Όμως όλη η κριτική στηρίζεται στη θέση ότι ο ΟΔΔΗΧ «έσπασε» τα swaps. Η θέση αυτή δεν ισχύει, τουλάχιστον μέχρι σήμερα, επομένως η κριτική ήταν λανθασμένη.

Για του λόγου το αληθές ότι ο ΟΔΔΗΧ διατηρεί ενεργά τα swaps μετά τις πρόωρες αποπληρωμές των δανείων GLF (όπως αυτή των 6,94 δισ. ευρώ) – δεν προέρχεται από μία απλή διαρροή όπως αυτή που με παρέσυρε- αλλά βασίζεται σε τρεις επίσημες θεσμικές πηγές που αποτυπώνουν τη στρατηγική διαχείρισης του ελληνικού χρέους:

1. Το Ετήσιο Δελτίο Δημοσίου Χρέους του ΟΔΔΗΧ (Annual Debt Report)

Στο ετήσιο επίσημο ενημερωτικό δελτίο που εκδίδει ο ΟΔΔΗΧ-Investor Relations (στην ενότητα Portfolio Risk Parameters και Financial Derivatives), εμφανίζονται αναλυτικά τα στοιχεία των παραγώγων.

• Στις εκθέσεις αυτές αποτυπώνεται ότι το ονομαστικό ύψος (notional amount) των swaps παραμένει σταθερό (στα επίπεδα των 35+ δισ. ευρώ συνολικά), παρά τη μείωση του ονομαστικού υπολοίπου των δανείων GLF.
• Τα συμβόλαια swaps καταγράφονται νομικά ως αυτοτελή προϊόντα (confirmations) με προκαθορισμένη λήξη το 2041, ανεξάρτητα από τις πρόωρες πληρωμές κεφαλαίου των υποκείμενων διμερών δανείων.

2. Οι Εκθέσεις Μεταπρογραμματικής Εποπτείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής & του ESM

Στις επίσημες τριμηνιαίες εκθέσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Post-Programme Surveillance Reports) και του ESM, οι Ευρωπαίοι τεχνοκράτες αναλύουν τη δομή του ελληνικού χρέους.

• Στις αναλύσεις βιωσιμότητας χρέους (Debt Sustainability Analysis – DSA), οι ευρωπαϊκοί θεσμοί αναφέρουν ρητά ότι η Ελλάδα διατηρεί «υπερ-αντιστάθμιση» (temporary overhedging).
• Καταγράφεται ότι η μείωση του κυμαινόμενου χρέους (μέσω των πρόωρων αποπληρωμών) αφήνει άθικτα τα swaps, τα οποία συνεχίζουν να παράγουν θετικές ταμειακές ροές (net interest inflows) λόγω της διαφοράς του Euribor με το κλειδωμένο σταθερό επιτόκιο, μειώνοντας το τελικό ετήσιο κόστος εξυπηρέτησης.

3. Ο Κρατικός Προϋπολογισμός (Γενικό Λογιστήριο του Κράτους)

Στον ετήσιο Κρατικό Προϋπολογισμό που ψηφίζεται στη Βουλή, στην ενότητα των δαπανών για την εξυπηρέτηση του δημοσίου χρέους, οι ροές αυτές αποτυπώνονται καθαρά.

• Τα έσοδα/κέρδη που εισπράττει το Ελληνικό Δημόσιο από τις 18 διεθνείς τράπεζες CSA εγγράφονται κανονικά στο σκέλος των συμψηφιστικών τόκων (net interest swap settlements).
• Αν τα swaps είχαν «σπάσει» κατά την αποπληρωμή των δανείων, οι ροές αυτές θα είχαν μηδενιστεί και το κράτος θα είχε καταγράψει έκτακτο κόστος πρόωρου τερματισμού (unwind cost), κάτι που δεν αποτυπώνεται πουθενά στα επίσημα κρατικά βιβλία.

Συνεπώς η όλη κριτική για το timing ήταν λανθασμένη , εν τοις πράγμασι , μιας και o ΟΔΔΗΧ δεν έσπασε τα Swaps.

