Δύο αποφάσεις προέκυψαν:

1. Το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους καταργείται στις 30/6, όπως προγραμματιζόταν — ο υπουργός Ανάπτυξης ανακοίνωσε ότι δεν θα παραταθεί το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους των εταιρειών.
2. Αντί γι’ αυτό, συμφωνήθηκε δίμηνο «πάγωμα» των ήδη μειωμένων τιμών σε ~2.000 κωδικούς προϊόντων (που είχαν μειωθεί 6% λόγω του πλαφόν), για όλο το καλοκαίρι — χωρίς νέες αυξήσεις.
3. Παράλληλα ανακοινώθηκε ένας στόχος για το μέλλον: μια «Εθνική Κοινωνική Συμφωνία» με μειώσεις τιμών πάνω από 5% (όσο περίπου ο σημερινός πληθωρισμός) σε εκατοντάδες προϊόντα, να εφαρμοστεί από τις αρχές Σεπτεμβρίου με διάρκεια τουλάχιστον ως το τέλος του χρόνου.

Αυτό που  προκύπτει μπορεί να ειπωθεί με όσο πιο απλά λόγια :

Δια γυμνού οφθαλμού ο οποιοσδήποτε καλοπροαίρετος πολίτης και καταναλωτής εύκολα διακρίνει εδώ ένα ξεκάθαρο μοτίβο: το μόνο δεσμευτικό μέτρο (το πλαφόν κέρδους, που ήταν νομικά επιβεβλημένο) μόλις καταργήθηκε. Αυτό που το αντικαθιστά είναι εθελοντικό — λέξη που χρησιμοποιείται ρητά στις ανακοινώσεις της κυβέρνησης  (“εθελοντικό πλαίσιο”) — δηλαδή μια «συμφωνία κυρίων» χωρίς νομική δέσμευση ή κύρωση αν δεν τηρηθεί.

Δύο στοιχεία ενισχύουν τον σκεπτικισμό:

• Οι ίδιοι οι εκπρόσωποι της αγοράς είχαν ταχθεί ενάντια στην παράταση του πλαφόν, υποστηρίζοντας ότι «η αποκλιμάκωση τιμών μπορεί να επιτευχθεί αποτελεσματικότερα μέσω διαρθρωτικών παρεμβάσεων» — δηλαδή ζήτησαν ακριβώς αυτό που πήραν: κατάργηση δεσμευτικού μέτρου, αντικατάσταση με κάτι ασθενέστερο.
• Η ίδια η κυβερνητική ανακοίνωση παραδέχεται την αβεβαιότητα: «το μεγάλο στοίχημα παραμένει αν η συμφωνία θα μεταφραστεί σε ουσιαστικό όφελος για τα νοικοκυριά», με τις λεπτομέρειες να μένουν ασαφείς ως το επόμενο διάστημα.

Υπάρχει ακόμα το γεγονός ότι εκτός από τα αναφερόμενα ~ 2000 προϊόντα, υπάρχουν ακόμη ~ 18000 άλλα προϊόντα για τα οποία δεν γίνεται καμία μνεία. Προφανώς αυτά θα βρουν την τιμή ισορροπίας από την «ελεύθερη αγορά» όπως θα έλεγε με περισσή άνεση ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης.

Εν κατακλείδι η ουσία της συνάντησης είναι αυτή που έχουμε ήδη αναφέρει : ένα δεσμευτικό μέτρο αντικαθίσταται από μια «συμφωνία» με ασαφές περιεχόμενο, αόριστο χρονοδιάγραμμα («θα οριστικοποιηθεί το επόμενο διάστημα»), και χωρίς κύρωση σε περίπτωση μη τήρησης. Η αξία της θα φανεί μόνο τον Σεπτέμβριο, όταν δούμε αν οι «μειώσεις πάνω από 5%» θα γίνουν πραγματικότητα ή θα μείνει στην κατηγορία της ασαφούς πολιτικής δέσμευσης που είδαμε σε άλλα παραδείγματα σήμερα. Οι επιχειρηματίες πήραν αυτό που ήθελαν ενώ οι καταναλωτές έλαβαν απλά υποσχέσεις και μάλιστα ανέξοδες.

Βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια κυβέρνηση η οποία δεν ορρωδεί προ ουδενός , επικαλούμενη ότι συνεχώς προσπαθεί με κάθε τρόπο να συγκρατήσει την άνοδο των τιμών ενώ επί της ουσίας συμβάλλει με την πολιτική της επί των εμμέσων φόρων, και όχι μόνο , στην αύξηση  τους. Πρόκειται περί συνειδητής προσπάθειας απόκρυψης της αλήθειας.

Το τελευταίο επιχείρημα που τα κυβερνητικά στελέχη χρησιμοποιούν ομαδικά είναι ότι ο σωρευτικός πληθωρισμός από το 2019 μέχρι και σήμερα είναι μικρότερος από τον αντίστοιχο των χωρών της ευρωζώνης .Ούτε αυτό είναι αληθές. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat ο σωρευτικός εναρμονισμένος πληθωρισμός σε ετήσια βάση είναι  για την Ελλάδα την περίοδο  2019-Μάϊος 2026 25,1%, ενώ ο αντίστοιχος των χωρών της ευρωζώνης είναι 23,1%. Όμως αν υπολογίσουμε το σωρευτικό πληθωρισμό την περίοδο 2023-Μάιος 2026 , που κατά γενική ομολογία αντιστοιχεί σε μια πιο κανονική περίοδο, τότε στην Ελλάδα έχουμε 14,8% και στη ευρωζώνη 11,0%. Σχεδόν 4 ποσοστιαίες μονάδες διαφορά που μεταφράζεται πολλαπλάσια δυσμενώς ως προς την αγοραστική δύναμη των Ελλήνων, λόγω των χαμηλών μισθών.

Η αποτυχία της κυβερνητικής πολιτικής στο θέμα της διαχείρισης του πληθωρισμού κατά γενική ομολογία είναι αποδεκτή. Η εμμονή σε ξεπερασμένες ιδεολογικές αντιλήψεις οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε λάθος πορεία.

Ο πλανήτης μπορεί να καταρρεύσει, ο καπιταλισμός ποτέ!

«Ακόμα και μετά το «τέλος της ιστορίας», φαίνεται να υπάρχει κάποια ιστορική περιέργεια γενικά συστημικού παρά απλώς ανεκδοτικού είδους: όχι απλώς η επενέργεια  να γνωρίζουμε τι θα συμβεί στη συνέχεια, αλλά ως μια γενικότερη ανησυχία για την ευρύτερη  μοίρα ή το πεπρωμένο του συστήματός μας ή του τρόπου παραγωγής μας ως τέτοιου – για τον οποίο η ατομική εμπειρία (μεταμοντέρνου είδους) μας λέει ότι πρέπει να είναι αιώνιος, ενώ η νοημοσύνη μας υποδηλώνει ότι αυτή η αίσθηση είναι πράγματι πολύ απίθανη, χωρίς όμως να καταλήγει σε εύλογα σενάρια ως προς την αποσύνθεση ή την αντικατάστασή του. Φαίνεται ευκολότερο για εμάς σήμερα να φανταστούμε την ολοκληρωτική επιδείνωση της γης και της φύσης παρά την κατάρρευση του ύστερου καπιταλισμού. Ίσως αυτό οφείλεται σε κάποια αδυναμία στη φαντασία μας».

Με απλά λόγια : είναι πιο εύκολο να φανταστούμε την καταστροφή του πλανήτη από το να φανταστούμε την κατάρρευση του καπιταλιστικού συστήματος!!!

Το παράδοξο είναι ότι αυτή η θέση υιοθετείται χωρίς ενδοιασμό και  από τη μέγιστη πλειοψηφία της λεγόμενης αριστεράς που κάποτε επιθυμούσε να αλλάξει τον καπιταλισμό μα τα τελευταία χρόνια είναι οπαδός και πρωταγωνίστρια της εφαρμογής ενός  « καπιταλιστικού ρεαλισμού»[2] υπερακοντίζοντας υπερ της αδυναμίας αλλαγής του συγκεκριμένου συστήματος.

