1.

Η φετινή Διάσκεψη του Μονάχου για την Ασφάλεια (Φεβρουάριος 2026), η δεύτερη επί δεύτερης προεδρίας Τραμπ, ολοκληρώθηκε με μια διαπίστωση που, μέχρι πριν από λίγα χρόνια, θα φαινόταν αδιανόητη, αλλά που σήμερα, αντίθετα, φαίνεται απλώς ρεαλιστική: η διατλαντική συμμαχία, όπως την γνωρίζουμε από το 1945, ουσιαστικά δεν υπάρχει πλέον.

Για να είμαστε ειλικρινείς και στην περσυνή Διάσκεψη το συμπέρασμα ήταν το ίδιο, μόνο που οι ηγέτες των Ευρωπαϊκών χωρών δεν μπόρεσαν ή δεν θέλησαν  να το συνειδητοποιήσουν, εξακολουθώντας να ζουν με αυταπάτες ως προς τις προθέσεις των ΗΠΑ. Μάλιστα οι αυταπάτες συνεχίστηκαν τουλάχιστον μέχρι την ανακοίνωση του Τραμπ ότι πάση θυσία θα καταλάβει με κάποιο τρόπο την Γροιλανδία (η επίθεση μέσω των δασμών δεν αξιολογήθηκε ως κακόβουλη ενέργεια , εκ του αποτελέσματος).

Αρκεί να θυμηθούμε την παρέμβαση της Προέδρου της Ευρωπαϊκής  Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν[1] στη Σύνοδο των G7 στο Kananaskis, Alberta (κοντά στο  Κάλγκαρι )του Καναδά (Ιούνιος 2025)αλλά και των υπολοίπων επικεφαλής της ΕΕ. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες ήθελαν να πιστεύουν, αποφεύγοντας όποια δυσάρεστη σκέψη, όσα υποστήριζαν οι διάφοροι παράγοντες του Αμερικανικού Δημοκρατικού κόμματος , ότι ο Ντόναλντ Τραμπ είναι «προσωρινός», ενώ οι διατλαντικές σχέσεις δεν είναι!!! Τα ίδια επανέλαβαν και  στη φετινή διάσκεψη  ο κυβερνήτης της Καλιφόρνια Gavin Newsom[2] αλλά και η εκπρόσωπος της Νέας Υόρκης Alexandria Ocasio-Cortez[3].

Επίσης θα πρέπει να ειπωθεί, για του λόγου το αληθές, ότι η διαντλαντική συμμαχία δεν έχει διαλυθεί επίσημα, δεν έχει ανακοινωθεί καμία ρήξη, δεν έχουν αποσυρθεί συνθήκες. Αλλά η προϋπόθεση στην οποία βασιζόταν – η σύγκλιση συμφερόντων, αξιών και ένα όραμα για τη διεθνή τάξη – έχει εξαφανιστεί^[4]. Οι σύνοδοι κορυφής της Βαυαρίας δεν πιστοποίησαν μια ξαφνική κρίση, αλλά αναγνώρισαν έναν μετασχηματισμό που ήδη βρισκόταν σε εξέλιξη. Αυτό προκύπτει με σαφήνεια από τις ομιλίες του Γερμανού Καγκελάριου Friedrich Merz,[5] αλλά και του Υπουργού των Εξωτερικών των ΗΠΑ Marco Rubio[6] παρότι ο τελευταίος έκανε μια απέλπιδα επικοινωνιακή προσπάθεια να εκφράσει τις ίδιες αμερικανικές απόψεις με λιγότερη ένταση και ωμότητα , σε σχέση με τον αντιπρόεδρο  Τζ. Ντ. Βανς το 2025.

2.

Οι παραπάνω εξελίξεις επαναφέρουν στην επιφάνεια  εκ νέου το οντολογικό-υπαρξιακό πρόβλημα του οικοδομήματος της ΕΕ, το οποίο όχι μόνο παραμένει άλυτο από την ιδρυτική της διακήρυξη ως ΕΟΚ μέχρι και σήμερα, αλλά έχει εγκαταλειφθεί  κάθε ουσιαστική προσπάθεια για επίλυσή του : το πρόβλημα της κυριαρχίας﮲ και επειδή η κυριαρχία νοείται μόνο πολιτικά[7], συγκεκριμενοποιείται ως  το πρόβλημα της πολιτικής ενοποίησης του εγχειρήματος της ΕΕ[8]. Η πολιτική κυριαρχία είναι συνυφασμένη ουσιαστικά και κατ’ αρχάς  με την παροχή ασφάλειας από κάθε εξωτερική επιβολή^[9] στο λαό [10]που έχει οριστεί ως τέτοιος και κατοικεί σε έναν καθορισμένο χώρο με συγκεκριμένα γεωγραφικά όρια [11].