Η αναγνώριση ενός λάθους και η διόρθωσή του  είναι ο απαραίτητος κρίκος τουλάχιστον στην επιστήμη.

Πίσω από την πρόωρη αποπληρωμή χρέους – Τα swaps και τα επιτόκια

Η αθέατη όψη του χρέους – Γιατί ο Μητσοτάκης αποπληρώνει πρόωρα

Οι θεωρητικές βάσεις του Σκοτεινού Διαφωτισμού και η φιλοσοφική εκδοχή του Νικ Λαντ

Η πρόωρη αποπληρωμή Δημοσίου Χρέους για το 2026 δεν είναι ένα καινούργιο φαινόμενο για την κυβέρνηση Μητσοτάκη, από το 2019 έχει αρχίσει αυτή η διαδικασία. Το ότι δημιουργήθηκε μια έντονη συζήτηση για την αποπληρωμή των 12,84 δις ευρώ το 2026 είναι διότι για πρώτη φορά η αποπληρωμή θα γίνει ολοκληρωτικά με την χρησιμοποίηση πόρων από τα Ταμειακά Διαθέσιμα του Ελληνικού Δημοσίου. Για το λόγο αυτό δημιουργήθηκαν πολλές συζητήσεις και αντιπαραθέσεις για το συγκεκριμένο θέμα. Με αφορμή τα παραπάνω θα προχωρήσουμε σε μια συνοπτική αλλά σφαιρική παρουσίαση του θέματος. Συγκεκριμένα:

1. Το ύψος του ονομαστικού ΔΧ  2019: 331,1 δισ. ευρώ ενώ η μέχρι τώρα επίσημη πρόβλεψη για το 2026  είναι 357,5 δισ. ευρώ. Δηλαδή το ονομαστικό χρέος της Γενικής Κυβέρνησης δεν παρουσιάζει καθαρή μείωση αν συγκριθεί το έτος 2026 με το 2019, αλλά εμφανίζει αύξηση κατά 26,4 δισεκατομμύρια ευρώ!!!
2. Την ίδια περίοδο η κυβέρνηση, 2019–2026, το ελληνικό Δημόσιο έχει πραγματοποιήσει οκτώ διαδοχικές πρόωρες αποπληρωμές δανείων του επίσημου τομέα, συνολικού ύψους περίπου 35,9 δισεκατομμυρίων ευρώ!!!
3. Η αύξηση του ονομαστικού ΔΧ της ΓΚ οφείλεται στο γεγονός ότι το κράτος δεν σταματά να παράγει νέο χρέος για τις τρέχουσες ανάγκες του. Δηλαδή παρά τις πρόωρες αποπληρωμές η κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει αυξήσει το ονομαστικό ΔΧ. Αν δεν είχε προβεί σ’ αυτές τις πρόωρες αποπληρωμές το ονομαστικό ΔΧ της ΓΚ θα ήταν κοντά στα 393 δις ευρώ!!!
4. Ακόμη και για το 2026(Α’ εξάμηνο ) σύμφωνα με τον ΟΔΔΗΧ (ΔΔΧ Νο 122, Ιούνιος 2026) το ύψος του ονομαστικού ΔΧ μειώθηκε κατά 5,349 δις ευρώ παρότι τα ταμειακά διαθέσιμα μειώθηκαν κατά  8,466 δις ευρώ, αυξάνοντας το καθαρό ονομαστικό ΔΧ (ονομαστικό ΔΧ- Ταμειακά διαθέσιμα) κατά 3,117 δις ευρώ.
5. Το ονομαστικό χρέος ΓΚ της Ελλάδας (περίπου 358 δισ. ευρώ) δεν μπορεί να αποπληρωθεί  ποτέ στην πράξη, ούτε χρειάζεται. Το ζητούμενο θα πρέπει να είναι κατ’ αρχάς η μη αύξησή του, δηλαδή η μη παραγωγή νέων χρεών κάτι που προφανώς δεν έχει επιτύχει η κυβέρνηση Μητσοτάκη. Αυτό που μπορεί να γίνει  είναι η μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ ώστε να μπορεί να εξυπηρετηθεί με όσο το δυνατόν μικρότερο κόστος για την οικονομία και κατά συνέπεια για τους Έλληνες πολίτες. Προϋπόθεση βασική η συνεχής μεγέθυνση του ΑΕΠ.
6. Το μικρότερο κόστος έχει δύο όψεις : μια χρηματοοικονομική/ δημοσιονομική, δηλαδή  μικρότερο κόστος εξυπηρέτηση μέσω της πληρωμής τοκοχρεολυσίων (πληρωμή τόκων και αναχρηματοδότηση χρεολυσίων) και μια σχετιζόμενη με την μικρότερη δυνατή απορρόφηση πόρων από το εισοδηματικό κύκλωμα ώστε να μην εμποδιστεί η μεγεθυντική διαδικασία της οικονομίας.
7. Τώρα, τα δάνεια  GLF δεν φέρουν επιτοκιακό κίνδυνο είναι «κλειδωμένα» με «αντισταθμίσεις» στις οποίες έχει προβεί ο ΟΔΔΗΧ.  Αν η Ελλάδα επέλεγε να μην αποπληρώσει πρόωρα τα δάνεια GLF, ο κρατικός προϋπολογισμός δεν θα είχε καμία επιβάρυνση από μια πιθανή άνοδο του Euribor. Είτε το Euribor πήγαινε στο 0% είτε στο 5%, η Ελλάδα θα συνέχιζε να πληρώνει το ίδιο σταθερό, χαμηλό επιτόκιο μέχρι τη συμβατική λήξη των δανείων αυτών.  Ο ΟΔΔΗΧ χρησιμοποίησε παράγωγα χρηματοοικονομικά προϊόντα (Interest Rate Swaps), και μέσω αυτών μετέτρεψε το κυμαινόμενο επιτόκιο σε σταθερό (γύρω στο 1,5%) για όλη τη διάρκεια ζωής των δανείων.
8. Η πρόωρη αποπληρωμή τους προφανώς δεν δημιουργεί κέρδος από τη διαφορά επιτοκίου με το αντίστοιχο επιτόκιο των πόρων που χρησιμοποιήθηκαν για την αποπληρωμή. Μάλλον ζημία προκαλεί διότι τα ταμειακά διαθέσιμα σύμφωνα με τους υπάρχοντες υπολογισμούς αποδίδουν 1,76% περίπου. Συνεπώς υπάρχει αρνητικό spread (αρνητικό carry) -0,26%….
