1.
Στον αγώνα για την επικράτηση στο τομέα των σύγχρονων τεχνολογιών, και επομένως και στην πολιτική κυριαρχία, οι πλανητικές δυνάμεις μέσω των αντίστοιχων επιχειρήσεών τους, αυξάνουν συνεχώς τη ζήτηση για κρίσιμα ορυκτά . Υλικά όπως το λίθιο, το κοβάλτιο και ο γραφίτης είναι βασικά συστατικά των μπαταριών EV (ηλεκτρικά αυτοκίνητα), των ανεμογεννητριών, των ηλιακών συλλεκτών και άλλων τεχνολογιών χαμηλών εκπομπών άνθρακα που τροφοδοτούν όλο και περισσότερο τα ενεργειακά συστήματα του κόσμου. Η εξόρυξη αυτών των υλικών στην ξηρά βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, αλλά με την αύξηση της ζήτησης, ορισμένοι προσπαθούν τώρα να αξιοποιήσουν τον πυθμένα της θάλασσας για τα υπάρχοντα μεταλλεύματα στα εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα του[1].
Τα ζητήματα που αφορούν στην εξόρυξη ορυκτών υλικών από θεσμικής απόψεως ρυθμίζονται από τη Διεθνή Αρχή για τον Βυθό των Ηνωμένων Εθνών [International Seabed Authority (ISA)][2]. Πρόκειται για ένα οργανισμό που δημιουργήθηκε το 1982 με το ρυθμιστικό πλαίσιο της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) και τέθηκε σε λειτουργία μετά τη συμφωνία για την εφαρμογή του Τμήματος XI της UNCLOS (1994). Πρόκειται για έναν οργανισμό που καλείται να διαχειριστεί ένα έργο που τα επόμενα χρόνια και τις επόμενες δεκαετίες θα βρίσκεται όλο και περισσότερο στο επίκεντρο της παγκόσμιας γεωπολιτικής διαμάχης [3].
Ο ISA, περιλαμβάνει 169 χώρες συν την Ευρωπαϊκή Ένωση με έδρα το Kingston της Τζαμάικα. Είναι υπεύθυνος για την εποπτεία του 54% του παγκόσμιου βυθού και για τη χορήγηση συγκεκριμένων αδειών εξερεύνησης (που εκδίδονται μόνο μετά από εις βάθος διαδικασίες αδειοδότησης) σε δημόσιους ή ιδιωτικούς φορείς που θέλουν να εξερευνήσουν τον ορυκτό πλούτο στα βάθη των ωκεανών. Μέχρι σήμερα, ο ISA έχει εκδώσει 30 παραχωρήσεις εξερεύνησης (καθεμία με μέγιστη διάρκεια περίπου 15 ετών), εκ των οποίων 5 στην Κίνα, 3 στη Νότια Κορέα, 2 στην Ιαπωνία και την Ινδία για συνολικά 22 δημόσιους και ιδιωτικούς εργολάβους που δραστηριοποιούνται στην μελέτη πολυμεταλλικών οζιδίων και σουλφιδίων και φλοιών σιδηρομαγγανίου πλούσιων σε κοβάλτιο. Οι ασιατικές χώρες δραστηριοποιούνται ιδιαίτερα προς αυτή την κατεύθυνση, δεδομένου ότι οι βιομηχανίες τους είναι από τις πιο αδηφάγες μέταλλα κρίσιμα για τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών άνθρακα και ψηφιακές τεχνολογίες.