Στον αντίποδα των παραπάνω θέσεων, και σύμφωνα με τις αντιλήψεις που κυριάρχησαν η ΕΕ διαφοροποιείται τόσο από τα συμβατικά κράτη του «νεωτερικού κόσμου» όσο και από τον «προνεωτερικό κόσμο», δηλαδή το χάος που προηγήθηκε του κράτους και έπεται των αυτοκρατοριών^[12]. Μέσα από τις μακροχρόνιες διαδικασίες του ευρωπαϊκού state-building, η ΕΕ σχηματοποιείται σιγά-σιγά  σε ένα «μεταμοντέρνο σύστημα», που έχει σαφή χαρακτηριστικά  μεταεθνικής, μετακυριαρχικής ή μετακρατικής πολιτείας.^[13]

Ένα τέτοιο μετανεωτερικό μόρφωμα καθοδηγούμενο από μεταμοντέρνες αντιλήψεις αλλά και από αντιλήψεις εκσυγχρονιστικού ορθολογισμού και τη θεωρία της «προόδου»,  αποτελεί το πλαίσιο μέσα στο οποίο καμία χώρα δεν κυριαρχεί και το οποίο γεννά αρχές που δεν είναι εθνικές αλλά ηθικές και  νομικοκανονιστικές^[14].

Τα κράτη που συγκροτούν την ΕΕ επιχείρησαν  να  διαμορφώσουν  το πρώτο μεταεθνικό διακυβερνητικό μόρφωμα στην παγκόσμια ιστορία. Αυτό το μόρφωμα αποκτά μια διακριτότητα μέσα από τη χρήση πολλαπλών μέσων επηρεασμού του διεθνούς περιβάλλοντος , αποκλειομένης της στρατιωτικής ισχύος.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ένα ιδιαίτερο διακρατικό μόρφωμα  που, μόνο ως τέτοιο^[15], θεωρεί ότι ο πόλεμος –η τραυματική ευρωπαϊκή εμπειρία των δύο παγκόσμιων πολέμων  προβάλλεται ως βασικό επιχείρημα – αποτελεί αποτυχία της πολιτικής.

Οι Ευρωπαίοι έτειναν (τείνουν ακόμη;) να αντιλαμβάνονται το δικό τους μεταμοντέρνο σύστημα ως μέρος ενός γενικότερου συστήματος, στο οποίο η έννοια του συσχετισμού δυνάμεων πρέπει να αντικατασταθεί από έννοιες όπως η «απόρριψη της ισχύος» και η «αυτοεπιβαλλόμενη συμπεριφορά». Αυτό τους οδηγεί στην απόρριψη του κλασικού raison d’état από την εποχή του Μακιαβέλλι, δηλαδή της αποτελεσματικότητας –άρα, εν πολλοίς, και της μη ηθικής– της λειτουργίας του κράτους, και στην αντικατάστασή του από μια συγχορδία , όσο και να φαντάζει αντιφατικό, οικουμενικής και  σχετικιστικής ηθικής  στις διεθνείς υποθέσεις.^[16]

Ο αποκλεισμός της χρήσης στρατιωτικής ισχύος προσδίδει ιδιαίτερη βαρύτητα στην εκτεταμένη χρησιμοποίηση της διπλωματίας, όχι ενός οποιουδήποτε είδους διπλωματίας, αλλά συγκεκριμένα της «κοσμοπολίτικης διπλωματίας», η οποία προκύπτει από έναν νέο τρόπο «μετακρατικής^[17] » συγκρότησης. Η «κοσμοπολίτικη διπλωματία» δεν προσπαθεί να αντιμετωπίσει τα προβλήματα στο επίπεδο της εμφάνισής τους , αλλά και στο επίπεδο της πρωταρχικής δημιουργίας τους. Δηλαδή επιχειρεί να τα απαλείψει στο επίπεδο παραγωγής τους. Αυτό πιστεύεται ότι μπορεί να επιτευχθεί με την πειθώ , τη συνεργασία, το διάλογο και την επικοινωνία μέσω της  επίκλησης οικουμενικών αξιών και γενικών συμφερόντων. Οι προσπάθειες των οικουμενιστών κατατείνουν στην απόδειξη ύπαρξης πανανθρώπινων καταβολών ή νοητικών ικανοτήτων και προδιαθέσεων , πιστεύοντας ότι με τον τρόπο αυτό διαπιστώνονται κοινές αξίες , κοινοί τρόποι σκέψης  και συνεπώς χώρος για καθολική συνεννόηση.^[18]

Αν τα παγκόσμια προβλήματα είναι δυσεπίλυτα στο επίπεδο του εθνικού κράτους, η κοινή συμπόρευση κρατικών οντοτήτων πολλαπλασιάζει και ανανεώνει τη δύναμη της πολιτικής να πείθει πολλαπλά ακροατήρια και να διαμορφώνει νέες διεθνείς καταστάσεις.^[19]

Είτε στο επίπεδο των κρατών-μελών είτε στο επίπεδο της ΕΕ, η συναινετική πολιτική κάνει τη διάκριση μεταξύ «εχθρού» και «φίλου» εξαιρετικά δυσχερή.^[20] Σε γενικές γραμμές, η ΕΕ πιστεύει ότι διαμορφώνεται σε μια «δημοκρατική κοινότητα χωρίς εχθρούς».^[21]

