την χαστουκίζει, θα πρέπει πριν από όλα να δεχθεί να ακούσει τι έχει πράξει τα τελευταία 35 τουλάχιστον χρόνια, πρωτίστως σε σχέση με την αυτοσυντήρησή της και δευτερευόντως προς τις ΗΠΑ.
Η Θουκυδίδια ρήση «Οι καιροί ου μενετοί» είναι επίκαιρη όσο ποτέ άλλοτε. Άλλωστε όλα τα δεδομένα φαίνεται να το επιβεβαιώνουν.
3.
Δυστυχώς οι Ευρωπαίοι ηγέτες βρίσκονται σε κατάσταση απόλυτης σύγχυσης. Έχοντας αναλώσει το μέγιστο των δυνάμεών τους στις οικονομικές -εμπορικές δραστηριότητες των επιχειρήσεών τους, μέσω του τρόπου κτισίματος της ΕΟΚ και της ΕΕ, «λησμόνησαν» τον κύριο και βασικό παράγοντα εξορθολογισμού – με την εργαλειακή έννοια- των δυτικών κοινωνιών την μεταμεσαιωνική περίοδο : τον δυτικότροπο πόλεμο[23]. Το ότι χρησιμοποίησα το ρήμα λησμόνησαν εντός εισαγωγικών θέλει να δείξει ότι λησμόνησαν με τη θέληση τους εν γνώσει τους!!! Αυτό προκύπτει δεδομένου ότι τόσο το Ηνωμένο Βασίλειο όσο και η Γαλλία έχουν επιδείξει συμπεριφορές στη διεθνή πολιτική βασισμένες στη στρατιωτική τους μηχανή την περίοδο των περίπου 80 χρόνων ενωσιακής διαδικασίας.
Συνεπώς το κτίσιμο της ΕΟΚ/ΕΕ, έγινε με βάση την ύπαρξη του ΝΑΤΟ (ΗΠΑ), ως αμυντικού βραχίονα. Αυτό στερούσε στο διηνεκές τη δυνατότητα του όποιου μορφώματος προέκυπτε από την ενωσιακή διαδικασία να κινηθεί κάποια στιγμή προς την αυτονομία από τις ΗΠΑ και την απόκτηση κυριαρχίας δεδομένου ότι απουσίαζε ο βασικός πυλώνας – η αυτονομία της στρατιωτικής μηχανής. Οι Ευρωπαϊκές αρχηγεσίες των μεγάλων κρατών που είχαν νικήσει στο Β’ ΠΠ το γνώριζαν πολύ καλά. Οι ηττημένες δυνάμεις ενώ το γνώριζαν αντιλαμβάνονταν ότι δεν δύνανται να πράξουν διαφορετικά. Πάντως και αυτές περιμένουν την ώρα τους[24]. Όλες όμως κρύφτηκαν και βολεύτηκαν στην «ασφάλεια» του αμερικανικού ΝΑΤΟ αδιαφορώντας για το ότι η ιστορία δεν μπορεί να συνεχισθεί επ’ αόριστο με τον τρόπο που τους βόλευε, σε αντίθεση με τα ιστορικά διδάγματα . Η ιστορία[25] όμως τιμωρεί όχι μόνο τους ανιστόρητους, αλλά και εκείνους που ενώ γνωρίζουν ότι η ιστορία εκβάλλει σε σκοπούς ετερογενείς νομίζουν ότι είναι σε θέση να το αγνοήσουν για διάφορους ευκαιριακούς λόγους.