Η πρόκληση της λεγόμενης εξόρυξης βαθέων υδάτων, στην πραγματικότητα, είναι να εντοπιστούν πρώτα οι ορυκτοί πόροι[4] που περιέχονται στα λεγόμενα πολυμεταλλικά οζίδια (βάθους χιλιάδων μέτρων και κατανεμημένων σε συνολική έκταση 34 εκατομμυρίων τετραγωνικών χιλιομέτρων) και στη συνέχεια να αναπτύξει τεχνολογίες εξόρυξης για να φτάσει σε αυτά τα κοιτάσματα, τα οποία θα περιέχουν σημαντικές ποσότητες νικελίου, κοβαλτίου, χαλκού και άλλων ορυκτών κρίσιμων για τη μετάβαση στην πράσινη τεχνολογία. Ο αγώνας για την προμήθεια αυτών των ορυκτών έχει γίνει κεντρικό ζήτημα στον γεωοικονομικό ανταγωνισμό, ο οποίος κυρίως βλέπει τις ΗΠΑ, την ΕΕ, την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα να προσπαθούν να απεγκλωβιστούν από την τρέχουσα εξάρτηση από την Κίνα, η οποία ελέγχει ένα μεγάλο μέρος των συνδεδεμένων αλυσίδων εφοδιασμού σε χαμηλή περιεκτικότητα σε άνθρακα.
Η εξόρυξη βαθέων υδάτων στοχεύει στην ανάκτηση πολύτιμων κοιτασμάτων ορυκτών που βρίσκονται στον πυθμένα του ωκεανού, εκατοντάδες ή και χιλιάδες μέτρα κάτω από την επιφάνειά του. Μαζί με μια ποικιλία θαλάσσιας ζωής σε αυτά τα βάθη υπάρχουν σημαντικά αποθέματα χαλκού, κοβαλτίου, νικελίου, ψευδαργύρου, αργύρου, χρυσού και σπάνιων γαιών – υλικά που είναι απαραίτητα για την κατασκευή ενεργειακών συστατικών με μηδενικό άνθρακα και άλλες τεχνολογίες, αλλά μπορεί να είναι δύσκολο να βρεθούν .
Στη βαθιά θάλασσα, αυτά τα ορυκτά περιέχονται σε αργά σχηματιζόμενους πολυμεταλλικούς όζους μεγέθους πατάτας, καθώς και σε πολυμεταλλικά σουλφίδια (μεγάλα κοιτάσματα που αποτελούνται από ενώσεις θείου και άλλα μέταλλα που σχηματίζονται γύρω από υδροθερμικές οπές) και πλούσιες σε μέταλλα κρούστες στο υποβρύχιο βουνά (θαλάσσια βουνά). Ενώ υπάρχει εμπορικό ενδιαφέρον για αυτά τα ορυκτά εδώ και δεκαετίες, οι πρόσφατες εξελίξεις στην τεχνολογία κατέστησαν δυνατή την εξόρυξη αυτών των περιοχών στέλνοντας οχήματα κάτω για τη συλλογή κοιτασμάτων ορυκτών από τον πυθμένα της θάλασσας[5].
Στην περίπτωση των πολυμεταλλικών όζων — που επί του παρόντος αποτελούν την κύρια εστίαση για την εξόρυξη βαθέων υδάτων — τα οχήματα εξόρυξης θα συλλέγουν κοιτάσματα ορυκτών από την επιφάνεια του βυθού, όχι σε αντίθεση με ένα τρακτέρ που οργώνει ένα χωράφι, μαζί με τα ανώτερα στρώματα ιζήματος. Τα υλικά που συλλέγονται θα διοχετεύονται στη συνέχεια σε ένα επιφανειακό δοχείο για επεξεργασία και τυχόν απόβλητα, όπως ιζήματα και άλλα οργανικά υλικά, θα αντλούνται πίσω στη στήλη του νερού.
2.
Σύμφωνα με μελέτη του 2013 από ερευνητές του Γεωλογικού Ινστιτούτο των ΗΠΑ, οι ορυκτοί πόροι που περιέχονται σε αυτά τα υποθαλάσσια “σεντούκια” είναι πραγματικά σημαντικοί σε σύγκριση με τα επίγεια αποθέματα που έχουν πιστοποιηθεί μέχρι σήμερα: στην πραγματικότητα μιλάμε για 206 φορές περισσότερο κοβάλτιο, 14 φορές περισσότερους πόρους νικελίου και 4 φορές τους γνωστούς πόρους σπάνιων γαιών (REE) από αυτούς που πιθανά ευρίσκονται στην ξηρά.