Όμως όλες αυτές οι αντιλήψεις των ευρωπαϊκών αρχηγεσιών πάνω στις οποίες κτίζεται το ευρωπαϊκό οικοδόμημα μπορούσαν να εμφανίζονται ως έχουσες σχετική αληθοφάνεια μόνο επειδή ήταν εξ αρχής λυμένο το πρόβλημα της εξωτερικής ασφάλειας  του. Το ευρωπαϊκό εγχείρημα εδράζεται εξ αρχής  στο ότι το μεγαλύτερο μέρος της κοινής ευρωπαϊκής άμυνας και ασφάλειας εξασφαλίζεται από τις ΗΠΑ. Η πιθανή απόσυρση του πλαισίου ασφαλείας λόγω μεταβολών των γεωπολιτικών θεωρήσεων των ΗΠΑ [22] έχει προκαλέσει σπασμωδικές αντιδράσεις και έχει τουλάχιστον προκαλέσει ad hoc αυθόρμητους αναστοχασμούς χωρίς στοιχεία αυτοκριτικής.   Η αισθανόμενη σε απίστευτη αμηχανία ΕΕ, βλέποντας ότι όλα όσα ιδεολογικά πίστευε και πολιτικά έπραττε έχουν γυρίσει ανάποδα, αντί να βρίσκει δικαιολογίες και να παραπονιέται για τη σημερινή κατάστασή της ή να ψάχνει τρόπο να φιλήσει για ακόμη μια φορά το χέρι που σήμερα την χαστουκίζει, θα πρέπει πριν από όλα να δεχθεί να ακούσει τι έχει πράξει τα τελευταία 35 τουλάχιστον χρόνια, πρωτίστως σε σχέση με την αυτοσυντήρησή της και δευτερευόντως προς  τις ΗΠΑ.

Η Θουκυδίδια  ρήση «Οι καιροί ου μενετοί» είναι επίκαιρη όσο ποτέ άλλοτε. Άλλωστε όλα τα δεδομένα φαίνεται να το επιβεβαιώνουν.

3.

Δυστυχώς οι Ευρωπαίοι ηγέτες βρίσκονται σε κατάσταση απόλυτης σύγχυσης. Έχοντας αναλώσει το μέγιστο των δυνάμεών τους στις οικονομικές -εμπορικές δραστηριότητες των επιχειρήσεών τους, μέσω του τρόπου κτισίματος της ΕΟΚ και της ΕΕ,  «λησμόνησαν» τον κύριο και βασικό  παράγοντα εξορθολογισμού – με την εργαλειακή έννοια- των δυτικών κοινωνιών  την μεταμεσαιωνική περίοδο : τον  δυτικότροπο πόλεμο[23]. Το ότι χρησιμοποίησα το ρήμα λησμόνησαν εντός εισαγωγικών θέλει να δείξει ότι λησμόνησαν με τη θέληση τους  εν γνώσει τους!!! Αυτό προκύπτει δεδομένου ότι τόσο το Ηνωμένο Βασίλειο όσο και η Γαλλία έχουν επιδείξει συμπεριφορές στη διεθνή πολιτική βασισμένες στη στρατιωτική τους μηχανή την περίοδο των περίπου 80 χρόνων ενωσιακής διαδικασίας.

Συνεπώς το κτίσιμο της ΕΟΚ/ΕΕ, έγινε με βάση την ύπαρξη του ΝΑΤΟ (ΗΠΑ), ως αμυντικού βραχίονα. Αυτό στερούσε στο διηνεκές τη δυνατότητα του όποιου μορφώματος προέκυπτε από την ενωσιακή διαδικασία να κινηθεί κάποια στιγμή προς την αυτονομία από τις ΗΠΑ  και την απόκτηση  κυριαρχίας δεδομένου ότι απουσίαζε ο βασικός πυλώνας – η αυτονομία της στρατιωτικής μηχανής. Οι Ευρωπαϊκές αρχηγεσίες των μεγάλων  κρατών που είχαν νικήσει στο Β’ ΠΠ  το γνώριζαν πολύ καλά. Οι ηττημένες δυνάμεις ενώ το γνώριζαν αντιλαμβάνονταν ότι δεν δύνανται να πράξουν διαφορετικά. Πάντως και αυτές περιμένουν την ώρα τους^[24]. Όλες όμως κρύφτηκαν και βολεύτηκαν στην «ασφάλεια» του αμερικανικού ΝΑΤΟ αδιαφορώντας για το ότι η ιστορία δεν μπορεί να συνεχισθεί επ’ αόριστο  με τον τρόπο που τους βόλευε, σε αντίθεση με τα ιστορικά διδάγματα . Η ιστορία^[25] όμως τιμωρεί όχι μόνο τους ανιστόρητους, αλλά και εκείνους που ενώ γνωρίζουν ότι η ιστορία εκβάλλει σε σκοπούς ετερογενείς  νομίζουν ότι είναι σε θέση να το αγνοήσουν για διάφορους  ευκαιριακούς λόγους.