Οι Ευρωπαϊκές αρχηγεσίες αμήχανες και σοκαρισμένες από την επιστροφή του πολέμου στην ήπειρό τους τον οποίο πίστευαν ότι είχαν καταργήσει με νόμο, υφίστανται μια βαθύτερη υπαρξιακή κρίση όταν αντιλήφθηκαν ότι ουσιαστικά απειλούνται από τις ΗΠΑ του Τραμπ. Από φίλη, σύμμαχο και συνεργάτη οι ΗΠΑ του Τραμπ εμφανίζονται με ένα νέο προσωπείο αυτό μιας «βάρβαρης υπερδύναμης». Δεν το ομολογούν δημοσίως με αυτό τον τρόπο, αλλά στους διαδρόμους των θεσμικών οικοδομημάτων της ΕΕ αποτελεί κοινό μυστικό. Όμως παρά τα λεγόμενα οι δεσμοί εξάρτησης της ΕΕ από τις ΗΠΑ τα τελευταία έτη, με σαφή ευθύνη των ισχυρών χωρών της και πρωτίστως της Γερμανίας έχουν αυξηθεί﮲δεν είναι μόνο οι εξαρτήσεις ασφαλείας (αμυντική ομπρέλα), είναι η ενεργειακή ασφάλεια[26] (πλήρης εξάρτηση από το ακριβό αμερικάνικο LNG) αλλά και η τεχνολογική ασφάλεια[27] (ίσως η πλέον επώδυνη).
Το οντολογικό πρόβλημα της ΕΟΚ/ΕΕ εμφανίζεται με όλη την μεγαλοπρέπειά του: η πλήρης αποτυχία του σχεδίου της πολιτικής ενοποίησης με ότι αυτό συνεπάγεται για τη λειτουργία της ως ενιαία κυρίαρχη οντότητα με προεξάρχοντα τομέα αυτό της ασφάλειας , τουτέστιν της στρατιωτικής ισχύος.
Το ερώτημα είναι απλό και κρίσιμο: Μπορούν οι σημερινές Ευρωπαϊκές αρχηγεσίες, να αντιληφθούν την πλανητική πραγματικότητα και να αναστοχαστούν για τις προοπτικές αυτού του μορφώματος που έχουν κατασκευάσει ώστε να συνεχίζει να επιβιώνει;
Δηλαδή με ποιους τρόπους και με ποιες προϋποθέσεις μπορεί να εξακολουθεί να υπάρχει παρά τον τρόπο που θεμελιώθηκε; Η αρχική ιδέα της ενωσιακής διαδικασίας στο πολιτικό σκέλος έχει αποτύχει διότι ήταν εξ αρχής υπονομευμένο. Δεν μπορεί να θεμελιωθεί και να κτισθεί τίποτε όταν εξ αρχής έχει παραχωρηθεί η ασφάλεια ύπαρξής του σε τρίτους. Στην περίπτωση αυτή η υποταγή είναι δεδομένη.
Αυτό το ομολόγησε ο πρωθυπουργός του Βελγίου Bart De Wever, στην πρόσφατη ετήσια συνάντηση στο Νταβός (2026), υπονοώντας σαφώς τον τρόπο που οι χώρες της ΕΕ έχουν πολιτευθεί μέχρι τώρα : « Το να είσαι ευτυχισμένος υποτελής είναι ένα πράγμα. Το να είσαι δυστυχισμένος σκλάβος είναι κάτι άλλο». Δηλαδή οι Ευρωπαϊκές αρχηγεσίες είχαν σαφή αντίληψη της υποτελείας τους στις ΗΠΑ από τη δημιουργία της ΕΟΚ μέχρι και σήμερα , αλλά ήταν ευτυχισμένοι …περνούσαν ευχάριστα !!!! Τώρα όμως η ευτυχής υποτέλεια τελείωσε και αυτό που φαίνεται ως διάδοχο σχήμα είναι «ο δυστυχισμένος σκλάβος» , τουτέστιν και σκλάβος …και δυστυχισμένος!!!! Δηλαδή πολιτικά σκλάβος και οικονομικά δυστυχισμένος!!!! Δύσκολο να το καταπιείς αμάσητο.