Άλλωστε ουδεμία από αυτές τις δυνάμεις  δεν ονομάζει το υφιστάμενο σύστημα ως καπιταλιστικό, απλά το αναφέρει ως «Σύστημα Αγοράς». Όπως γράφει ο John Kenneth Galbraith^[3] πως να επιδιωχθεί πια η αλλαγή ενός συστήματος που δεν ονομάζεται πια έτσι αλλά απλά «Σύστημα της Αγοράς»;

Η αγορά είναι κάτι το διαχρονικό﮲ υπάρχει, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, από αρχαιοτάτων χρόνων και ίσως …λίγο περισσότερο. Άρα το σύστημα αγοράς είναι διαχρονικό, μόνιμο και ως εκ τούτου …φυσικό, εκ φύσεως για να μην πω εκ θεού… Δεν αλλάζει …. Ο καπιταλισμός «είναι» με αυτή την οπτική ένα αιώνιο, διαχρονικό, φυσικό σύστημα!!!

Ακόμη και αυτά να ισχύουν, το ακόλουθο ερώτημα εξακολουθεί να αναζητά μια απάντηση:

Εντός αυτού του πλαισίου όλες οι «αριστερές» δυνάμεις που έχουν κυβερνήσει, θέλουν να ξανακυβερνήσουν επικαλούμενες , με κάποιο τρόπο,  την αριστερά και το σοσιαλισμό (sic!!!!)[4], τη σοσιαλδημοκρατία, τη ριζοσπαστική αριστερά[5] αλλά καμμία δεν τολμά να αναφέρει το εμμενές συστατικό της σύγχρονης ιστορίας- το καπιταλιστικό σύστημα- ως παράγοντα αναφοράς οποιασδήποτε πολιτικής, οικονομικής, κοινωνικής και πολιτιστικής ανάλυσης, που θα πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη στη διαμόρφωση των προβλημάτων της σύγχρονης πραγματικότητας και συνεπώς και στην προσπάθεια στοχασμού για κάποια λύση.  Το καυτό ερώτημα είναι πως οι δυνάμεις αυτές αναλύουν την «πραγματικότητα» χωρίς ουδεμία αναφορά στο καπιταλιστικό σύστημα;

Τι είναι αυτό που αποτρέπει όλες αυτές τις δυνάμεις, που αυτοχαρακτηρίζονται ως αριστερές, και μάλιστα καθώς οι περισσότερες από τις οποίες έχουν δείξει συγκεκριμένα δείγματα γραφής, όταν βρέθηκαν στην κυβέρνηση , που ειρήσθω εν παρόδω καμία σχέση δεν έχουν με αυτό που και οι ίδιες στα ιδεολογικά και  προεκλογικά μανιφέστα[6] τους χαρακτηρίζουν ως αριστερές πολιτικές, να μην μπορούν να φανταστούν, έστω να φανταστούν απλά, την περίπτωση της υπέρβασης  του καπιταλιστικού συστήματος; Μιας υπέρβασης για την οποία υπάρχουν αμέτρητες εκδοχές ακόμη και σύγχρονες με αριστερά ή δεξιά πρόσημα.

Η  απάντηση, εκ της συμπεριφοράς τους,  είναι ότι οι δυνάμεις αυτές έχουν ασπασθεί σχεδόν στο σύνολό τους τα διδάγματα του νεοφιλελευθερισμού[7], συνθηκολογώντας με τις βασικέ υποστηρικτικές δυνάμεις του συστήματος και μάλιστα υπερκεράζοντας σε πλείστα όσα σημεία. Είναι απλά  βολεμένες δυνάμεις υποστηρικτές του συστήματος  που το μόνο που υπάρχει είναι να βρίσκονται στην κυβέρνηση[8] και να καρπούνται τα καλά της εξουσίας.

Οι δυνάμεις αυτές είναι  πεισμένες ότι ο καπιταλισμός δεν μπορεί να αλλάξει  επειδή οι κοινωνικές δυνάμεις που στήριζαν την αλλαγή έχουν υποχωρήσει μεταλλασσόμενες σε βολεμένους  τρυφηλούς Συβαρίτες κάτι που εξασθένισε τη συλλογική τους φαντασία έτσι ώστε να μην μπορούν να διανοηθούν διαφορετικές εκδοχές του μέλλοντος.

[1] Fredric Jameson, The seeds of time , Columbia University Press, 1994, p. xi-xii

[2] Mark Fisher, Καπιταλιστικός ρεαλισμός. Υπάρχει άραγε εναλλακτική, Εκδόσεις Futura, 2015

[3] John Kenneth Galbraith, Τα οικονομικά της αθώας απάτης, Εκδόσεις ΑΑ. Λιβάνη, 2006

[4] Δεν ξέρω γιατί μου έρχεται αυθόρμητα η εικόνα του Γ. Παπαντωνίου σε κάποια κομματική συγκέντρωση του ΠΑΣΟΚ να εκστομίζει το αλησμόνητο: «για το σοσιαλισμό αγωνιζόμαστε όλοι σύντροφοι»!!!!!!!!

[5] Κ. Μελάς, Άλλος ένας προαναγγελθείς θάνατος: η «Ριζοσπαστική» Αριστερά , Νέο Πλανόδιον, https://neoplanodion.gr/2023/09/08/rizospastiki-aristera/

[6] Το πιο πρόσφατο παράδειγμα : το  «Μανιφέστο για τη Συμπαράταξη της Σοσιαλδημοκρατίας, της Ριζοσπαστικής Αριστεράς και της Πολιτικής Οικολογίας» του Ινστιτούτου Τσίπρα, δεν αναφέρεται ούτε μια φορά η λέξη καπιταλισμός αλλά και ούτε αντιστοίχως και η λέξη σοσιαλισμός…

[7] Το οικονομικό υπόδειγμα της ΕΕ αποτελεί τον αδιάψευστο μάρτυρα το οποίο υπερψηφίστηκε με πλειοψηφία των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων «σοσιαλιστικής» απόχρωσης.

[8] Χαρακτηριστικό παράδειγμα το άλλοτε κραταιό Σοσιαλδημοκρατικό κόμμα της Γερμανίας, το οποίο βρίσκεται συνεχώς στην κυβέρνηση σε συνεργασία με το Χριστιανοδημοκρατικό κόμμα από το 2005 μέχρι και σήμερα –εκτός της περιόδου  2009-2013. Η ασκηθείσα πολιτική πόρρω απέχει από τα πιστεύω ενός σοσιαλδημοκρατικού κόμματος. Αποτέλεσμα στις τελευταίες δημοσκοπήσεις έχει κατρακυλήσει στο 12,0%. Αλλά η κυβέρνηση … κυβέρνηση

Σίγκμουντ Φρόϋντ

 Το έργο «Μάζα και Εξουσία»^[1] (Masse und Macht, 1960) αποτελεί το κορυφαίο δοκίμιο του νομπελίστα Elias Canetti, το οποίο ολοκλήρωσε μετά από έρευνα δεκαετιών. Στο βιβλίο αυτό, ο Canetti αναλύει τη δυναμική της ομαδοποίησης και της μαζοποίησης των ανθρώπινων κοινωνιών καθώς  και τη φύση της εξουσίας.

Σύμφωνα με την ανάλυση του Canetti ο άνθρωπος έχει έναν έμφυτο φόβο για το «άγγιγμα» του ξένου. Η μαζοποίηση είναι η μόνη κατάσταση όπου αυτός ο φόβος εξαφανίζεται, καθώς όλα τα διαφορετικά  άτομα αποβάλλουν τις διαφορές τους και  αισθάνονται σαν ένα ενιαίο σώμα χρησιμοποιώντας ως  μέσο την «εκφόρτιση» (Entladung). Τα παραπάνω χαρακτηρίζουν τη φύση της μάζας.