Οι Ευρωπαϊκές αρχηγεσίες αμήχανες και σοκαρισμένες από την επιστροφή του πολέμου στην ήπειρό τους τον οποίο πίστευαν ότι είχαν καταργήσει με νόμο, υφίστανται μια βαθύτερη υπαρξιακή  κρίση όταν αντιλήφθηκαν ότι ουσιαστικά  απειλούνται από τις ΗΠΑ του  Τραμπ. Από φίλη, σύμμαχο και συνεργάτη οι ΗΠΑ του Τραμπ εμφανίζονται  με ένα νέο προσωπείο αυτό μιας «βάρβαρης υπερδύναμης». Δεν το ομολογούν δημοσίως με αυτό τον τρόπο, αλλά στους διαδρόμους των θεσμικών οικοδομημάτων της ΕΕ αποτελεί κοινό μυστικό. Όμως παρά τα λεγόμενα  οι δεσμοί εξάρτησης της ΕΕ από τις ΗΠΑ τα τελευταία έτη, με σαφή ευθύνη των ισχυρών χωρών της και πρωτίστως της Γερμανίας έχουν αυξηθεί﮲δεν είναι μόνο οι εξαρτήσεις ασφαλείας (αμυντική ομπρέλα), είναι η ενεργειακή ασφάλεια^[26] (πλήρης εξάρτηση από το ακριβό αμερικάνικο LNG) αλλά και η τεχνολογική ασφάλεια^[27] (ίσως η πλέον επώδυνη).

Το οντολογικό πρόβλημα της ΕΟΚ/ΕΕ εμφανίζεται με όλη την μεγαλοπρέπειά του:  η πλήρης αποτυχία  του σχεδίου της πολιτικής ενοποίησης με ότι αυτό συνεπάγεται για τη λειτουργία της ως ενιαία κυρίαρχη οντότητα με προεξάρχοντα τομέα αυτό της ασφάλειας , τουτέστιν της στρατιωτικής ισχύος.

Το ερώτημα είναι απλό και κρίσιμο: Μπορούν οι σημερινές Ευρωπαϊκές αρχηγεσίες, να αντιληφθούν την πλανητική πραγματικότητα και να αναστοχαστούν για τις προοπτικές αυτού του μορφώματος που έχουν κατασκευάσει ώστε να συνεχίζει να επιβιώνει;

Δηλαδή  με ποιους τρόπους και με ποιες προϋποθέσεις μπορεί να εξακολουθεί  να υπάρχει παρά τον τρόπο που θεμελιώθηκε;  Η αρχική ιδέα της ενωσιακής διαδικασίας στο πολιτικό σκέλος έχει αποτύχει διότι ήταν εξ αρχής υπονομευμένο. Δεν μπορεί να θεμελιωθεί και να  κτισθεί τίποτε όταν εξ αρχής έχει παραχωρηθεί η  ασφάλεια ύπαρξής του σε τρίτους. Στην περίπτωση αυτή η υποταγή είναι δεδομένη.

Αυτό το ομολόγησε ο πρωθυπουργός του Βελγίου Bart De Wever, στην πρόσφατη ετήσια συνάντηση στο Νταβός (2026), υπονοώντας σαφώς τον τρόπο που οι χώρες της ΕΕ έχουν πολιτευθεί μέχρι τώρα  : « Το να είσαι ευτυχισμένος υποτελής είναι ένα πράγμα. Το να είσαι δυστυχισμένος σκλάβος είναι κάτι άλλο». Δηλαδή οι Ευρωπαϊκές αρχηγεσίες είχαν σαφή αντίληψη της υποτελείας τους στις ΗΠΑ από τη δημιουργία της ΕΟΚ μέχρι και σήμερα , αλλά ήταν ευτυχισμένοι …περνούσαν ευχάριστα !!!! Τώρα όμως η ευτυχής υποτέλεια τελείωσε και αυτό που φαίνεται ως διάδοχο σχήμα είναι «ο δυστυχισμένος σκλάβος» , τουτέστιν και σκλάβος …και δυστυχισμένος!!!! Δηλαδή πολιτικά σκλάβος και οικονομικά δυστυχισμένος!!!! Δύσκολο να το καταπιείς αμάσητο.

Οι 27 βρίσκονται αντιμέτωποι με μια επιλογή: είτε να συμβιβαστούν είτε να αντισταθούν στις φιλοδοξίες της Ουάσιγκτον. Και οι δύο δρόμοι έχουν ένα κόστος. Η εύρεση μιας συμβιβαστικής λύσης μπορεί να διατηρήσει τη διατλαντική αρμονία βραχυπρόθεσμα, αλλά θα νομιμοποιούσε την αποδόμηση της βασισμένης σε κανόνες τάξης, αποδεικνύοντας περαιτέρω ότι η πίεση στην Ευρώπη λειτουργεί.

Η αντίσταση, από την άλλη πλευρά, θα είχε υψηλό πολιτικό και στρατηγικό κόστος και θα απαιτούσε μια εσωτερική συνοχή που κάθε άλλο παρά εγγυημένη είναι. Αλλά η μη τήρηση αυτού ενέχει τον κίνδυνο να προωθήσει νέες παρεμβάσεις και περαιτέρω διχασμούς. Υπογραμμίζει την επιθετικότητα  της εξωτερικής πολιτικής του Τραμπ, την εξοικείωσή του με τη χρήση βίας και το άνοιγμά του σε μια διεθνή τάξη που βασίζεται σε σφαίρες επιρροής και όχι σε κοινούς κανόνες. Το μήνυμα προς τον υπόλοιπο κόσμο είναι σαφές: οι κανόνες δεν είναι καθολικοί, αλλά εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από εκείνους που έχουν τη δύναμη να τους παραβιάσουν. Αυτό ακριβώς είναι το μήνυμα που περίμεναν η Μόσχα και το Πεκίνο. Με μια ανησυχητική διαφορά: δεν χρειάζεται πλέον να το λένε, αφού ο υπέρμαχος της Δύσης το επιδεικνύει τώρα.