«Μια πολύ χονδροειδής αλλά ενδεικτική σύγκριση: το 2023 εξορύχθηκαν λίγο περισσότεροι από 200.000 τόνοι κοβαλτίου παγκοσμίως (76% στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό), ενώ μόνο στη Ζώνη Clarion-Clipperton (CCZ) – μία από τις περιοχές που εξερευνήθηκαν και εντοπίστηκαν στο Βόρειος Ειρηνικός Ωκεανός – θα αποθηκευτούν 44 εκατομμύρια τόνοι, σχεδόν τα διπλάσια από τα επίγεια αποθέματα. Ένα λιγότερο γνωστό μέταλλο, όπως το μαγγάνιο (απαραίτητο για την παραγωγή καθόδων για μπαταρίες λιθίου, αλλά και για την παραγωγή χάλυβα) και του οποίου η διύλιση βρίσκεται στα χέρια της Κίνας (90-94%), είναι από τα πιο διαδεδομένα στην ο πυθμένας του ωκεανού: οι ξενιστές όζοι σιδηρομαγγανίου (βρίσκονται σε βάθος μεταξύ 400 και 5.000 μέτρων), στα ανοικτά των ιαπωνικών ακτών και ανακαλύφθηκαν το 2010 και περίπου 300 χλμ. από το νησί του Marcus, μαζί με αυτά στο CCZ θα περιείχαν 5.992 εκατομμύρια τόνους μαγγανίου (ένα ποσοστό σχεδόν ίσο με αυτά στη Γη), που σχετίζεται με άλλα κρίσιμα μέταλλα όπως η πλατίνα, οι σπάνιες γαίες και το νικέλιο»[6].
Στο Γράφημα 1 που ακολουθεί φαίνεται η κατανομή των κρίσιμων ορυκτών στο θαλάσσιο πυθμένα του πλανήτη.
Γράφημα 1
Πηγή: Deep sea minerals οπ.παραπάνω
Χρειάζεται να σημειώσουμε ακόμη, ότι το μεγαλύτερο μέρος των πιο ελκυστικών κοιτασμάτων ορυκτών βρίσκονται όχι στις ΑΟΖ των χωρών αλλά σε τεράστιες αβυσσαλέες πεδιάδες στον πυθμένα της θάλασσας σε διεθνή ύδατα. Μια περιοχή με ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι η Ζώνη Clarion-Clipperton στον Ειρηνικό Ωκεανό. Αυτή η πλούσια σε ορυκτά περιοχή φιλοξενεί ήδη συμβάσεις εξερεύνησης για 17 εργολάβους εξόρυξης βαθέων υδάτων, με τις συνδυασμένες περιοχές εξερεύνησής τους να καλύπτουν περίπου 1 εκατομμύριο τετραγωνικά χιλιόμετρα .
3.
Στα τρία τελευταία άρθρα μου στο περιοδικό[7], ασχοληθήκαμε την Κίνα και τις σχέσεις της με την Ευρωπαϊκή Ένωση , τις Αφρικανικές χώρες και τις χώρες του Κόλπου. Η ενασχόληση με την Κίνα γίνεται κατανοητή με δεδομένο το σημαντικό ρόλο που παίζει στις πλανητικές εξελίξεις : πολιτικές , οικονομικές αλλά και θεσμικές . Δράττουμε τις ευκαιρίας να αναφερθούμε συνοπτικά και στο πως αντιμετωπίζει την πρόκληση της έρευνας βαθέων θαλασσών προκειμένου να δείξουμε, ότι η Κίνα προετοιμαζόμενη να γίνει μια ολοκληρωτική υπερδύναμη, συμμετέχει και πρωτοπορεί σε όλες τις εξελίξεις σε όλα τα πεδία και τα αντικείμενα της διεθνούς πολιτικής και οικονομίας.