9. Το χρηματοοικονομικό όφελος από την πρόωρη αποπληρωμή προέρχεται από το κεφαλαιακό κέρδος που προκύπτει από το «σπάσιμο» των interest rate  swaps που αντιστάθμιζαν τα δάνεια GLF και που παύουν να υφίστανται με την πρόωρη αποπληρωμή.
10. Τα swaps υποχρέωναν τις αντισυμβαλλόμενες τράπεζες να πληρώνουν στην Ελλάδα το τρέχον κυμαινόμενο επιτόκιο Euribor3μηνου και να εισπράττουν από τον ΟΔΔΗΧ το «κλειδωμένο» σταθερό επιτόκιο 1,5%. Αυτή η θετική διαφορά (που διακυμαίνεται με βάση την τιμή του Euribor 3μηνου) αποτελεί κεφαλαιακό κέρδος υπέρ της Ελλάδος για όλα τα έτη ζωής του δανείου. Άρα όσο υψηλότερη η τιμή του Euribor 3μηνου τόσο μεγαλύτερο το κέρδος για την Ελλάδα. Φυσικά ισχύει και το αντίθετο στην περίπτωση μείωσης του Euribor.
11. Εκείνο που μπορούμε να σημειώσουμε είναι το εξής: ο ΟΔΔΗΧ εκτίμησε ότι κατά πάσα πιθανότητα το Euribor 3μηνου έχει φθάσει σε επίπεδο υψηλό και μάλλον έχει περισσότερες πιθανότητες να μειωθεί παρά να αυξηθεί  μελλοντικά και έσπευσε να κατοχυρώσει τα κεφαλαιακά κέρδη. Όμως οι πρόσφατες εξελίξεις για την εξέλιξη των επιτοκίων φαίνεται να μην τον δικαιώνουν. Τα επιτόκια μάλλον θα αυξηθούν…
12. Προφανώς διαπιστώνεται βιασύνη για την πρόωρη αποπληρωμή και μάλλον γίνεται κυρίως για πολιτικούς και επικοινωνιακούς λόγους (για να παρουσιαστεί μια εντυπωσιακή και γρήγορη μείωση του δείκτη ΔΧ/ΑΕΠ στις αγορές και στους ψηφοφόρους, θυσιάζοντας ένα μέρος των καθαρών χρηματοοικονομικών κερδών που θα είχαμε αν περιμέναμε. Άρα μπορεί να καταλογιστεί λάθος timing. Το να ρευστοποιείς ένα περιουσιακό στοιχείο (το swap) που σου αποφέρει κέρδη ενώ η αγορά ανεβαίνει, χρηματοοικονομικά θεωρείται πρόωρη έξοδος.
13.  Επίσης η μείωση των διαθεσίμων σε ένα περιβάλλον γεωπολιτικής αστάθειας αυξάνει το ρίσκο της χώρας. Ήδη η παγκόσμια αγορά ομολόγων βρίσκεται σε αναταραχή με σαφείς ενδείξεις ανόδου:  Η απόδοση των 10ετών κρατικών ομολόγων της Ιαπωνίας άγγιξε το 3% για πρώτη φορά από το 1996, οι αποδόσεις των 30ετών βρετανικών ομολόγων έφτασαν στο υψηλότερο επίπεδο από το 1998, ενώ η απόδοση του 10ετούς αμερικανικού κρατικού ομολόγου ανέβηκε σε επίπεδα που είχαν να καταγραφούν από τον Ιανουάριο του περασμένου έτους. Η απόδοση του δείκτη του Bloomberg για τα κρατικά ομόλογα παγκοσμίως αυξήθηκε στο 3,72%, το υψηλότερο επίπεδο από τα μέσα του 2008. Μην ξαναρχίσουμε πάλι τα παραμύθια της «θωρακισμένης οικονομίας» και ότι η Ελλάδα «δανείζεται χαμηλότερα από την Ιταλία και Γαλλία»…. Η μυλωνού τον άνδρα της με τους πραγματευτάδες.
14. Νομίζω ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος προέρχεται από την προσπάθεια πολιτικής εκμετάλλευσης από την κυβέρνηση  μιας χρηματοοικονομικής πράξης, σε καθεστώς αβεβαιότητας, αμφιβόλου συνέπειας τόσο χρηματοοικονομικά (με βάση το κόστος ευκαιρίας) όσο οικονομικά  αλλά και με βάση το διεθνές περιβάλλον.