Ευρισκόμενες σε αυτή την κατάσταση οι μάζες επιδιώκουν τη συνεχή αύξηση τους, θέλουν πάντα να μεγαλώνουν και δεν αναγνωρίζουν  φυσικά όρια στην ανάπτυξή τους. την ισότητα, η οποία λειτουργεί ως λυτρωτική κατάσταση απέναντι στον «φόβο της επαφής» που αισθάνεται το άτομο στην καθημερινότητα, την πυκνότητα  δεδομένου ότι με τον τρόπο αυτό επιδιώκεται η μέγιστη δυνατή συσπείρωση (πυκνότητα), ώστε να μην υπάρχει κενό ανάμεσα στα μέλη της, και τον προσανατολισμό προς έναν στόχο ή μια κατεύθυνση για να διατηρήσει τη συνοχή της και να αποφύγει την αποσύνθεση. Τα παραπάνω χαρακτηριστικά προσδιορίζουν την ορμή της μάζας. Κεντρικό σημείο στην ορμή της μάζας είναι η εκφόρτιση. Πρόκειται για τη στιγμή που όλα τα άτομα που την αποτελούν αποβάλλουν τις διαφορές τους και αισθάνονται ως ένα ενιαίο σώμα. Χωρίς αυτή την εκφόρτιση, η μάζα δεν μπορεί να υπάρξει στην πλήρη, δυναμική της μορφή. Στη συνέχεια ο Canetti, συνδέει την εξουσία με το ένστικτο της επιβίωσης. Ο «Επιζών» είναι αυτός που στέκεται όρθιος ανάμεσα στους νεκρούς, και αυτή η στιγμή αποτελεί την αρχέγονη μορφή της εξουσίας. Χαρακτηριστική είναι η αναφορά των Ντελέζ- Γκουατταρί^[2] στην ταινία  «Λόρενς της Αραβίας» (1962) του Ντέιβιντ Λιν, και συγκεκριμένα στην σκηνή που διαδραματίζεται μετά την κατάληψη της Άκαμπα: «Το βράδυ, ύστερα από τη μάχη, ο ταγματάρχης Λόρενς ξαπλώνει στη σειρά τα νέα γυμνά πτώματα πάνω στο συμπαγές σώμα της ερήμου».  Η Στιγμή της Επιβίωσης αποτελεί την γενεσιουργό αιτία της εξουσίας.   Η εξουσία γεννιέται από τη στιγμή που κάποιος στέκεται όρθιος ανάμεσα σε νεκρούς. Ο ηγέτης αισθάνεται ανώτερος επειδή εκείνος επέζησε ενώ άλλοι χάθηκαν. Αυτή η «στιγμή του επιζώντος» είναι η απόλυτη ηδονή της εξουσίας. Όμως, για τον Canetti η φύση της εξουσίας είναι παρανοϊκή. Στη συνέχεια της σκηνής που αναφέρθηκε  παραπάνω, ο σκηνοθέτης  δείχνει ότι ο Λόρενς βρίσκεται σε μια κατάσταση ψυχολογικής κατάρρευσης και εσωτερικής σύγκρουσης, έχοντας έρθει αντιμέτωπος με τη βία του πολέμου. Η διάταξη των πτωμάτων με μια σχεδόν «τελετουργική» ή «αισθητική» τάξη υπογραμμίζει την αποξένωσή του από την πραγματικότητα και την αρχόμενη ψύχωση ή την εμμονή του με την εικόνα του ως «μεσσία» ή «τιμωρού». Για τον Canetti η φύση της εξουσίας είναι παρανοϊκή !!! Αυτή η μετατροπή στο σκεπτικό του Canetti, ακολουθεί την ακόλουθη ψυχολογική διαδρομή:

Η ανάλυσή του επικεντρώνεται στο πώς ο ηγέτης (αυτός που διατάσσει) μετατρέπει τον φόβο του θανάτου σε διαταγές προς τους άλλους, καταλήγοντας συχνά σε μια κατάσταση παράνοιας προκειμένου να διατηρήσει τον έλεγχο. Όμως κάθε διαταγή που δίνει ο ηγέτης είναι ένα αγκάθι στο στήθος του.  Για να απαλλαγεί από το βάρος και τον φόβο που του προκαλεί η ευθύνη του θανάτου (καθώς οι διαταγές του συχνά οδηγούν στον θάνατο άλλων), τις μεταφέρει στους υφισταμένους του. Η διαταγή είναι ουσιαστικά μια μετατοπισμένη απειλή θανάτου. Όμως ο ηγέτης γνωρίζει ότι οι διαταγές του προκαλούν πόνο και ταπείνωση. Αρχίζει να φοβάται ότι οι άλλοι θα στραφούν εναντίον του για να τον «τιμωρήσουν». Όσο περισσότερες διαταγές δίνει, τόσο περισσότερο φοβάται την εκδίκηση. Άρα ο ηγέτης διακατέχεται από τον φόβος της ανταποδοτικότητας. Προκειμένου να εξουδετερώσει αυτόν τον φόβο, ο ηγέτης γίνεται καχύποπτος με τα πάντα. Βλέπει παντού εχθρούς και συνωμοσίες. Η διολίσθηση στην παράνοια είναι το επόμενο βήμα του, διότι η παράνοια είναι ο μηχανισμός άμυνας του[3]: πιστεύει ότι μόνο αν ελέγχει τα πάντα και αν εξοντώσει προληπτικά κάθε πιθανή απειλή, θα μπορέσει να παραμείνει ο «τελευταίος επιζών». Στο τέλος, ο ηγέτης παγιδεύεται σε έναν φαύλο κύκλο: περισσότερη εξουσία σημαίνει περισσότερες διαταγές, οι οποίες φέρνουν περισσότερο φόβο, που με τη σειρά του απαιτεί ακόμα πιο ακραία παράνοια για να κατασταλεί.

Ο Canetti αφιερώνει ένα ολόκληρο κεφάλαιο στο τέλος του βιβλίου στην περίπτωση του δικαστή Daniel Paul Schreber, ο οποίος έπασχε από σχιζοφρένεια και έγραψε τα «Απομνημονεύματα της νευρικής μου ασθένειας»^[4]. Για τον Canetti, ο Schreber δεν είναι απλώς ένας ασθενής, αλλά το «καθαρό υπόδειγμα» του πολιτικού ηγέτη.

Ιδού πώς συνδέει την παράνοια του Schreber με την παθολογία της εξουσίας:

Ο Schreber πίστευε ότι ο κόσμος είχε καταστραφεί και ότι εκείνος ήταν ο μοναδικός άνθρωπος που απέμεινε ζωντανός. Ο Canetti εξηγεί ότι αυτή η παραίσθηση είναι η απόλυτη επιθυμία κάθε εξουσιαστή: να είναι ο μόνος που στέκεται όρθιος, ενώ όλοι οι άλλοι έχουν εκμηδενιστεί. Είναι ο Μοναδικός Επιζών. Στην παράνοιά του, ο Schreber πίστευε ότι οι ακτίνες του Θεού τον ελέγχουν, αλλά και ότι ο ίδιος μπορεί να επηρεάζει το σύμπαν. Ο Canetti παραλληλίζει αυτό το δίκτυο με το σύστημα κατασκοπείας ενός δικτάτορα. Ο παρανοϊκός ηγέτης θέλει να «κατοικεί» μέσα στο μυαλό των υπηκόων του, να γνωρίζει κάθε τους σκέψη, όπως ο Schreber ένιωθε ότι ο Θεός εισβάλλει στο δικό του μυαλό. Ο παρανοϊκός ηγέτης οργανώνει τις μάζες και τα «κοπάδια», τις μεν πρώτες τις μηχανοποιεί, τα δε δεύτερα τα συνδυάζει τα αντιθέτει, τα χειραγωγεί. Τέσσερα είδη μάζες βασανίζουν το μυαλό του: το στράτευμα του, το χρήμα του, τα πτώματά του και η αυλή της πρωτεύουσας του. Κι αδιάκοπα μ’ αυτές δουλεύει: η μια μεγαλώνει σε βάρος της άλλης…Μ’ ότι κι αν καταπιαστεί, καταφέρνει πάντα σε μια απ’ αυτές τις μάζες. Σε καμιά περίπτωση δεν αρνιέται να σκοτώσει. Τα στοιβαγμένα μπροστά στο παλάτι του πτώματα είναι ένας μόνιμος θεσμός. Όλα τα παραπάνω συγκλίνουν στη  Μετατροπή των Πάντων σε «Υπηκόους».  Ο παρανοϊκός νιώθει διαρκώς ότι απειλείται από «εχθρικές δυνάμεις». Για να αμυνθεί, πρέπει να επιτεθεί πρώτος. Ο Canetti δείχνει ότι ο παρανοϊκός -ηγέτης δεν μπορεί να ανεχτεί καμία ανεξάρτητη ύπαρξη γύρω του· κάθε τι που δεν ελέγχεται από τον ίδιο, θεωρείται θανάσιμη απειλή. Συνεπώς αμύνεται επιτιθέμενος σε όλους. Δεν ακούει κανένα και θεωρεί ότι , όπως ο Schreber, έχει  μια κοσμική αποστολή. Ο παρανοϊκός -ηγέτης ενώ είναι μεγαλομανής ντύνει τον φόβο του για τον θάνατο με την ιδέα ενός «ανώτερου πεπρωμένου». Η παράνοια του επιτρέπει να δικαιολογεί τις πιο στυγερές πράξεις ως αναγκαίες για τη σωτηρία (τη δική του ή του κράτους).