Η Κίνα ξεκίνησε έρευνα για την εξόρυξη βαθέων υδάτων στα τέλη της δεκαετίας του 1980. Τις δεκαετίες του 1990 και του 2000 επικεντρώθηκε κυρίως στο σχεδιασμό συστημάτων εξόρυξης και στην ανάπτυξη πρωτοτύπων. Το 2016, η κινεζική κυβέρνηση νομοθέτησε για πρώτη φορά σχετικά με τον «βαθύ βυθό», προκειμένου να ενθαρρύνει την επιστημονική και τεχνολογική έρευνα, και να προστατεύσει το θαλάσσιο βυθό ρυθμίζοντας τις δραστηριότητες εξερεύνησης πόρων υπό την αιγίδα της χώρας. Ένα χρόνο αργότερα, η κυβέρνηση δημοσίευσε ένα εθνικό σχέδιο για την αύξηση των δραστηριοτήτων εξερεύνησης και εκμετάλλευσης πόρων, πρωτοβουλίες που έχουν αρχίσει να αποδίδουν καρπούς. Μετά από λίγα χρόνια, η πρόοδος της Κίνας ήταν σημαντική: το 2021 η Κινεζική Ένωση για την Έρευνα και Ανάπτυξη των Ωκεανικών Ορυκτών Πόρων και αρκετές κρατικές εταιρείες (όπως η China Minmetals[8]) κατάφεραν να δοκιμάσουν ένα σύστημα ολοκληρωμένο, καλύπτοντας ολόκληρο τον μηχανισμό εξόρυξης, ανακτώντας 1,2 τόνους οζιδίων από τον βυθό της θάλασσας σε βάθος 1,3 χιλιομέτρων στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας[9].
Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία η Κίνα δραστηριοποιείται με τρόπο ανταγωνιστικό στο τομέα της έρευνας των βαθέων θαλασσών και μάλιστα φαίνεται να είναι ένα βήμα μπροστά από τις ανταγωνίστριες χώρες. Ήδη δύο κινεζικές κρατικές επιχειρήσεις ετοιμάζονται επί του παρόντος να δοκιμάσουν εξοπλισμό εξόρυξης βαθέων υδάτων στον Ειρηνικό Ωκεανό το επόμενο έτος.
Η China Minmetals Corporation και η BPHD (Beijing Pioneer Hi-Tech Development Corporation[10]) θα πραγματοποιήσουν σύντομα τεχνικές δοκιμές για να φτάσουν στις ζώνες εξερεύνησης, που έχουν ανατεθεί στο Πεκίνο στον Ειρηνικό από τον ISA. Η China Minmetals θα διενεργήσει Εκτιμήσεις Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, τις πρώτες με βάθος και εμβέλεια σε διεθνή ύδατα. Η κρατική εταιρεία – ανάμεσα στις 10 κορυφαίες μεταποιητικές βιομηχανίες στην Κίνα με βάση τον κύκλο εργασιών και δραστηριοποιείται στην εξόρυξη και παραγωγή σιδήρου, νικελίου, μαγγανίου, πυριτίου και τιτανίου – ανέπτυξε πρόσφατα ένα όχημα τύπου «θεριστικής μηχανής» μήκους 9 μέτρων και 5 μέτρων πλάτος και 40 τόνους βάρος, ( Kunlong 500), προκειμένου να αναπτυχθεί σε βάθος πολλών χιλιομέτρων για να ξύσει τον βυθό και να συλλέξει οζίδια πλούσια σε ορυκτά.