Οι 27 βρίσκονται αντιμέτωποι με μια επιλογή: είτε να συμβιβαστούν είτε να αντισταθούν στις φιλοδοξίες της Ουάσιγκτον. Και οι δύο δρόμοι έχουν ένα κόστος. Η εύρεση μιας συμβιβαστικής λύσης μπορεί να διατηρήσει τη διατλαντική αρμονία βραχυπρόθεσμα, αλλά θα νομιμοποιούσε την αποδόμηση της βασισμένης σε κανόνες τάξης, αποδεικνύοντας περαιτέρω ότι η πίεση στην Ευρώπη λειτουργεί.
Η αντίσταση, από την άλλη πλευρά, θα είχε υψηλό πολιτικό και στρατηγικό κόστος και θα απαιτούσε μια εσωτερική συνοχή που κάθε άλλο παρά εγγυημένη είναι. Αλλά η μη τήρηση αυτού ενέχει τον κίνδυνο να προωθήσει νέες παρεμβάσεις και περαιτέρω διχασμούς. Υπογραμμίζει την επιθετικότητα της εξωτερικής πολιτικής του Τραμπ, την εξοικείωσή του με τη χρήση βίας και το άνοιγμά του σε μια διεθνή τάξη που βασίζεται σε σφαίρες επιρροής και όχι σε κοινούς κανόνες. Το μήνυμα προς τον υπόλοιπο κόσμο είναι σαφές: οι κανόνες δεν είναι καθολικοί, αλλά εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από εκείνους που έχουν τη δύναμη να τους παραβιάσουν. Αυτό ακριβώς είναι το μήνυμα που περίμεναν η Μόσχα και το Πεκίνο. Με μια ανησυχητική διαφορά: δεν χρειάζεται πλέον να το λένε, αφού ο υπέρμαχος της Δύσης το επιδεικνύει τώρα.
Ως εκ τούτου οι ευρωπαϊκές δυνάμεις πρέπει να αναστοχαστούν με βάση τη νέα κατάσταση, τόσο σε σχέση με το ποιοι είναι οι σύμμαχοι και ποιοι οι εχθροί ώστε η Ευρώπη να είναι σε θέση να ανταποκριθεί στα αιτήματα που θέτουν οι καιροί.
Διότι, όλα τα θεμέλια και οι παραδοχές πάνω στα οποία προχώρησε η ευρωπαϊκή ενοποίηση [28]είναι υπό αμφισβήτηση.
[1] Δες: https://www.youtube.com/watch?v=UV-H1dYeEuw
Επίσης : Η Κίνα αντεπιτίθεται στην “αβάσιμη, προκατειλημμένη” ομιλία της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στη σύνοδο κορυφής της G7,
[2] Δες: https://www.youtube.com/watch?v=Cc-Jg9DnA7A
[3] New York Time: After First Big Overseas Trip, Ocasio-Cortez Expresses Frustrations, https://www.nytimes.com/2026/02/16/us/politics/aoc-germany-munich-security-conference.html
[4] Κ. Μελάς, Το οικοδόμημα της Δύσης, https://mag.frear.gr/to-oikodomima-tis-dysis/
[5] Merz warns Munich Security Conference freedom ‘is no longer a given’ in stark remarks https://www.euronews.com/my-europe/2026/02/13/merz-warns-munich-security-conference-freedom-is-no-longer-a-given
[6] Rubio Stresses Shared History to Europeans but Warns of ‘Civilizational Erasure’ in Munich, NYT, https://www.nytimes.com/2026/02/14/world/europe/rubio-munich-security-conference-speech.html
[7] Κ. Σμιτ, Πολιτική θεολογία. Τέσσερα κεφάλαια γύρω από τη διδασκαλία περί κυριαρχίας, Εκδόσεις Λεβιάθαν 1994.