Ως εκ τούτου οι ευρωπαϊκές δυνάμεις πρέπει να αναστοχαστούν με βάση τη νέα  κατάσταση, τόσο σε σχέση με το ποιοι είναι οι σύμμαχοι και ποιοι οι εχθροί ώστε η Ευρώπη να είναι σε θέση να ανταποκριθεί στα αιτήματα που θέτουν οι καιροί.

Διότι, όλα τα θεμέλια και οι παραδοχές πάνω στα οποία προχώρησε η ευρωπαϊκή ενοποίηση [28]είναι υπό αμφισβήτηση.

[1] Δες: https://www.youtube.com/watch?v=UV-H1dYeEuw

Επίσης : Η Κίνα αντεπιτίθεται στην “αβάσιμη, προκατειλημμένη” ομιλία της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στη σύνοδο κορυφής της G7,

https://gr.euronews.com/my-europe/2025/06/18/h-kina-antepiti8etai-sthn-abasimh-prokateilhmmenh-omilia-ths-oyrsoyla-fon-nter-laien-st

[2] Δες: https://www.youtube.com/watch?v=Cc-Jg9DnA7A

[3] New York Time:  After First Big Overseas Trip, Ocasio-Cortez Expresses Frustrations,  https://www.nytimes.com/2026/02/16/us/politics/aoc-germany-munich-security-conference.html

[4] Κ. Μελάς, Το οικοδόμημα της Δύσης, https://mag.frear.gr/to-oikodomima-tis-dysis/

[5] Merz warns Munich Security Conference freedom ‘is no longer a given’ in stark remarks https://www.euronews.com/my-europe/2026/02/13/merz-warns-munich-security-conference-freedom-is-no-longer-a-given

[6] Rubio Stresses Shared History to Europeans but Warns of ‘Civilizational Erasure’ in Munich, NYT, https://www.nytimes.com/2026/02/14/world/europe/rubio-munich-security-conference-speech.html

[7] Κ. Σμιτ, Πολιτική θεολογία. Τέσσερα κεφάλαια γύρω από τη διδασκαλία περί κυριαρχίας, Εκδόσεις Λεβιάθαν 1994.

[8] Κ. Μελάς, Η πολιτική ενοποίηση της Ενωμένης Ευρώπης: μπορεί να υπάρξει; https://www.kostasmelas.gr/2014/01/blog-post_16-21/

[9] Κ. Μελάς, Ο ρωσικο-ουκρανικός πόλεμος και οι πλανητικές εξελίξεις. Ας πούμε μια αλήθεια …κι ας πέσει στο γιαλό…ΦΡΕΑΡ, Κουτί 4,  https://mag.frear.gr/o-rosiko-oykranikos-polemos-kai-oi-planitikes-exelixeis/

[10] « «Λαός» λοιπόν υπάρχει και μπορεί να νοηθεί μόνον από τη στιγμή που μια «ολόκληρη» συμπαγής ομάδα συγκροτείται σ’ ένα ήδη δεδομένο σώμα, το οποίο δρα ως συλλογικός φορέας λήψης αποφάσεων που δεσμεύουν το σύνολο. Πως μπορεί να οριοθετείτε αυτό το σώμα; Ποιες μπορεί να είναι οι προϋποθέσεις για να υποχρεώνεται το ελεύθερο άτομο να αποδεχθεί όλες τις προεκτάσεις της εικαζόμενης πολιτειακής αυτοδέσμευσής του; Και ποια μπορεί να είναι η «οργανωτική αρχή» στη βάση της οποίας θα οριστούν τα μέλη που θα συγκροτήσουν το δημοκρατικό Όλο; Στα ζητήματα αυτά δεν χωρεί εκ των προτέρων λογική απάντηση».  Κ. Τσουκαλάς, Η Εξουσία ως Λαός και ως Έθνος, Εκδόσεις Θεμέλιο,1999, σ.54

[11] Κ. Μελάς, Για να μην λησμονούμε τι πολιτική ακολούθησαν οι αρχηγεσίες της ΕΕ, https://neoplanodion.gr/2025/03/10/gia-na-me-lesmonoume/

[12] Για  τις έννοιες αυτές και τον τρόπο που χρησιμοποιούνται στο σημείο αυτό του κειμένου δες : R.Cooper , Η Διάσπαση των Εθνών. Κέδρος 2005.

[13] Για μια συνοπτική παρουσίαση όλων αυτών των απόψεων, βλ. Δ.Ν. Χρυσοχόου, Δοκίμιο για τη διεθνή θεωρία, Παπαζήση 2006, ειδικά κεφάλαιο 3 και 5.