Από την πλευρά της, η BPHD, της οποίας η άδεια εξερεύνησης ισχύει από τον Οκτώβριο του 2019 έως τον Οκτώβριο του 2034, ξεκίνησε δημόσια διαβούλευση τον Ιούνιο του τρέχοντος έτους για τη διεξαγωγή της μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων για δραστηριότητες στην περιοχή που έχει ανατεθεί. Αυτή είναι μια δοκιμή για τη συλλογή δειγμάτων στο τετράγωνο Μ2 της συμβατικής περιοχής, στους νότιους πρόποδες του Guyot of Magoshichi[11].
Με βάση τις ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις, είναι πιθανό ότι η θέση της Κίνας εντός του ISA θα γίνει ολοένα και πιο αισθητή λόγω της υιοθέτησης του Κώδικα Μεταλλείων και του ανοίγματος αυτού του νέου μετώπου εξόρυξης. Ενώ η Κίνα επιθυμεί τη γρήγορη εξέλιξη σε αυτή την κατεύθυνση , υπάρχουν πολλές χώρες που αντιτίθενται σε αυτές τις δραστηριότητες. Συνολικά 32 χώρες , συμπεριλαμβανομένου μεγάλου αριθμού ευρωπαϊκών χωρών, όπως η Γερμανία, η Γαλλία, Ισπανία, Σουηδία, Φινλανδία δεν επιθυμούν μια τέτοια εξέλιξη η οποία προφανώς ευνοεί την Κίνα.
Οι κύριες αντιρρήσεις τους επικεντρώνονται στους κινδύνους και στα περιβαλλοντικά προβλήματα που πιθανά θα δημιουργηθούν από μια μη σωστά ρυθμισμένη εξερεύνηση των βαθέων θαλασσών[12].
Η εξόρυξη βαθέων υδάτων μπορεί να επηρεάσει το περιβάλλον και τη βιοποικιλότητα με διάφορους τρόπους. Συνοψίζουμε τις τρέχουσες γνώσεις για τη βιοποικιλότητα βαθέων υδάτων και τις πιθανές επιπτώσεις της εξόρυξης. Σημαντικά κενά γνώσης παραμένουν στη δομή του οικοσυστήματος και τη λειτουργία, τα είδη που υπάρχουν, τον τρόπο αλληλεπίδρασης και τις ανοχές και την ανθεκτικότητά τους. Ακόμα κι έτσι, με βάση τις υπάρχουσες πληροφορίες είναι σαφές ότι η εξόρυξη θα έχει τα ακόλουθα αποτελέσματα:
- Οι ζωντανοί οργανισμοί στις περιοχές που εξορύσσονται απευθείας στον βυθό της θάλασσας θα σκοτωθούν.
- Το ίζημα που απορρίπτεται επί τόπου είναι πιθανό να είναι αφιλόξενο για ανάκτηση για δεκαετίες έως αιώνες στην περίπτωση οζιδίου εξόρυξη και δεκαετίες για την εξόρυξη SMS.
- Η απώλεια της δομής των οικοτόπων μπορεί να οδηγήσει σε αόριστες μειώσεις της βιοποικιλότητας.
- Η παράπλευρη οικολογική ζημιά μέσω των ιζημάτων θα επεκτείνει την περιοχή πρόσκρουσης στον βυθό και στη στήλη του νερού.
- Ο θόρυβος, το φως και οι κραδασμοί είναι άλλοι παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν τη ζωή γύρω από την περιοχή εξόρυξης[13]
Παράλληλα προκύπτουν και άλλα προβλήματα που άπτονται κυρίως με τα νομικά όρια που είναι εγγεγραμμένα στις διεθνείς συμβάσεις, που εμποδίζουν έναν πραγματικό «αγώνα για πόρους» υπέρ της υπερεθνικής και πολυμερούς διαχείρισης. Σύμφωνα με την UNCLOS, ο βυθός που αντιστοιχεί σε ύδατα που δεν υπόκεινται σε εθνική δικαιοδοσία (η λεγόμενη «Ηπειρωτική υφαλοκρηπίδα» και οι Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες – ΑΟΖ) χαρακτηρίζονται ως κοινό αγαθό της ανθρωπότητας, ορισμός που αφαιρεί τη νομιμότητα από την αξίωση εδαφικής κυριαρχίας.