Οι τρεις φόβοι του ευρωιερατείου μετά τη συντριβή Μερτς

Υπό ποιους όρους είναι ρεαλιστική η φορολόγηση των υπερ-πλουσίων

Η συζήτηση για τα «κοστολογημένα προγράμματα» αγγίζει τον πυρήνα της δημοκρατίας. Πίσω από το αίτημα της δημοσιονομικής υπευθυνότητας υπάρχει ο κίνδυνος η πολιτική να περιοριστεί σε μια λογιστική άσκηση.

Η κυβέρνηση κατηγορεί την αντιπολίτευση για ανεξέλεγκτες υποσχέσεις, χωρίς εξασφαλισμένη χρηματοδότηση. Η κοστολόγηση εμφανίζεται ως εγγύηση αξιοπιστίας, αλλά μπορεί να μετατραπεί σε πολιτικό όπλο. Ιδίως όταν τα κόμματα της αντιπολίτευσης αποδέχονται χωρίς αμφισβήτηση τη μεθοδολογία και την υποτιθέμενη ουδετερότητά της.

Η δημοσιονομική πολιτική, όμως, δεν είναι στατική. Μια αύξηση συντάξεων αυξάνει τη δαπάνη, αλλά ενδέχεται να ενισχύσει την κατανάλωση και τα έσοδα από τον ΦΠΑ. Μια φορολογική αλλαγή επηρεάζει εργασία, επενδύσεις και φοροδιαφυγή. Συνεπώς, η απλή καταγραφή του κόστους δεν απαντά στο βασικό ερώτημα: τι θα προκαλέσει το μέτρο στην οικονομία και πώς θα χρηματοδοτηθεί;

Ο τετραετής ορίζοντας του Ελληνικού Δημοσιονομικού Συμβουλίου μπορεί να επαρκεί για ένα έκτακτο επίδομα, όχι όμως για μόνιμες δεσμεύσεις, όπως μια 13η σύνταξη ή ένα νέο ασφαλιστικό δικαίωμα. Εκεί απαιτείται μακροχρόνια αναλογιστική και διαγενεακή ανάλυση.

Το παράδοξο είναι σαφές: όσο μονιμότερο και σημαντικότερο είναι ένα μέτρο, τόσο λιγότερο επαρκής γίνεται η τετραετής κοστολόγησή του. Χωρίς διαφορετική οικονομική θεωρία, δεν υπάρχουν διαφορετικές πολιτικές, αλλά μόνο παραλλαγές του ίδιου τεχνοκρατικού πλαισίου.

Στο γήπεδο του Κυριάκου η αντιπολίτευση με τον τρόπο που κοστολογούνται τα προγράμματα

Το δίπολο «κοστολογημένα προγράμματα vs πολιτική» αγγίζει τον πυρήνα της σύγχρονης δημοκρατίας: τη σύγκρουση ανάμεσα στον καθεστωτικό  τεχνοκρατισμό και το όραμα της πολιτικής αλλαγής.

Η ουσία  της πολιτικής αντιπαράθεσης είναι απλή: η κυβέρνηση συχνά κατηγορεί την αντιπολίτευση ότι κάνει “ανεξέλεγκτες” προεκλογικές υποσχέσεις χωρίς να εξηγεί πώς θα χρηματοδοτηθούν. Η κοστολόγηση δίνει έναν ανεξάρτητο, θεσμικό τρόπο να ελεγχθεί αν μια πρόταση “κλείνει” δημοσιονομικά. Η πολιτική αντιπαράθεση εστιάζει στην κοστολόγηση των προτάσεων.

Με λίγα λόγια: δεν είναι απλώς τεχνικό εργαλείο δημοσιονομικής διαφάνειας — έγινε και πολιτικό όπλο/επιχείρημα, αφού η κυβέρνηση το χρησιμοποιεί για να πιέσει την αντιπολίτευση να δικαιολογήσει τα οικονομικά της προγράμματα, ενώ η αντιπολίτευση αντιδρά αμφισβητώντας τη μεθοδολογία ή την ουδετερότητα εφαρμογής του.

Είναι γνωστόν ότι η δημοσιονομική πολιτική, σημαντικό μέσο της οικονομικής πολιτικής, διαφέρει από την λογιστική απεικόνιση δεδομένου ότι επενεργεί σχεδόν στο σύνολο της οικονομικής δραστηριότητας. Συνεπώς και το μελλοντικό της αποτύπωμα είναι αβέβαιο  λόγω ότι τα πάντα στην οικονομία λειτουργούν σε καθεστώς  αβεβαιότητας. Επομένως η στατική-λογιστική- απεικόνιση δεν σημαίνει τίποτε για τη δυναμική μιας δημοσιονομικής πράξης. Πρόκειται για την κλασική αντίθεση  “static scoring” έναντι “dynamic scoring” στη δημοσιονομική ανάλυση, που γίνεται σε όλο τον κόσμο, όχι μόνο στην Ελλάδα.