[14] Δες : J. Habermas, α) Il discorso  filosofico della modernita. Laterza 1988. β) Η ηθική της επικοινωνίας. Εναλλακτικές Εκδόσεις 1997. γ) Ο μεταεθνικός  αστερισμός. Πόλις 2003. δ) Η διάσπαση της δύσης. Καστανιώτης 2007. Ο Habermas αναζητά την πολιτική δυνατότητα μιας μεταεθνικής δημοκρατίας, η οποία αποδίδει ειδική σημασία στην έννοια «λαός» , απαλλαγμένη από κάθε μορφής υπαγωγή σε μια «προπολιτική κοινότητα πεπρωμένου και δημιουργίας δεσμών και προκαταβολικής εμπιστοσύνης». Δηλαδή ψάχνει να βρει μια άλλη μορφή συλλογικής ταυτότητας για να αντικαταστήσει τους φαντασιακούς δεσμούς του έθνους , ως συνεκτικούς και οργανικούς δεσμούς συγκρότησης της έννοιας του «λαού». Η συνεκτική αυτή ύλη , κατά τον  Habermas πρέπει να αναζητηθεί στην αξιακή θεμελίωση του ευρωπαϊκού ηθικού και πολιτικού πολιτισμού.

[15] Η πρόσφατη ιστορική εμπειρία έδειξε ότι τα εθνικά κράτη που συμμετέχουν στο ιδιαίτερο αυτό μόρφωμα υπερασπίζονται τα «εθνικά τους συμφέροντα» μέσω πολέμων (περίπτωση νήσων Φώκλαντ)

[16] Β. Χωραφάς- Κ. Μελάς: Ποια είναι τα όρια επέκτασης της ΕΕ και ποιες οι δυνάμεις που καθορίζουν αυτή τη διαδικασία; Monthly Review Νο 42. Ιούνιος 2008.

[17] Ο προσδιορισμός «μετά» εδώ  χρησιμοποιείται μόνον ως χρονικός προσδιορισμός και καθόλου δεν έχει αξιολογικό περιεχόμενο.

[18] Κύριος εκπρόσωπος, στην εποχή μας, αυτής της αντίληψης σε φιλοσοφικό επίπεδο είναι ο J. Habermas .  Για μια καταλυτική κριτική αυτής της αντίληψης δες: Π. Κονδύλης,, Από τον 20^ο στον 21^ο αιώνα . Θεμέλιο 1998 . . Α. Μεταξόπουλος, Αυτοσυντήρηση, Πόλεμος και Πολιτική. ΑΑ.Λιβάνης 2005. Κεφάλαιο ΙΙ. Επίσης :Β’ Μέρος, Κεφ.2-3. C. Preve, Καιροί Αναζήτησης.  Στάχυ 1998.

[19] Η πολυμερής συνεργασία ισοδυνάμων δυνάμεων φαντάζει ως το ιδανικό σκηνικό μιας τέτοιας αντίληψης. Η ιστορική πραγματικότητα και στο σημείο αυτό παραβλέπεται και δεν λαμβάνεται υπόψη.

[20] Για την αντίληψη αυτή δες :C.Schmitt, Η Έννοια του Πολιτικού. Κριτική 1988. Π. Κονδύλης, Ισχύς και Απόφαση. Στιγμή 1991. Α. Μεταξόπουλος, Αυτοσυντήρηση, Πόλεμος και Πολιτική. ΑΑ. Λιβάνης 2005.

[21] Οι οπαδοί της θεωρίας για τη δημοκρατική ειρήνη εξακολουθούν να υποστηρίζουν ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο στο επίπεδο των εθνικών κρατών να κινητοποιηθεί ο λαϊκός παράγοντας υπέρ οποιασδήποτε πολεμικής λύσης. Αυτό ισχύει ακόμα περισσότερο για τις ευρωπαϊκές «μεταεθνικές» κοινωνίες, που εμφανίζουν αποδυνάμωση της εθνικής τους ταυτότητας αλλά και ιδιαίτερη ευαισθησία στις αντιδράσεις της παγκόσμιας κοινής γνώμης.

[22] Κ. Μελάς, Οι τρεις γραμμές στην κυβέρνηση Τραμπ για τις διατλαντικές σχέσεις,  https://slpress.gr/diethni/oi-treis-grammes-stin-kivernisi-trab-gia-tis-diatlantikes-sxeseis/

[23] «Ο πόλεμος υπήρξε θεμελιώδης κοινωνιογενετικός παράγων, γαλβανηστήριο της δυτικής ορθολογικότητας των Νέων Χρόνων, κατ’ εξοχήν ενδιαίτημα του εκσυγχρονισμού», με την καθαρή βεμπεριανή έννοια της έλλογης αποβλεπτικής –επί σκοπώ- δράσης… Ο συντονιστής όμως των αγορών, των κρατών και των τάξεων, σε διεθνή κλίμακα, ήταν πάντοτε κατά τους Νέους Χρόνους, στην πραγματικότητα του Πολιτικού, η πολεμική ετοιμότητα, η δυνατότητα άμεσης κινητοποίησης των ανθρωπίνων και τεχνικών στρατιωτικών αποθεμάτων, η απειλή και η κατάκτηση, ο ορίζοντας της τελικής εξόντωσης του Εχθρού. Αυτός ο στόχος της υποταγής του Άλλου, συγκεκαλλυμένος στην περίπτωση της αόρατης χειρός, ευκρινέστατος και σχεδόν ομολογημένος στο ναπολεόντειο όραμα καρτεσιανής εκλογίκευσης του παγκόσμιου χώρου ή στο προλεταριακό ταξικό μίσος, υπήρξε, σε πείσμα των νεοδιαφωτιστικών ιδεολογημάτων , η κρήνη του αστικού πολιτισμού, δηλαδή ενός από τα επιβλητικότερα, αν όχι του επιβλητικότερου, εγχειρήματος σύνθεσης της ανθρώπινης εμπειρίας, από κοινωνιογενετική και ψυχογενετική σκοπιά. Καμία διαδικασία παγκόσμιας επέκτασης των αγορών ή διάχυσης των αστικών πολιτισμικών επιτευγμάτων δεν θα ήταν δυνατή δίχως την αρωγή, πολιτική και οργανωτική, της στρατιωτικής μηχανής». Α. Μεταξόπουλος, Αυτοσυντήρηση, Πόλεμος, Πολιτική, Εκδόσεις ΑΑ .Λιβάνη, 2005, σ.26-27