Ως εκ τούτου, η εξερεύνηση και η εκμετάλλευση αυτών των κοιτασμάτων -σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει με τις εξορυκτικές δραστηριότητες σε χερσαίο έδαφος- απαιτεί τη διαπραγμάτευση ενός Κώδικα Μεταλλείων που εφαρμόζεται και μοιράζεται σε διεθνές επίπεδο, όπως απαιτείται από την UNCLOS. Αυτή η διαδικασία λαμβάνει χώρα υπό την αιγίδα του ISA, ο οποίος, ωστόσο, ως διεθνής οργανισμός που συγκεντρώνει διάφορους ενδιαφερόμενους (κράτη μέλη, ΜΚΟ και την κοινότητα των πολιτών) δεν μπορεί να αποφύγει να εμπλακεί σε μια πολιτική συζήτηση για τη χορήγηση αδειών.
Οι διαπραγματεύσεις για την ανάπτυξη κανόνων, κανονισμών και διαδικασιών (RRP) που σχετίζονται με την εμπορική εκμετάλλευση των οζιδίων συνεχίζονται εδώ και τουλάχιστον δύο χρόνια. Πάντως οι δυσκολίες που έχουν προκύψει είναι σημαντικές. Διαφορετικές ευαισθησίες μεμονωμένων κρατών προκάλεσαν την αναβολή της υιοθέτησης αυτού του Μεταλλευτικού Κώδικα για το 2025, κυρίως συνδεδεμένες με ανησυχίες σχετικά με την προστασία των ευαίσθητων θαλάσσιων οικοσυστημάτων που έχουν πυροδοτήσει έντονες κριτική ιδιαίτερα από την επιστημονική κοινότητα. Ακριβώς σε αυτήν την πτυχή – η οποία αναφέρεται στη νομική αρχή της «προφύλαξης της περιβαλλοντικής ζημίας» – και με ήδη ισχυρά επιστημονικά στοιχεία, 37 κράτη μέλη της ISA (συμπεριλαμβανομένου του Ηνωμένου Βασιλείου και της Γαλλίας) και περισσότεροι από 880 επιστήμονες έχουν υποστηρίξει ένα παγκόσμιο μορατόριουμ για να σταματήσει εξόρυξη βαθέων υδάτων μέχρι να υπάρξει περισσότερη βεβαιότητα. Στην τελευταία συνέλευση του ISA, Βραζιλία, Χιλή, Κόστα Ρίκα, Γαλλία, Γερμανία, Ιρλανδία, Παλάου, Ελβετία και Βανουάτο έχουν ζητήσει την υιοθέτηση μιας πολιτικής για την «προστασία και διατήρηση του θαλάσσιου περιβάλλοντος», με σκοπό τη διαφανή εφαρμογή, από το Συμβούλιο και τη Συνέλευση του ISA , του άρθρου 145 της UNCLOS για την προστασία των κοινών αγαθών της ανθρωπότητας[14].