Μια δημοσιονομική παρέμβαση δεν είναι απλώς μια γραμμή σε έναν ισολογισμό. Έχει:

• Μακροοικονομικά feedback effects: π.χ. μια αύξηση συντάξεων αυξάνει την κατανάλωση, άρα και τα έσοδα ΦΠΑ, κάτι που δεν φαίνεται σε μια στατική εκτίμηση κόστους
• Συμπεριφορικές αντιδράσεις: αλλαγές φορολογίας μπορεί να αλλάξουν συμπεριφορές (π.χ. εργασία, επενδύσεις, φοροδιαφυγή)
• Δευτερογενείς επιδράσεις σε αγορές: επιτόκια, επενδυτική εμπιστοσύνη, spreads
• Χρονική διάσταση: το κόστος έτους 1 μπορεί να διαφέρει δραστικά από το συσσωρευτικό κόστος 4ετίας, ειδικά αν η μεταρρύθμιση έχει “ενσωματωμένη” δυναμική (π.χ. δημογραφικές συνταξιοδοτικές δεσμεύσεις)

Κάθε δυναμικό υπόδειγμα για την εξέταση των δημοσιονομικών επιδράσεων εισάγει δικές της υποθέσεις-παραδοχές — πολλαπλασιαστές, ελαστικότητες, χρονικά lag — που είναι εξίσου (αν όχι περισσότερο) αμφισβητήσιμες και μπορούν να επιλεγούν ώστε να ευνοήσουν το συμπέρασμα που θέλει κανείς.

Άρα η στατική εκτίμηση απαντά σε ένα συγκεκριμένο, στενό ερώτημα: «πόσο κοστίζει αυτό ceteris paribus», και όχι «τι θα συμβεί στην οικονομία».

Όμως από τη στιγμή που κοστολογείται ένα μέτρο και έχει δημοσιονομικό αποτύπωμα το αμέσως επόμενο ερώτημα είναι πως θα χρηματοδοτηθεί. Αυτό μπορεί να γίνει με ανακατεύθυνση των εσόδων προς διαφορετικές δαπάνες ή με αύξηση των εσόδων ή με ανακατεύθυνση δαπανών ή με νέο δανεισμό . Όταν  εισέλθει κανείς σε αυτή τη διαδικασία ουσιαστικά εισέρχεστε στη δυναμική οικονομική πολιτική διότι ότι και να επιλέξει θα υπάρξουν μεταβολές στις μακροοικονομικές μεταβλητές του συνολικού οικονομικού υποδείγματος. Ως εκ τούτου η στατική απεικόνιση του κόστους ουσιαστικα δεν σημαίνει  τίποτε. Το ουσιαστικό είναι η χρηματοδότηση της δαπάνης και μάλιστα διαχρονικά συμπεριλαμβανομένων όλων των αλλαγών στη συμπεριφορά των μακροοικονομικών μεταβλητών. Πέρα που υπάρχουν δαπάνες , όπως η αναλογούσα στη  13η σύνταξη, που η εκτίμησή της χρειάζεται μακροχρόνια αναλογιστική μελέτη.

Αυτό ακριβώς είναι το αντικείμενο του κλάδου που λέγεται “generational accounting” ή long-term fiscal sustainability analysis — εργαλείο που χρησιμοποιεί το ΔΝΤ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (στις Ageing Reports) ακριβώς επειδή η στατική κοστολόγηση ενός έτους είναι παραπλανητική για μέτρα με μόνιμο χαρακτήρα.

Το σύστημα κοστολόγησης που ανακοίνωσε το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο (ΕΔΣ) φαίνεται να επικεντρώνεται σε ετήσιο/τετραετές δημοσιονομικό αποτύπωμα ανά μέτρο, με κατώφλι 50 εκατ. ευρώ.

Το ΕΔΣ εκτιμά καταρχάς τον άμεσο δημοσιονομικό αντίκτυπο των προτεινόμενων μέτρων. Όμως σε περίπτωση που μια πρόταση πολιτικής αναμένεται να επιφέρει σημαντικές (;) μεταβολές στην οικονομία, θα εξετάζονται και οι έμμεσες επιπτώσεις σε χρονικό ορίζοντα τετραετίας — χαρακτηριστικό παράδειγμα η μείωση ενός φόρου.