[8] Κ. Μελάς, Η πολιτική ενοποίηση της Ενωμένης Ευρώπης: μπορεί να υπάρξει; https://www.kostasmelas.gr/2014/01/blog-post_16-21/
[9] Κ. Μελάς, Ο ρωσικο-ουκρανικός πόλεμος και οι πλανητικές εξελίξεις. Ας πούμε μια αλήθεια …κι ας πέσει στο γιαλό…ΦΡΕΑΡ, Κουτί 4, https://mag.frear.gr/o-rosiko-oykranikos-polemos-kai-oi-planitikes-exelixeis/
[10] « «Λαός» λοιπόν υπάρχει και μπορεί να νοηθεί μόνον από τη στιγμή που μια «ολόκληρη» συμπαγής ομάδα συγκροτείται σ’ ένα ήδη δεδομένο σώμα, το οποίο δρα ως συλλογικός φορέας λήψης αποφάσεων που δεσμεύουν το σύνολο. Πως μπορεί να οριοθετείτε αυτό το σώμα; Ποιες μπορεί να είναι οι προϋποθέσεις για να υποχρεώνεται το ελεύθερο άτομο να αποδεχθεί όλες τις προεκτάσεις της εικαζόμενης πολιτειακής αυτοδέσμευσής του; Και ποια μπορεί να είναι η «οργανωτική αρχή» στη βάση της οποίας θα οριστούν τα μέλη που θα συγκροτήσουν το δημοκρατικό Όλο; Στα ζητήματα αυτά δεν χωρεί εκ των προτέρων λογική απάντηση». Κ. Τσουκαλάς, Η Εξουσία ως Λαός και ως Έθνος, Εκδόσεις Θεμέλιο,1999, σ.54
[11] Κ. Μελάς, Για να μην λησμονούμε τι πολιτική ακολούθησαν οι αρχηγεσίες της ΕΕ, https://neoplanodion.gr/2025/03/10/gia-na-me-lesmonoume/
[12] Για τις έννοιες αυτές και τον τρόπο που χρησιμοποιούνται στο σημείο αυτό του κειμένου δες : R.Cooper , Η Διάσπαση των Εθνών. Κέδρος 2005.
[13] Για μια συνοπτική παρουσίαση όλων αυτών των απόψεων, βλ. Δ.Ν. Χρυσοχόου, Δοκίμιο για τη διεθνή θεωρία, Παπαζήση 2006, ειδικά κεφάλαιο 3 και 5.
[14] Δες : J. Habermas, α) Il discorso filosofico della modernita. Laterza 1988. β) Η ηθική της επικοινωνίας. Εναλλακτικές Εκδόσεις 1997. γ) Ο μεταεθνικός αστερισμός. Πόλις 2003. δ) Η διάσπαση της δύσης. Καστανιώτης 2007. Ο Habermas αναζητά την πολιτική δυνατότητα μιας μεταεθνικής δημοκρατίας, η οποία αποδίδει ειδική σημασία στην έννοια «λαός» , απαλλαγμένη από κάθε μορφής υπαγωγή σε μια «προπολιτική κοινότητα πεπρωμένου και δημιουργίας δεσμών και προκαταβολικής εμπιστοσύνης». Δηλαδή ψάχνει να βρει μια άλλη μορφή συλλογικής ταυτότητας για να αντικαταστήσει τους φαντασιακούς δεσμούς του έθνους , ως συνεκτικούς και οργανικούς δεσμούς συγκρότησης της έννοιας του «λαού». Η συνεκτική αυτή ύλη , κατά τον Habermas πρέπει να αναζητηθεί στην αξιακή θεμελίωση του ευρωπαϊκού ηθικού και πολιτικού πολιτισμού.
[15] Η πρόσφατη ιστορική εμπειρία έδειξε ότι τα εθνικά κράτη που συμμετέχουν στο ιδιαίτερο αυτό μόρφωμα υπερασπίζονται τα «εθνικά τους συμφέροντα» μέσω πολέμων (περίπτωση νήσων Φώκλαντ)
[16] Β. Χωραφάς- Κ. Μελάς: Ποια είναι τα όρια επέκτασης της ΕΕ και ποιες οι δυνάμεις που καθορίζουν αυτή τη διαδικασία; Monthly Review Νο 42. Ιούνιος 2008.