ΔΡ. ΚΩΣΤΑΣ ΜΕΛΑΣ
[1] Deep sea minerals, https://www.geolsoc.org.uk/Geoscientist/Archive/September-2015/Deep-sea-minerals
[2] Για πληροφορίες σχετικά με τον Οργανισμό δες: https://www.isa.org.jm/
[3] Julie Hunter, Pradeep Singh, & Julian Aguon, Broadening Common Heritage: Addressing Gaps in the Deep Sea Mining Regulatory Regime,April 16, 2018 , Harvard Environmental Law Review. https://journals.law.harvard.edu/elr/2018/04/16/broadening-common-heritage/
[4] «Η σύγχρονη ωκεανογραφία ξεκίνησε ως πεδίο επιστήμης μόλις πριν από 150 χρόνια περίπου, στα τέλη του 19ου αιώνα. Η πρώτη επιστημονική αποστολή για την εξερεύνηση των ωκεανών του κόσμου και του πυθμένα της θάλασσας ήταν η Challenger Expedition, από το 1872 έως το 1876, στο βρετανικό πολεμικό πλοίο HMS Challenger με τρεις ιστούς. Μεταξύ των ανακαλύψεων του Challenger Expedition ήταν ένα από τα βαθύτερα μέρη του ωκεανού – η τάφρο Marianas στον Δυτικό Ειρηνικό, όπου ο βυθός της θάλασσας έχει βάθος μεγαλύτερο από 8 χιλιόμετρα. Η αποστολή αποκάλυψε επίσης το πρώτο ευρύ περίγραμμα του σχήματος της λεκάνης του ωκεανού, συμπεριλαμβανομένης της άνοδος στη μέση του Ατλαντικού Ωκεανού, που τώρα είναι γνωστή ως Mid-Atlantic Ridge. Επιπλέον, οι επιστήμονες συνέταξαν τις πρώτες συστηματικές γραφικές παραστάσεις των ωκεάνιων ρευμάτων και θερμοκρασιών.
Η πρώτη ανακάλυψη πολυμεταλλικών οζιδίων έγινε επίσης κατά τη διάρκεια αυτού του ιστορικού ταξιδιού του Challenger. Στις 7 Μαρτίου 1873, η βυθοκόρηση ανέβασε στο κατάστρωμά της «αρκετά περίεργα μαύρα οβάλ σώματα που αποτελούνταν από σχεδόν καθαρό οξείδιο του μαγγανίου».)οδήγησε στη συνέχεια στο σχηματισμό κοινοπραξιών στη Γερμανία, τις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά, την Ιαπωνία, τη Γαλλία, το Βέλγιο, την Ιταλία, μεταξύ άλλων, τις δεκαετίες του 1960 και του 1970. Αυτές οι κοινοπραξίες στόχευαν να αναπτύξουν αξιολογήσεις πόρων και τεχνολογίες εξαγωγής για πολυμεταλλικούς όζους στη ζώνη Clarion-Clipperton στον κεντρικό Ειρηνικό Ωκεανό». The International Seabed Authority (ISA), https://www.isa.org.jm/exploration-contracts/
[5] http://deepseaminingwatch.msi.ucsb.edu/#!/home?layers[]=vessel-tracks&layers[]=isa-areas&layers[]=labels&view=0.3516|-159.6094|1||1806|899
[6] Alberto Prina Cerai, Deep-sea mining: è corsa ai “forzieri” sottomarini. 06.12.2024. https://www.ispionline.it/it/pubblicazione/deep-sea-mining-e-corsa-ai-forzieri-sottomarini-187056
[7] Εθνικές Επάλξεις Νο 148,149,150
[8]http://www.minmetals.com/english/
[9] Alberto Prina Cerai, Deep-sea mining: è corsa ai “forzieri” sottomarini. 06.12.2024.
[10] https://www.isa.org.jm/maps/beijing-pioneer-hi-tech-development-corporation/
[11] https://www.marineregions.org/gazetteer.php?p=details&id=48847
[12] European Academies’ Science Advisory Council (EASAC), Deep-Sea Mining: assessing evidence on future needs and environmental impacts, June 2023. https://easac.eu/fileadmin/user_upload/EASAC_Deep_Sea_Mining_Web_publication_.pdf
[13] Όπως παραπάνω
[14] Alberto Prina Cerai, Deep-sea mining: è corsa ai “forzieri” sottomarini. 06.12.2024. https://www.ispionline.it/it/pubblicazione/deep-sea-mining-e-corsa-ai-forzieri-sottomarini-187056