Δηλαδή η εκτίμηση γίνεται σε δύο επίπεδα

1. Άμεσο δημοσιονομικό κόστος (η “λογιστική” πλευρά που δεν αρκεί)
2. Έμμεσες επιπτώσεις σε τετραετή ορίζοντα, όταν το μέτρο κρίνεται αρκετά σημαντικό ώστε να αλλάξει συμπεριφορές/οικονομία (ακριβώς η “δυναμική” διάσταση)

Θα πρέπει να πούμε στο σημείο αυτό ότι κάθε δημοσιονομικό μέτρο επιφέρει αλλαγές μέχρι να …εξαντληθεί.  Στην πράξη, δεν υπάρχει “στατικό” μέτρο. Κάθε δημοσιονομική πράξη έχει κάποιο βαθμό δευτερογενούς επίδρασης — έστω ελάχιστες. Ακόμα και μια απλή μεταφορά πόρων μεταξύ δύο δαπανών επηρεάζει κατανάλωση, αποταμίευση, φορολογικά έσοδα, σε κάποιο βαθμό.

Άρα το κριτήριο του ΕΔΣ, «αν αναμένεται να επιφέρει σημαντικές μεταβολές στην οικονομία» δεν είναι binary (ναι/όχι) — είναι ζήτημα βαθμού, και κάπου πρέπει να μπει ένα υποκειμενικό όριο ανάμεσα σε “αμελητέο” και “σημαντικό”.

Αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα: ποιος αποφασίζει το όριο, και με ποια κριτήρια; Δεν νομίζω ότι έχει καθορισθεί ποσοτική προδιαγραφή (π.χ. “πάνω από Χ% του ΑΕΠ θεωρείται σημαντικό”) — άρα φαίνεται να μένει στην κρίση του ίδιου του Συμβουλίου με όλα τα συνεπαγόμενα.

Το ότι έχει επιλεχθεί η τετραετία ως μέγιστο χρονικό διάστημα ανάλυσης εκ μέρους του ΕΔΣ δεν είναι τυχαία επιλογή — αντιστοιχεί στον συνήθη ορίζοντα του Μεσοπρόθεσμου Πλαισίου Δημοσιονομικής Στρατηγικής (ΜΠΔΣ) που χρησιμοποιεί η ΕΕ ως βασικό εργαλείο δημοσιονομικού σχεδιασμού. Είναι δηλαδή “δανεισμένος” ορίζοντας από διοικητική σύμβαση, όχι από την πραγματική φύση του εκάστοτε μέτρου.

Αυτό δημιουργεί μια πραγματική ασυμμετρία ανάλογα με τον τύπο του μέτρου:

• Εφάπαξ/παροδικά μέτρα (π.χ. έκτακτο επίδομα): η τετραετία υπερκαλύπτει τη διάρκεια ζωής του μέτρου — καλή προσέγγιση
• Δομικές/μόνιμες δεσμεύσεις (13η σύνταξη, μόνιμη μείωση φόρου, νέο ασφαλιστικό δικαίωμα): η τετραετία δείχνει μόνο “τη μύτη του παγόβουνου” — καταγράφει το αρχικό κόστος αλλά κόβει ακριβώς εκεί που αρχίζει να πραγματικά ενδιαφέρει, δηλαδή στη σωρευτική/διαγενεακή επίδραση

Άρα καταλήγουμε  σε ένα παράδοξο: όσο πιο σημαντικό και μόνιμο είναι ένα μέτρο, τόσο λιγότερο επαρκής γίνεται ο ορίζοντας ανάλυσης που προβλέπεται — ακριβώς το αντίστροφο απ’ ό,τι θα περίμενε κανείς από ένα εργαλείο που σκοπό έχει να αποτρέψει “ανεδαφικές” προεκλογικές υποσχέσεις. Τα πιο επικίνδυνα δημοσιονομικά μέτρα (μόνιμες δεσμεύσεις με μακρά ουρά κόστους) είναι ακριβώς αυτά που το τετραετές παράθυρο αναλύει λιγότερο ρεαλιστικά.