[17] Ο προσδιορισμός «μετά» εδώ χρησιμοποιείται μόνον ως χρονικός προσδιορισμός και καθόλου δεν έχει αξιολογικό περιεχόμενο.
[18] Κύριος εκπρόσωπος, στην εποχή μας, αυτής της αντίληψης σε φιλοσοφικό επίπεδο είναι ο J. Habermas . Για μια καταλυτική κριτική αυτής της αντίληψης δες: Π. Κονδύλης,, Από τον 20ο στον 21ο αιώνα . Θεμέλιο 1998 . . Α. Μεταξόπουλος, Αυτοσυντήρηση, Πόλεμος και Πολιτική. ΑΑ.Λιβάνης 2005. Κεφάλαιο ΙΙ. Επίσης :Β’ Μέρος, Κεφ.2-3. C. Preve, Καιροί Αναζήτησης. Στάχυ 1998.
[19] Η πολυμερής συνεργασία ισοδυνάμων δυνάμεων φαντάζει ως το ιδανικό σκηνικό μιας τέτοιας αντίληψης. Η ιστορική πραγματικότητα και στο σημείο αυτό παραβλέπεται και δεν λαμβάνεται υπόψη.
[20] Για την αντίληψη αυτή δες :C.Schmitt, Η Έννοια του Πολιτικού. Κριτική 1988. Π. Κονδύλης, Ισχύς και Απόφαση. Στιγμή 1991. Α. Μεταξόπουλος, Αυτοσυντήρηση, Πόλεμος και Πολιτική. ΑΑ. Λιβάνης 2005.
[21] Οι οπαδοί της θεωρίας για τη δημοκρατική ειρήνη εξακολουθούν να υποστηρίζουν ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο στο επίπεδο των εθνικών κρατών να κινητοποιηθεί ο λαϊκός παράγοντας υπέρ οποιασδήποτε πολεμικής λύσης. Αυτό ισχύει ακόμα περισσότερο για τις ευρωπαϊκές «μεταεθνικές» κοινωνίες, που εμφανίζουν αποδυνάμωση της εθνικής τους ταυτότητας αλλά και ιδιαίτερη ευαισθησία στις αντιδράσεις της παγκόσμιας κοινής γνώμης.
[22] Κ. Μελάς, Οι τρεις γραμμές στην κυβέρνηση Τραμπ για τις διατλαντικές σχέσεις, https://slpress.gr/diethni/oi-treis-grammes-stin-kivernisi-trab-gia-tis-diatlantikes-sxeseis/
[23] «Ο πόλεμος υπήρξε θεμελιώδης κοινωνιογενετικός παράγων, γαλβανηστήριο της δυτικής ορθολογικότητας των Νέων Χρόνων, κατ’ εξοχήν ενδιαίτημα του εκσυγχρονισμού», με την καθαρή βεμπεριανή έννοια της έλλογης αποβλεπτικής –επί σκοπώ- δράσης… Ο συντονιστής όμως των αγορών, των κρατών και των τάξεων, σε διεθνή κλίμακα, ήταν πάντοτε κατά τους Νέους Χρόνους, στην πραγματικότητα του Πολιτικού, η πολεμική ετοιμότητα, η δυνατότητα άμεσης κινητοποίησης των ανθρωπίνων και τεχνικών στρατιωτικών αποθεμάτων, η απειλή και η κατάκτηση, ο ορίζοντας της τελικής εξόντωσης του Εχθρού. Αυτός ο στόχος της υποταγής του Άλλου, συγκεκαλλυμένος στην περίπτωση της αόρατης χειρός, ευκρινέστατος και σχεδόν ομολογημένος στο ναπολεόντειο όραμα καρτεσιανής εκλογίκευσης του παγκόσμιου χώρου ή στο προλεταριακό ταξικό μίσος, υπήρξε, σε πείσμα των νεοδιαφωτιστικών ιδεολογημάτων , η κρήνη του αστικού πολιτισμού, δηλαδή ενός από τα επιβλητικότερα, αν όχι του επιβλητικότερου, εγχειρήματος σύνθεσης της ανθρώπινης εμπειρίας, από κοινωνιογενετική και ψυχογενετική σκοπιά. Καμία διαδικασία παγκόσμιας επέκτασης των αγορών ή διάχυσης των αστικών πολιτισμικών επιτευγμάτων δεν θα ήταν δυνατή δίχως την αρωγή, πολιτική και οργανωτική, της στρατιωτικής μηχανής». Α. Μεταξόπουλος, Αυτοσυντήρηση, Πόλεμος, Πολιτική, Εκδόσεις ΑΑ .Λιβάνη, 2005, σ.26-27
[24] Κ. Μελάς, Η αυτοεικόνα του γερμανικού λαού και ο ρόλος της στο μέλλον της Γερμανίας https://mag.frear.gr/i-aytoeikona-toy-germanikoy-laoy-kai-o-rolos-tis-sto-mellon-tis-germanias/
[25] «Η Ιστορία δεν είναι τίποτε περισσότερο από την φαινομενολογική αποτύπωση των κρίσιμων μορφοποιήσεων της σχέσης Εχθρού- Φίλου, δηλαδή των διακυμάνσεων του Πολιτικού. Ενώ η οικονομία δεν είναι παρά η δευτερογενής «αποπυροδοτημένη» σφαίρα εκδίπλωσης τούτης της σχέσης, κοντά σε πλείστες άλλες, και λαμβάνει, στο καπιταλιστικό σύστημα , τη μορφή της μη νομοκατεστημένης ταξικής ανισότητας και εκμετάλλευσης- άρα και της ταξικής πάλης, με κυμαινόμενες πυκνώσεις της εχθρότητας, από τον συνδικαλιστικό αγώνα ως τον εμφύλιο. Όταν η ένταση της υπαρξιακής εχθρότητας αγγίζει τα ακραία επίπεδα της κλίμακας, το Οικονομικό διαλύεται εντός του Πολιτικού, που καταλαμβάνει πλέον το μεγαλύτερο μέρος ή το σύνολο του κοινωνικού βίου και εκβάλλει, αναπότρεπτα σχεδόν, στα μόνα καθοριστικά για την πορεία της παγκόσμιας Ιστορίας «μεγάλα επεισόδια», δηλαδή τους πολέμους, εθνικούς, φυλετικούς, θρησκευτικούς ή ταξικούς, διακρατικούς ή εμφύλιους, και τις επαναστάσεις» Α. Μεταξόπουλος, Αυτοσυντήρηση, Πόλεμος, Πολιτική , Πολιτική, Εκδόσεις ΑΑ .Λιβάνη, 2005, σ. 472.
[26] Στο τέλος του 2025 οι εισαγωγές LNG από τις ΗΠΑ ανήλθαν στο 60,0% των συνολικών εισαγωγών της ΕΕ, ΈΝΑΝΤΙ 40,0% το τέλος του 2024. Οι προβλέψεις για το 2027 αυξάνουν το ποσοστό εισαγωγών από ΗΠΑ στο 70,0%. Η τιμή ήταν 30-35 €/MV κατά μέσο όρο, έναντι 15-20 €/MVh του ρωσικού φυσικού αερίου. L’Ue è passata dalla padella alla brace con il GNL Usa? 23 Febbraio 2026, https://energiaoltre.it/lue-e-passata-dalla-padella-alla-brace-con-il-gnl-usa/
[27] Κ. Μελάς, Ευρωπαϊκή Ένωση: Η επικίνδυνη τεχνολογική εξάρτησή της από τις ΗΠΑ, Νέο Πλανόδιον, https://neoplanodion.gr/2026/02/19/eu-usa/
[28] Κ . Μελάς, Η Σαστισμένη Ευρώπη, Εκδόσεις Εξάντας, 2009