Το συμπέρασμα του Canetti: Η διαφορά ανάμεσα σε έναν τρόφιμο ψυχιατρείου (όπως ο Schreber) και έναν δικτάτορα (όπως ο Χίτλερ) δεν είναι η δομή της σκέψης τους, αλλά η δύναμη επιβολής. Ο δικτάτορας είναι ένας παρανοϊκός που πέτυχε να κάνει την παραίσθησή του πραγματικότητα για εκατομμύρια ανθρώπους.

[1] Elias Canetti ,Μάζα και εξουσία, Εκδόσεις: Ηριδανός , Έτος: 1971

[2] Ζιλ Ντελέζ- Φέλιξ Γκουατταρί, Καπιταλισμός και Σχιζοφρένεια, Ο Αντι-Οιδίπους, Εκδόσεις Ράππα 1973, σ. 322

[3] Για τον Σίγκμουντ Φρόιντ, η παράνοια δεν ήταν απλώς μια διαταραχή της σκέψης, αλλά ένας αμυντικός μηχανισμός του ψυχισμού απέναντι σε εσωτερικές συγκρούσεις που το άτομο δεν μπορεί να αποδεχτεί. Δες : Σίγκμουντ Φρόιντ,  Χειρόγραφο Η ,Παράνοια , 24 – 1 – 1895,  Manuskript H Paranoia,  24 – 1 – 1895,   Φόρουμ Ψυχανάλυσης  του Λακανικού Πεδίου της Αθήνας. Επίσης μετάφραση του Χειρόγραφου  Η υπάρχει στο: Σίγκμουντ Φρόιντ, Οι απαρχές της ψυχανάλυσης, Εκδόσεις Ίνδικτος 2025 ,σ.148-155

Ακόμη :   Paranoia, https://www.freud.org.uk/exhibitions/paranoia/

[4]  Daniel Paul Schreber,  Memorie di un malato di nervi, 1974, Editore Adelphi. Ο Γιουνγκ ήταν ο πρώτος που αναγνώρισε την εξαιρετική σημασία αυτού του κειμένου, ήδη από το 1907, και το ανέφερε στον Φρόιντ ο οποίος το διάβασε το 1910. Ο Φρόιντ επίσης εντυπωσιάστηκε και αμέσως έγραψε στον Γιουνγκ ότι ο Σρέμπερ «έπρεπε να γίνει καθηγητής ψυχιατρικής». Η ανάγνωση αυτών των Απομνημονευμάτων αποκρυστάλλωσε τη θεωρία του Φρόιντ για την παράνοια και έτσι γεννήθηκε το διάσημο δοκίμιό του.

«Πρέπει να νικήσουμε, καταλαβαίνεις κουτορνίθι; Να νικήσουμε! – γιατί την είχε συνεπάρει και εκείνη η ελπίδα της νίκης, και παρόλο που αισθανόταν ότι στο τέλος δεν υπάρχουν νικητές, γιατί τίποτε δεν τελειώνει οριστικά»

László Krasznahorkai

1.

«Νικάμε, ό,τι και να γίνει». Ενώ οι διαπραγματεύσεις στην Ισλαμαμπάντ συνεχίζονταν ακόμη, και μάλιστα σε πολύ περίπλοκο στάδιο, όταν το απόγευμα του Σαββάτου (11.04.2026) ο Πρόεδρος Τραμπ έσπασε μια σπάνια σιωπή λίγων ωρών για να δηλώσει για άλλη μια φορά την επιτυχία στον πόλεμο κατά του Ιράν, μια επιτυχία που δεν προβλέπουν όλοι οι ειδικοί. Ο πρόεδρος έφυγε από την κατοικία του λίγο πριν τις 5:00 μ.μ. και, όταν ρωτήθηκε για την προοπτική απεμπλοκής των παγωμένων περιουσιακών στοιχείων του Ιράν για την προώθηση των διαπραγματεύσεων, είπε:

«Νικάμε, ό,τι και να γίνει. Τους νικήσαμε στρατιωτικά. Έριξαν μερικές νάρκες στο νερό, αλλά νικήσαμε και όλα τα πλοία τους». Αναφερόμενος στον αποκλεισμό του Στενού του Ορμούζ, ενός βασικού κόμβου στις διαπραγματεύσεις, εξήγησε: «Πιθανότατα φύτεψαν μερικές νάρκες στο νερό, αλλά έχουμε ναρκαλιευτικά στην περιοχή και καθαρίζουν το Στενό». Αναφερόταν στην είδηση ​​ότι χθες, για πρώτη φορά από την έναρξη του πολέμου, πολλά αμερικανικά πλοία άρχισαν να διασχίζουν το Ορμούζ, αμφισβητώντας έτσι την ιρανική άμυνα.

Ο Τραμπ δικαιολόγησε τον θριαμβευτικό του θρίαμβο ως εξής: «Νικήσαμε το Ναυτικό τους, νικήσαμε την Πολεμική τους Αεροπορία, νικήσαμε τις αντιαεροπορικές τους άμυνες, νικήσαμε τα ραντάρ τους. Νικήσαμε τους ηγέτες τους. Είναι όλοι νεκροί».

Στη συνέχεια υποσχέθηκε: «Θα ανοίξουμε το Στενό, ακόμα κι αν δεν το χρησιμοποιήσουμε, επειδή υπάρχουν πολλές άλλες χώρες στον κόσμο που το κάνουν, και οι οποίες είναι είτε φοβισμένες είτε αδύναμες».

Στη συνέχεια, απηύθυνε προειδοποίηση προς τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας, η οποία, σύμφωνα με το CNN, ετοιμάζεται να προμηθεύσει όπλα αεράμυνας στην Τεχεράνη, ακριβώς την παραμονή της προγραμματισμένης επίσκεψης του προέδρου του Λευκού Οίκου στο Πεκίνο στα μέσα Μαΐου: «Αν η Κίνα το κάνει αυτό, θα έχει μεγάλα προβλήματα»!!!

Όσον αφορά την κατάσταση των συνομιλιών με επικεφαλής τον αντιπρόεδρο Βανς, φάνηκε σχεδόν αδιάφορος: «Ίσως υπάρξει συμφωνία, ίσως και όχι. Σε κάθε περίπτωση, δεν έχει καμία σημασία για μένα. Θα δούμε τι θα συμβεί, βρισκόμαστε σε πολύ προχωρημένες διαπραγματεύσεις με το Ιράν». Αλλά «ανεξάρτητα από το τι θα συμβεί, θα κερδίσουμε»!!!

Vinceremo (θα νικήσουμε) όπως έλεγε και ο Μουσολίνι !!!! Δυστυχώς για τον Μουσολίνι το αποτέλεσμα δεν ήταν νικηφόρο. Δεν  κέρδισε. Ψάχνω να βρω ποιόν πόλεμο  κέρδισαν μετά τον Β’ΠΠ οι ΗΠΑ και πέτυχαν τους στόχους που είχαν θέσει….

«Το Μέγα Έθνος αδυνατεί να διανοηθεί ότι μπορεί να χάσει έναν πόλεμο. Άρα δεν υπάρχει ήττα. Εδώ έχουμε ένα δείγμα μαζικής παράνοιας και επινόησης του παραληρήματος της εξουσίας»

Σίγκμουντ Φρόϋντ

ΥΓ

Οι πληροφορίες είναι από την La Repubblica

Παράνοια, μεγαλομανία και εξουσία  

«Τα σχέδιά σας καταρρέουν το ένα μετά το άλλο, τα όνειρά σας ματαιώνονται, πιστεύετε σ’ ένα θαύμα που δεν θα πραγματοποιηθεί ποτέ, ελπίζετε στην έλευση ενός σωτήρα που θα σας βγάλει από εδώ… αλλά ξέρετε πως δεν μπορείτε πια να ελπίζετε σε τίποτε, γιατί, τα προηγούμενα χρόνια βαραίνουν τόσο πολύ στους ώμους σας, κυρίες και κύριοι, που δεν έχετε πια το σθένος να ξεπεράσατε αυτή την αδυναμία, κάθε μέρα νιώθετε να μεγαλώνει ο κόμπος στον λαιμός σας και δεν μπορείτε πια ν’ αναπνεύσετε. Αλλά ποιας…κατάρας υπήρξατε θύματα, δυστυχισμένοι μου φίλοι;»

László Krasznahorkai

Το έργο «Μάζα και Εξουσία»^[1] (Masse und Macht, 1960) αποτελεί το κορυφαίο δοκίμιο του νομπελίστα Elias Canetti, το οποίο ολοκλήρωσε μετά από έρευνα δεκαετιών. Στο βιβλίο αυτό, ο Canetti αναλύει τη δυναμική της ομαδοποίησης και της μαζοποίησης των ανθρώπινων κοινωνιών καθώς  και τη φύση της εξουσίας.