[24] Κ. Μελάς, Η αυτοεικόνα του γερμανικού λαού και ο ρόλος της στο μέλλον της Γερμανίας https://mag.frear.gr/i-aytoeikona-toy-germanikoy-laoy-kai-o-rolos-tis-sto-mellon-tis-germanias/

[25] «Η Ιστορία δεν είναι τίποτε περισσότερο από την φαινομενολογική αποτύπωση των κρίσιμων μορφοποιήσεων της σχέσης Εχθρού- Φίλου, δηλαδή των διακυμάνσεων του Πολιτικού. Ενώ η οικονομία δεν είναι παρά η δευτερογενής «αποπυροδοτημένη» σφαίρα εκδίπλωσης τούτης της σχέσης, κοντά σε πλείστες άλλες, και λαμβάνει, στο καπιταλιστικό σύστημα , τη μορφή της μη νομοκατεστημένης ταξικής ανισότητας και εκμετάλλευσης- άρα και της ταξικής πάλης, με κυμαινόμενες πυκνώσεις της εχθρότητας, από τον συνδικαλιστικό αγώνα ως τον εμφύλιο. Όταν η ένταση της υπαρξιακής εχθρότητας αγγίζει τα ακραία επίπεδα της κλίμακας, το Οικονομικό διαλύεται εντός του Πολιτικού, που καταλαμβάνει πλέον το μεγαλύτερο μέρος ή το σύνολο του κοινωνικού βίου και εκβάλλει, αναπότρεπτα σχεδόν, στα μόνα καθοριστικά για την πορεία της παγκόσμιας Ιστορίας «μεγάλα επεισόδια», δηλαδή τους πολέμους, εθνικούς, φυλετικούς, θρησκευτικούς ή ταξικούς, διακρατικούς ή εμφύλιους, και τις επαναστάσεις» Α. Μεταξόπουλος, Αυτοσυντήρηση, Πόλεμος, Πολιτική , Πολιτική, Εκδόσεις ΑΑ .Λιβάνη, 2005, σ. 472.

[26] Στο τέλος του 2025 οι εισαγωγές LNG από τις ΗΠΑ ανήλθαν στο 60,0% των συνολικών εισαγωγών της ΕΕ, ΈΝΑΝΤΙ 40,0% το τέλος του 2024. Οι προβλέψεις για το 2027 αυξάνουν το ποσοστό εισαγωγών από ΗΠΑ στο 70,0%.  Η τιμή ήταν 30-35 €/MV κατά μέσο όρο, έναντι 15-20 €/MVh του ρωσικού φυσικού αερίου.  L’Ue è passata dalla padella alla brace con il GNL Usa? 23 Febbraio 2026, https://energiaoltre.it/lue-e-passata-dalla-padella-alla-brace-con-il-gnl-usa/

[27] Κ. Μελάς, Ευρωπαϊκή Ένωση: Η επικίνδυνη τεχνολογική εξάρτησή της από τις ΗΠΑ, Νέο Πλανόδιον, https://neoplanodion.gr/2026/02/19/eu-usa/

[28] Κ . Μελάς, Η Σαστισμένη Ευρώπη, Εκδόσεις Εξάντας, 2009

Στον αγώνα για την επικράτηση στο τομέα των σύγχρονων τεχνολογιών, και επομένως και στην πολιτική κυριαρχία,  οι πλανητικές δυνάμεις μέσω των αντίστοιχων επιχειρήσεών τους, αυξάνουν συνεχώς τη ζήτηση για κρίσιμα ορυκτά . Υλικά όπως το λίθιο, το κοβάλτιο και ο γραφίτης είναι βασικά συστατικά των μπαταριών EV (ηλεκτρικά αυτοκίνητα), των ανεμογεννητριών, των ηλιακών συλλεκτών και άλλων τεχνολογιών χαμηλών εκπομπών άνθρακα που τροφοδοτούν όλο και περισσότερο τα ενεργειακά συστήματα του κόσμου. Η εξόρυξη αυτών των υλικών στην ξηρά βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, αλλά με την αύξηση της ζήτησης, ορισμένοι προσπαθούν τώρα να αξιοποιήσουν τον πυθμένα της θάλασσας για τα υπάρχοντα μεταλλεύματα στα εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα του[1].