Σύμφωνα με την ανάλυση του Canetti ο άνθρωπος έχει έναν έμφυτο φόβο για το «άγγιγμα» του ξένου. Η μαζοποίηση είναι η μόνη κατάσταση όπου αυτός ο φόβος εξαφανίζεται, καθώς όλα τα διαφορετικά  άτομα αποβάλλουν τις διαφορές τους και  αισθάνονται σαν ένα ενιαίο σώμα χρησιμοποιώντας ως  μέσο την «εκφόρτιση» (Entladung). Τα παραπάνω χαρακτηρίζουν τη φύση της μάζας.

Ευρισκόμενες σε αυτή την κατάσταση οι μάζες επιδιώκουν τη συνεχή αύξηση τους, θέλουν πάντα να μεγαλώνουν και δεν αναγνωρίζουν  φυσικά όρια στην ανάπτυξή τους. την ισότητα, η οποία λειτουργεί ως λυτρωτική κατάσταση απέναντι στον «φόβο της επαφής» που αισθάνεται το άτομο στην καθημερινότητα, την πυκνότητα  δεδομένου ότι με τον τρόπο αυτό επιδιώκεται η μέγιστη δυνατή συσπείρωση (πυκνότητα), ώστε να μην υπάρχει κενό ανάμεσα στα μέλη της, και τον προσανατολισμό προς έναν στόχο ή μια κατεύθυνση για να διατηρήσει τη συνοχή της και να αποφύγει την αποσύνθεση. Τα παραπάνω χαρακτηριστικά προσδιορίζουν την ορμή της μάζας. Κεντρικό σημείο στην ορμή της μάζας είναι η εκφόρτιση. Πρόκειται για τη στιγμή που όλα τα άτομα που την αποτελούν αποβάλλουν τις διαφορές τους και αισθάνονται ως ένα ενιαίο σώμα. Χωρίς αυτή την εκφόρτιση, η μάζα δεν μπορεί να υπάρξει στην πλήρη, δυναμική της μορφή. Στη συνέχεια ο Canetti, συνδέει την εξουσία με το ένστικτο της επιβίωσης. Ο «Επιζών» είναι αυτός που στέκεται όρθιος ανάμεσα στους νεκρούς, και αυτή η στιγμή αποτελεί την αρχέγονη μορφή της εξουσίας. Χαρακτηριστική είναι η αναφορά των Ντελέζ- Γκουατταρί^[2] στην ταινία  «Λόρενς της Αραβίας» (1962) του Ντέιβιντ Λιν, και συγκεκριμένα στην σκηνή που διαδραματίζεται μετά την κατάληψη της Άκαμπα: «Το βράδυ, ύστερα από τη μάχη, ο ταγματάρχης Λόρενς ξαπλώνει στη σειρά τα νέα γυμνά πτώματα πάνω στο συμπαγές σώμα της ερήμου».  Η Στιγμή της Επιβίωσης αποτελεί την γενεσιουργό αιτία της εξουσίας.   Η εξουσία γεννιέται από τη στιγμή που κάποιος στέκεται όρθιος ανάμεσα σε νεκρούς. Ο ηγέτης αισθάνεται ανώτερος επειδή εκείνος επέζησε ενώ άλλοι χάθηκαν. Αυτή η «στιγμή του επιζώντος» είναι η απόλυτη ηδονή της εξουσίας. Όμως, για τον Canetti η φύση της εξουσίας είναι παρανοϊκή. Στη συνέχεια της σκηνής που αναφέρθηκε  παραπάνω, ο σκηνοθέτης  δείχνει ότι ο Λόρενς βρίσκεται σε μια κατάσταση ψυχολογικής κατάρρευσης και εσωτερικής σύγκρουσης, έχοντας έρθει αντιμέτωπος με τη βία του πολέμου. Η διάταξη των πτωμάτων με μια σχεδόν «τελετουργική» ή «αισθητική» τάξη υπογραμμίζει την αποξένωσή του από την πραγματικότητα και την αρχόμενη ψύχωση ή την εμμονή του με την εικόνα του ως «μεσσία» ή «τιμωρού». Για τον Canetti η φύση της εξουσίας είναι παρανοϊκή !!! Αυτή η μετατροπή στο σκεπτικό του Canetti, ακολουθεί την ακόλουθη ψυχολογική διαδρομή:

Η ανάλυσή του επικεντρώνεται στο πώς ο ηγέτης (αυτός που διατάσσει) μετατρέπει τον φόβο του θανάτου σε διαταγές προς τους άλλους, καταλήγοντας συχνά σε μια κατάσταση παράνοιας προκειμένου να διατηρήσει τον έλεγχο. Όμως κάθε διαταγή που δίνει ο ηγέτης είναι ένα αγκάθι στο στήθος του.  Για να απαλλαγεί από το βάρος και τον φόβο που του προκαλεί η ευθύνη του θανάτου (καθώς οι διαταγές του συχνά οδηγούν στον θάνατο άλλων), τις μεταφέρει στους υφισταμένους του. Η διαταγή είναι ουσιαστικά μια μετατοπισμένη απειλή θανάτου. Όμως ο ηγέτης γνωρίζει ότι οι διαταγές του προκαλούν πόνο και ταπείνωση. Αρχίζει να φοβάται ότι οι άλλοι θα στραφούν εναντίον του για να τον «τιμωρήσουν». Όσο περισσότερες διαταγές δίνει, τόσο περισσότερο φοβάται την εκδίκηση. Άρα ο ηγέτης διακατέχεται από τον φόβος της ανταποδοτικότητας. Προκειμένου να εξουδετερώσει αυτόν τον φόβο, ο ηγέτης γίνεται καχύποπτος με τα πάντα. Βλέπει παντού εχθρούς και συνωμοσίες. Η διολίσθηση στην παράνοια είναι το επόμενο βήμα του, διότι η παράνοια είναι ο μηχανισμός άμυνας του^[3]: πιστεύει ότι μόνο αν ελέγχει τα πάντα και αν εξοντώσει προληπτικά κάθε πιθανή απειλή, θα μπορέσει να παραμείνει ο «τελευταίος επιζών». Στο τέλος, ο ηγέτης παγιδεύεται σε έναν φαύλο κύκλο: περισσότερη εξουσία σημαίνει περισσότερες διαταγές, οι οποίες φέρνουν περισσότερο φόβο, που με τη σειρά του απαιτεί ακόμα πιο ακραία παράνοια για να κατασταλεί.

Ο Canetti αφιερώνει ένα ολόκληρο κεφάλαιο στο τέλος του βιβλίου στην περίπτωση του δικαστή Daniel Paul Schreber, ο οποίος έπασχε από σχιζοφρένεια και έγραψε τα «Απομνημονεύματα της νευρικής μου ασθένειας»^[4]. Για τον Canetti, ο Schreber δεν είναι απλώς ένας ασθενής, αλλά το «καθαρό υπόδειγμα» του πολιτικού ηγέτη.

Ιδού πώς συνδέει την παράνοια του Schreber με την παθολογία της εξουσίας:

Ο Schreber πίστευε ότι ο κόσμος είχε καταστραφεί και ότι εκείνος ήταν ο μοναδικός άνθρωπος που απέμεινε ζωντανός. Ο Canetti εξηγεί ότι αυτή η παραίσθηση είναι η απόλυτη επιθυμία κάθε εξουσιαστή: να είναι ο μόνος που στέκεται όρθιος, ενώ όλοι οι άλλοι έχουν εκμηδενιστεί. Είναι ο Μοναδικός Επιζών. Στην παράνοιά του, ο Schreber πίστευε ότι οι ακτίνες του Θεού τον ελέγχουν, αλλά και ότι ο ίδιος μπορεί να επηρεάζει το σύμπαν. Ο Canetti παραλληλίζει αυτό το δίκτυο με το σύστημα κατασκοπείας ενός δικτάτορα. Ο παρανοϊκός ηγέτης θέλει να «κατοικεί» μέσα στο μυαλό των υπηκόων του, να γνωρίζει κάθε τους σκέψη, όπως ο Schreber ένιωθε ότι ο Θεός εισβάλλει στο δικό του μυαλό. Ο παρανοϊκός ηγέτης οργανώνει τις μάζες και τα «κοπάδια», τις μεν πρώτες τις μηχανοποιεί, τα δε δεύτερα τα συνδυάζει τα αντιθέτει, τα χειραγωγεί. Τέσσερα είδη μάζες βασανίζουν το μυαλό του: το στράτευμα του, το χρήμα του, τα πτώματά του και η αυλή της πρωτεύουσας του. Κι αδιάκοπα μ’ αυτές δουλεύει: η μια μεγαλώνει σε βάρος της άλλης…Μ’ ότι κι αν καταπιαστεί, καταφέρνει πάντα σε μια απ’ αυτές τις μάζες. Σε καμιά περίπτωση δεν αρνιέται να σκοτώσει. Τα στοιβαγμένα μπροστά στο παλάτι του πτώματα είναι ένας μόνιμος θεσμός. Όλα τα παραπάνω συγκλίνουν στη  Μετατροπή των Πάντων σε «Υπηκόους».  Ο παρανοϊκός νιώθει διαρκώς ότι απειλείται από «εχθρικές δυνάμεις». Για να αμυνθεί, πρέπει να επιτεθεί πρώτος. Ο Canetti δείχνει ότι ο παρανοϊκός -ηγέτης δεν μπορεί να ανεχτεί καμία ανεξάρτητη ύπαρξη γύρω του· κάθε τι που δεν ελέγχεται από τον ίδιο, θεωρείται θανάσιμη απειλή. Συνεπώς αμύνεται επιτιθέμενος σε όλους. Δεν ακούει κανένα και θεωρεί ότι , όπως ο Schreber, έχει  μια κοσμική αποστολή. Ο παρανοϊκός -ηγέτης ενώ είναι μεγαλομανής ντύνει τον φόβο του για τον θάνατο με την ιδέα ενός «ανώτερου πεπρωμένου». Η παράνοια του επιτρέπει να δικαιολογεί τις πιο στυγερές πράξεις ως αναγκαίες για τη σωτηρία (τη δική του ή του κράτους).

Το συμπέρασμα του Canetti: Η διαφορά ανάμεσα σε έναν τρόφιμο ψυχιατρείου (όπως ο Schreber) και έναν δικτάτορα (όπως ο Χίτλερ) δεν είναι η δομή της σκέψης τους, αλλά η δύναμη επιβολής. Ο δικτάτορας είναι ένας παρανοϊκός που πέτυχε να κάνει την παραίσθησή του πραγματικότητα για εκατομμύρια ανθρώπους.

[1] Elias Canetti ,Μάζα και εξουσία, Εκδόσεις: Ηριδανός , Έτος: 1971

[2] Ζιλ Ντελέζ- Φέλιξ Γκουατταρί, Καπιταλισμός και Σχιζοφρένεια, Ο Αντι-Οιδίπους, Εκδόσεις Ράππα 1973, σ. 322

[3] Για τον Σίγκμουντ Φρόιντ, η παράνοια δεν ήταν απλώς μια διαταραχή της σκέψης, αλλά ένας αμυντικός μηχανισμός του ψυχισμού απέναντι σε εσωτερικές συγκρούσεις που το άτομο δεν μπορεί να αποδεχτεί. Δες : Σίγκμουντ Φρόιντ,  Χειρόγραφο Η ,Παράνοια , 24 – 1 – 1895,  Manuskript H Paranoia,  24 – 1 – 1895,   Φόρουμ Ψυχανάλυσης  του Λακανικού Πεδίου της Αθήνας. Επίσης μετάφραση του Χειρόγραφου  Η υπάρχει στο: Σίγκμουντ Φρόιντ, Οι απαρχές της ψυχανάλυσης, Εκδόσεις Ίνδικτος 2025 ,σ.148-155

Ακόμη :   Paranoia, https://www.freud.org.uk/exhibitions/paranoia/

[4]  Daniel Paul Schreber,  Memorie di un malato di nervi, 1974, Editore Adelphi. Ο Γιουνγκ ήταν ο πρώτος που αναγνώρισε την εξαιρετική σημασία αυτού του κειμένου, ήδη από το 1907, και το ανέφερε στον Φρόιντ ο οποίος το διάβασε το 1910. Ο Φρόιντ επίσης εντυπωσιάστηκε και αμέσως έγραψε στον Γιουνγκ ότι ο Σρέμπερ «έπρεπε να γίνει καθηγητής ψυχιατρικής». Η ανάγνωση αυτών των Απομνημονευμάτων αποκρυστάλλωσε τη θεωρία του Φρόιντ για την παράνοια και έτσι γεννήθηκε το διάσημο δοκίμιό του.

H δημοκρατία αποχωρεί – μαζί με το κράτος δικαίου

Τη θέση αυτή που στη σμιτιανή ανάγνωση αφορά κατά βάση στην πολιτική διαδικασία, ο Αγκάμπεν^[3], την επεκτείνει σύμφωνα με τη δικιά του προβληματική περί βιοπολιτικής και γυμνής ζωής: «Η άμεση βιοπολιτική σημασία της κατάστασης εξαίρεσης ως αρχετυπικής δομής στην οποία το δίκαιο εμπερικλείει το έμβιο ον μέσω της ίδιας του της αναστολής αναδεικνύεται σαφώς με τη στρατιωτική διαταγή (military order) που εξέδωσε ο πρόεδρος των ΗΠΑ στις 13 Νοεμβρίου 2001. Σύμφωνα με αυτή, νομιμοποιείται η «αόριστη κράτηση» (indefinite detention) και η παραπομπή σε δίκη από «στρατιωτικές επιτροπές» (military commissions)- για να μη συγχέονται με τα στρατοδικεία που προβλέπονται από το δίκαιο του πολέμου- των μη πολιτών οι οποίοι θεωρούνται ύποπτοι για συμμετοχή σε τρομοκρατικές ενέργειες….Η καινοτομία της «διαταγής» του προέδρου Bush junior έγκειται στο γεγονός ότι απογυμνώνει το άτομο από κάθε νομική υπόσταση, δημιουργώντας έτσι μια οντότητα που δεν μπορεί ούτε να κατονομαστεί ούτε να κατηγοριοποιηθεί νομικά»^[4].

Βασικό  χαρακτηριστικό  του πλέγματος των διεθνών σχέσεων είναι η παράξενη σχέση μεταξύ της ύπαρξης και απουσίας νόμου, μεταξύ νόμου και ανομίας. Ο Αγκάμπεν θεωρεί ότι η κατάσταση εξαίρεσης εγκαθιδρύει μια κρυφή, αλλά θεμελιώδη σχέση μεταξύ της ύπαρξης και της απουσίας νόμου. «Η κατάσταση εξαίρεσης δεν είναι μια μορφή ειδικού δικαίου (όπως το δίκαιο του πολέμου), αλλά, όπως η αναστολή της ίδιας της έννομης τάξης, προσδιορίζει το κατώφλι της ή, αλλιώς, την οριακή έννοιά της»[5]. Αυτό που εύκολα παρατηρείται στο πλέγμα των διεθνών σχέσεων και στους κανόνες του διεθνούς δικαίου, δυστυχώς έχει αρχίσει να γίνεται όλο και πιο εμφανές και στα σύγχρονα κοινοβουλευτικά καθεστώτα. «Όλο και περισσότερο επεκτείνεται οι αρμοδιότητες της εκτελεστικής εξουσίας σε νομοθετικό πλαίσιο μέσω της έκδοσης διαταγμάτων και μέτρων, ως συνέπεια της εξουσιοδότησης που περιέχεται στους αποκαλούμενους «εξουσιοδοτικούς νόμους». Ως τέτοιοι νοούνται οι νόμοι εκείνοι με τους οποίους παραχωρείται στην εκτελεστική εξουσία μια εξαιρετικά ευρεία ρυθμιστική αρμοδιότητα, και ιδίως η αρμοδιότητα να τροποποιεί και να καταργεί μα διατάγματα τους ισχύοντες νόμους….Στην πραγματικότητα, η προοδευτική διάβρωση των νομοθετικών εξουσιών του κοινοβουλίου, που συχνά σήμερα περιορίζεται στην επικύρωση μέτρων τα οποία εκδίδονται από την εκτελεστική εξουσία με διατάγματα που έχουν ισχύ νόμου, έχει γίνει κοινή πρακτική»[6].

Το ερώτημα που για μας έχει ενδιαφέρον  είναι το ακόλουθο : Τι σημαίνει η συγκεκριμένη θέση για τη σημερινή παγκόσμια πολιτική συγκυρία ;

Κατά την άποψή μας  σημαίνει ότι η κατάσταση εξαίρεσης  ή έκτακτης ανάγκης έχει καταστεί ή τείνει να καταστεί (σε μια ελαφρότερη έκφραση) παράδειγμα διακυβέρνησης. Ενώ αρχικά κατανοούνταν σαν κάτι το ασυνήθιστο , μια εξαίρεση , η οποία μπορούσε να ισχύσει μόνο για περιορισμένη χρονική περίοδο, μέσω του ιστορικού μετασχηματισμού της κατέστη σήμερα φυσιολογική μορφή της διακυβέρνησης. Όπως  σημειώνει ο Αγκάμπεν , μέσω αυτής της έννοιας μπορούν να δειχθούν οι συνέπειες αυτής της αλλαγής σε σχέση με το κράτος και τις δημοκρατίες στις οποίες ζούμε. «Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της κατάστασης εξαίρεσης- η προσωρινή κατάργηση της διάκρισης ανάμεσα σε νομοθετική, εκτελεστική και δικαστική εξουσία- φανερώνει την τάση της να μετατρέπεται σε μόνιμη πρακτική διακυβέρνησης»^[7].

Κλασσικό παράδειγμα των ημερών μας είναι αυτό που συμβαίνει στις ΗΠΑ. Γράφει ο Jürgen Habermas[8] «Εν τω μεταξύ, η δεύτερη θητεία του Τραμπ έφερε αυτό που είχε ανακοινωθεί εδώ και καιρό στο προγραμματικό έγγραφο του Ιδρύματος Heritage: την πλέον σχεδόν αναστρέψιμη διάλυση του παλαιότερου φιλελεύθερου-δημοκρατικού καθεστώτος, ακολουθώντας ένα μοτίβο που εμείς στην Ευρώπη είχαμε ήδη γνωρίσει από το παράδειγμα της Ουγγαρίας και άλλων κρατών. Αυτοί οι νέοι τύποι αυταρχικών καθεστώτων προφανώς δεν μπορούν να αποδοθούν στις ιδιαίτερες συνθήκες μιας αποτυχημένης μετάβασης από τις μετα-σοβιετικές μορφές διακυβέρνησης. Πιθανότατα αποτελούν περισσότερο προάγγελο της δημοκρατικά νομιμοποιημένης διάλυσης της παλαιότερης δημοκρατίας στη γη και της ταχείας οικοδόμησης και επέκτασης μιας τεχνοκρατικά διοικούμενης φιλελεύθερης-καπιταλιστικής μορφής διακυβέρνησης. Αυτό που παρατηρούμε στις ΗΠΑ είναι η ίδια μετάβαση από το ένα «σύστημα» στο άλλο – ούτε καν ιδιαίτερα ύπουλη, αλλά μάλλον δυσδιάκριτη μπροστά σε μια λίγο πολύ παράλυτη αντιπολίτευση: οι τελευταίες ή προτελευταίες δημοκρατικές εκλογές ήταν η προαναγγελθείσα έναρξη μιας ταχείας, αυθαίρετης-αυταρχικής επέκτασης μιας εκτελεστικής εξουσίας που έχει ταυτόχρονα περικοπεί και εκκαθαριστεί. Ο Τραμπ καταχράται αυτή την εξουσία χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις αντιρρήσεις ενός νομικού συστήματος που τώρα καταλήγει στο κενό και σταδιακά καταρρέει από πάνω.

Ο Πρόεδρος αρχικά αφαίρεσε νομοθετικές εξουσίες από το Κογκρέσο με την αυστηρή δασμολογική του πολιτική και προσπαθεί να περιορίσει σταδιακά την ανεξαρτησία του Τύπου και του πανεπιστημιακού συστήματος. Στη συνέχεια, εκφόβισε την αντιπολίτευση μέσω της απρογραμμάτιστης ανάπτυξης της Εθνοφρουράς σε μεγάλες πόλεις όπως το Λος Άντζελες, η Ουάσινγκτον και το Σικάγο. Η απλή παρουσία τους σηματοδοτεί την προθυμία της κυβέρνησης να αναπτύξει τον στρατό -που έχει ήδη υποταχθεί στις υψηλότερες βαθμίδες του- εναντίον των ίδιων των πολιτών της, εάν χρειαστεί»(μετάφραση ΚΜ).

Αξίζει επίσης να διαβάσει κανείς  τη συνέντευξη που παρεχώρησε στο περιοδικό Vanity Fair η προσωπάρχης του Λευκού Οίκου Susie Wiles για όλα τα παραπάνω θέματα[9]

Όπως σημειώνει ο Ζίζεκ^[10], αναπάντεχος πρόδρομος αυτής της παρά-νόμιμης «βιοπολιτικής» , όπου τα διοικητικά μέτρα αντικαθιστούν βαθμιαία το κράτος δικαίου , υπήρξε το δεξιό αυταρχικό καθεστώς του Αλφρέντο Στραίσνερ στην Παραγουάη κατά τις δεκαετίες του 1960 – 70 , που οδήγησε τη λογική της κατάστασης εκτάκτου ανάγκης στο αξεπέραστο παράλογο άκρο του. Την εποχή του Στραίσνερ η Παραγουάη ήταν –με όρους συνταγματικής τάξης- μια «κανονική» κοινοβουλευτική δημοκρατία με διασφαλισμένες όλες τις ελευθερίες. Όμως λόγω της πάλης ανάμεσα στην ελευθερία και στον κομμουνισμό, υπήρχε μια μόνιμη κατάσταση εκτάκτου ανάγκης με αναστολή των σημαντικότερων άρθρων του Συντάγματος (κυρίως αυτά που αφορούσαν στα δικαιώματα του πολίτη) επ’ άπειρον. Έτσι η κατάσταση εκτάκτου ανάγκης είχε μεταμορφωθεί σε μια κανονική κατάσταση. Στην περίπτωση αυτή αναφερόταν και η εξαιρετική ταινία του Κ. Γαβρά «Κατάσταση Πολιορκίας».

Ακόμη χειρότερο απ’ όλα είναι η απροκάλυπτα εμφανιζόμενη  δημόσια συζήτηση περί επαναφοράς των βασανιστηρίων ως μέσου υποστήριξης ….. των δημοκρατικών θεσμών. Μάλιστα στη γειτονική μας Ιταλία , επί κυβερνήσεως Μπερλουσκόνι  κατατέθηκε υπό μορφή σχεδίου νόμου μια άκρως αμφιλεγόμενη  τέτοιου είδους πρόταση^[11].

Όλο και περισσότερο «πολιτικοποιείται» η ζωή , η «γυμνή ζωή», η «ιερή ζωή», οδηγώντας σε καταστάσεις που λίγο απέχουν από τον ολοκληρωτισμό. Το πρώτο βήμα σε αυτήν τη κατεύθυνση γίνεται με την απόφαση να δοθεί η πρωτοκαθεδρία στο ιδιωτικό επί του δημοσίου, ως αποτέλεσμα διεκδίκησης της απόλαυσης της γυμνής ζωής.

«Αυτή είναι η δύναμη και συνάμα η βαθύτερη εσωτερική αντίφαση της νεωτερικής δημοκρατίας  : δεν καταργεί την ιερή ζωή, αλλά τη συνθλίβει και τη διασπείρει σε κάθε ατομικό σώμα, μετατρέποντάς την σε διακύβευμα της πολιτικής σύγκρουσης».^[12]

Όμως το πλέον συνταρακτικό και υπό μιάν έννοια παράδοξο είναι το ότι οι δυτικοί άνθρωποι «πείθονται» για την ανάγκη αυτών των μέτρων οδηγούμενοι σε κατάσταση εθελοδουλίας^[13] . Ο σημερινός δυτικός πολίτης τείνει σιγά-σιγά , όπως σημειώνει ο Ζίζεκ, προς την φελαχοποίησή του . Ο ψυχισμός του έχει εξαντληθεί. Μάλιστα αποδέχονται με περίεργη παθητικότητα  τις πρακτικές των πολιτικών τους ηγεσιών.

Είναι διαπιστωμένο και αποτελεί περίεργο αλλά αληθές γεγονός , το ότι από τη στιγμή που η φυλή δέχτηκε δημοσίως ότι ο κ .Χ είναι μεγάλος αρχηγός , όπως γράφει ο Κάφκα στην  «Τραγουδίστρια Ζοζεφίνα », τα πλήθη θα τον χειροκροτούν ό,τι και αν πράττει , διότι νοιώθουν μια περίεργη δέσμευση.

Είναι ολοφάνερο ότι βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια παγκόσμια κατάσταση εκτάκτου ανάγκης με πρόσχημα τον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας, κατά των βαρόνων των ναρκωτικών, των φιλελεύθερων, της Ρωσίας, κατά ενός κακού που πάντοτε είναι εκεί για να αποτελέσει το άλλοθι,  κάτι που  νομιμοποιεί ολοένα και περισσότερες αναστολές των νόμιμων δικαιωμάτων όλων των ειδών. Η δημοκρατία ουσιαστικά βρίσκεται σε κατάσταση αναστολής (;) ή μήπως σε πλήρη αποχώρηση από τη σκηνή της παγκόσμιας ιστορίας; Μαζί της καταρρέει και κάθε έννοια κράτους δικαίου.

[1] C.Schmitt: Πολιτική Θεολογία. Τέσσερα κεφάλαια γύρω από τη διδασκαλία περί κυριαρχίας. Λεβιάθαν 1994.

[2] Όπως παραπάνω , σ. 17

[3] G.Agamben: Stato di Eccezzione.  Bollati Borigheri. Torino 2003.Ελληνική μετάφραση, Κατάσταση Εξαίρεσης, Εκδόσεις Πατάκη 2007 και   G.Agamben:  Η Εξαίρεση και οι Κανόνες. Εκδόσεις Άρθρο 46. Αθήνα 2005.

[4] G. Agamben, Κατάσταση Εξαίρεσης, Εκδόσεις Πατάκη 2007, σ. 15.

[5] Όπως παραπάνω, σ. 15

[6] Όπως παραπάνω, σ. 21

[7] G. Agamben, Κατάσταση Εξαίρεσης, Εκδόσεις Πατάκη 2007, σ. 22.

[8] Can the EU Still Escape the Authoritarian Pull of the USA? https://www.socialeurope.eu/can-the-eu-still-escape-the-authoritarian-pull-of-the-usa  15 Δεκεμβρίου 2025

[9] Susie Wiles, JD Vance, and the “Junkyard Dogs”: The White House Chief of Staff on Trump’s Second Term https://www.vanityfair.com/news/story/trump-susie-wiles-interview-exclusive-part-1?srsltid=AfmBOoow-NK_JqpI86LnxqSyic6TXpKuwNksMQ_Hdoj-_6s34viOJuVE

[10] S.Zizek: Καλωσορίσατε στην έρημο του πραγματικού. Scripta  2003.

[11] G.Agamben:  Η Εξαίρεση και οι Κανόνες. Εκδόσεις Άρθρο 46. Αθήνα 2006. Σελίδα 33-37.

[12] G.Agamben: Homo Sacer. Scripta 2005. Σελίδα 197.

[13] Etienne de la Boetie: Πραγματεία περί εθελοδουλείας. Πανοπτικόν 2002.

Στην υπηρεσία της “Δημοκρατίας της Αγοράς” το πολιτικό μας σύστημα

Σκέψεις για την γραφή «νόμον μὴ ἐπιτήδειον θεῖναι»

Η Ύβρις η παλαιά το συνηθίζει να γεννά

Την νέα Ύβριν. Αργά ή νωρίς

την πεπρωμένη μέρα θα γεννηθεί.

Αισχύλος , Αγαμέμνων.

Η υπαρξιακή κατάσταση της σημερινής Ελλάδας δεν μπορεί παρά να  σηματοδοτείται από μια διαρκή επιστροφή στο παρελθόν.

Η συνεχής αναψηλάφηση γεγονότων του πρόσφατου , αλλά και του απώτερου , παρελθόντος, αποτελεί  εκ των ων ουκ άνευ , προκειμένου να μπορέσουμε να κατανοήσουμε τη σημερινή κατάσταση. Δημιουργείται με αυτόν τον τρόπο, μια αλληλουχία «χυμένου αίματος» η διερεύνηση του οποίου θα αναδείξει τις ευθύνες όλων όσοι συμμετείχαν στη διαμόρφωση της παρούσας κατάστασης. Πρωτίστως το μεγάλο βάρος πέφτει στους ώμους των ταγών της πολιτικής οι οποίοι συμμετείχαν στη διακυβέρνηση αυτής της χώρας. Περί αυτού δεν υπάρχει νομίζω καμία διαφωνία.

Όλοι όσοι κυβέρνησαν την χώρα τα τελευταία χρόνια δεν αρνούνται μόνο την οποιαδήποτε συζήτηση για το παρελθόν, αλλά επιδιώκουν με χίλιους τρόπους , να το διαγράψουν, να το εξαφανίσουν. Το βάρος του είναι ασήκωτο.

Η αποσιώπηση πραγματοποιείται έντεχνα , μέσω της επιλεκτικής αναφοράς σε γεγονότα ή πρόσωπα, τα οποία στο μυαλό τους, θεωρούνται ότι τους προσφέρουν κάποιο όφελος.

Ο τρόπος αυτός να ταξιδεύει κανείς στο παρελθόν είναι βεβαίως ένα είδος λήθης.  Η μνήμη είναι μια περιττή πολυτέλεια όταν επιλέγει να μην έχει πρόσβαση στο παρόν.

Το παρελθόν δεν εγκαταλείπει ποτέ το παρόν και αυτά τα δύο δεν μπορούν να διαχωρισθούν. Το παρελθόν παραμένει εντός μας και, κατά συνέπεια, μπορεί πάντα να επανενεργοποιηθεί. Η διεργασία των αντιφάσεων του παρόντος είναι προϋπόθεση για να ξαναζωντανέψει το παρελθόν. Η ανάμνηση μπορεί να έχει σωστική λειτουργία, όμως η διάσωση δεν σημαίνει τροποποίηση εκείνου που έχει συμβεί : σημαίνει, απλούστατα, αλλαγή του παρόντος. Δηλαδή πρόκειται για μια καθαρά πολιτική πράξη.

Το ζήτημα είναι ότι το κοινωνικό και πολιτικό περιβάλλον που επικράτησε τα τελευταία τουλάχιστον είκοσι χρόνια , προκάλεσε δύο συναρτώμενες  μεταξύ τους εξελίξεις: την διάλυση του πόλου της λαϊκής υποκειμενικότητας, γεγονός  που επέτρεψε τη σύγκλιση μεγάλου φάσματος απόψεων (πολιτικών, κοινωνικών και οικονομικών) μεταξύ των  κομμάτων εξουσίας. Οι συγκεκριμένες εξελίξεις άμβλυναν, εν τοις πράγμασι, και σε μέγιστο βαθμό και την αντιπαράθεσή τους  (ανεξαρτήτως αν αυτή ήταν πραγματική ή επικοινωνιακή) σχετικά με τις ευθύνες τους για το  «χυμένο αίμα». Σήμερα που όλοι πλέον βρίσκονται στον ίδιο κορβανά της εξουσίας, και αυτή ακόμη η άμβλυνση μετατράπηκε σε «σιγή ασυρμάτου».

Όλη η προσπάθεια τους συνίσταται στην εκστόμιση ρήσεων του τύπου :  «Η επανεκκίνηση της οικονομίας άρχισε» , «Εμπρός για τη Νέα Ελλάδα», «Ξεχάστε το παρελθόν , φυγή εμπρός» , Η Νέα Μεταπολίτευση άρχισε», «Όποιος έχει σχέδιο πετυχαίνει …» και άλλα τέτοια χιλιοειπωμένα και ανούσια.

Πιστεύουν ότι η παλαιά ύβρις είναι εύκολο να καλυφθεί κάτω από ψεύτικους διθυράμβους και ασυνάρτητες κλαγγές οδηγούμενη σε λήθη αιώνια, παρέχοντάς τους την αταραξία αυτού που δεν είδε ούτε άκουσε τίποτε διότι απλά ήταν απών.

O tempora! O mores!  Αγνοούν ότι η αρχαία ύβρις γεννά την νέα ύβριν. Αυτή που η Ελλάδα είναι καταδικασμένη να ζει σήμερα με δικές τους ευθύνες. Οι «γενιές της ανομίας», παραπλανημένες  από την Άτιδα, αυτή την παράξενη θεότητα που δυστυχώς την έχουμε εκτοπίσει από την κλασική παιδεία μας ,   συνεχίζουν να βολοδέρνονται  ανίκανες  να αναγνωρίσουν την σκληρή πραγματικότητα. Η Ελληνική τραγωδία ζητά την αντιφωνία της και μαζί με αυτή και τη λύση της.