Τα ζητήματα που αφορούν στην εξόρυξη ορυκτών υλικών από θεσμικής απόψεως ρυθμίζονται από τη Διεθνή Αρχή για τον Βυθό των Ηνωμένων Εθνών [International Seabed Authority (ISA)][2]. Πρόκειται για ένα οργανισμό που δημιουργήθηκε το 1982  με το ρυθμιστικό πλαίσιο της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) και τέθηκε σε λειτουργία μετά τη συμφωνία για την εφαρμογή του Τμήματος XI της UNCLOS (1994). Πρόκειται για έναν οργανισμό που καλείται να διαχειριστεί ένα  έργο  που τα επόμενα χρόνια και τις επόμενες  δεκαετίες θα βρίσκεται όλο και περισσότερο στο επίκεντρο της παγκόσμιας γεωπολιτικής διαμάχης [3].

Ο ISA, περιλαμβάνει 169 χώρες συν την Ευρωπαϊκή Ένωση με έδρα το Kingston της Τζαμάικα. Είναι υπεύθυνος για την εποπτεία του 54% του παγκόσμιου βυθού και για τη χορήγηση συγκεκριμένων αδειών εξερεύνησης (που εκδίδονται μόνο μετά από εις βάθος διαδικασίες αδειοδότησης) σε δημόσιους ή ιδιωτικούς φορείς που θέλουν να εξερευνήσουν τον ορυκτό πλούτο στα βάθη των ωκεανών. Μέχρι σήμερα, ο ISA έχει εκδώσει 30 παραχωρήσεις εξερεύνησης (καθεμία με μέγιστη διάρκεια περίπου 15 ετών), εκ των οποίων 5 στην Κίνα, 3 στη Νότια Κορέα, 2 στην Ιαπωνία και την Ινδία για συνολικά 22 δημόσιους και ιδιωτικούς εργολάβους που δραστηριοποιούνται στην μελέτη πολυμεταλλικών οζιδίων και σουλφιδίων και φλοιών σιδηρομαγγανίου πλούσιων σε κοβάλτιο. Οι ασιατικές χώρες δραστηριοποιούνται ιδιαίτερα προς αυτή την κατεύθυνση, δεδομένου ότι οι βιομηχανίες τους είναι από τις πιο αδηφάγες μέταλλα κρίσιμα για τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών άνθρακα και ψηφιακές τεχνολογίες.

Η πρόκληση της λεγόμενης εξόρυξης βαθέων υδάτων, στην πραγματικότητα, είναι να εντοπιστούν πρώτα οι ορυκτοί πόροι[4] που περιέχονται στα λεγόμενα πολυμεταλλικά οζίδια (βάθους χιλιάδων μέτρων και κατανεμημένων σε συνολική έκταση 34 εκατομμυρίων τετραγωνικών χιλιομέτρων) και στη συνέχεια να αναπτύξει τεχνολογίες εξόρυξης για να φτάσει σε αυτά τα κοιτάσματα, τα οποία θα περιέχουν σημαντικές ποσότητες νικελίου, κοβαλτίου, χαλκού και άλλων ορυκτών κρίσιμων για τη μετάβαση στην πράσινη τεχνολογία. Ο αγώνας για την προμήθεια αυτών των ορυκτών έχει γίνει κεντρικό ζήτημα στον γεωοικονομικό ανταγωνισμό, ο οποίος κυρίως βλέπει τις ΗΠΑ, την ΕΕ, την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα να προσπαθούν να απεγκλωβιστούν από την τρέχουσα εξάρτηση από την Κίνα, η οποία ελέγχει ένα μεγάλο μέρος των συνδεδεμένων αλυσίδων εφοδιασμού σε χαμηλή περιεκτικότητα σε άνθρακα.

Η εξόρυξη βαθέων υδάτων στοχεύει στην ανάκτηση πολύτιμων κοιτασμάτων ορυκτών που βρίσκονται στον πυθμένα του ωκεανού, εκατοντάδες ή και χιλιάδες μέτρα κάτω από την επιφάνειά του. Μαζί με μια ποικιλία θαλάσσιας ζωής σε αυτά τα βάθη υπάρχουν σημαντικά αποθέματα χαλκού, κοβαλτίου, νικελίου, ψευδαργύρου, αργύρου, χρυσού και σπάνιων γαιών – υλικά που είναι απαραίτητα για την κατασκευή ενεργειακών συστατικών με μηδενικό άνθρακα και άλλες τεχνολογίες, αλλά μπορεί να είναι δύσκολο να βρεθούν .

Στη βαθιά θάλασσα, αυτά τα ορυκτά περιέχονται σε αργά σχηματιζόμενους πολυμεταλλικούς όζους μεγέθους πατάτας, καθώς και σε πολυμεταλλικά σουλφίδια (μεγάλα κοιτάσματα που αποτελούνται από ενώσεις θείου και άλλα μέταλλα που σχηματίζονται γύρω από υδροθερμικές οπές) και πλούσιες σε μέταλλα κρούστες στο υποβρύχιο βουνά (θαλάσσια βουνά). Ενώ υπάρχει εμπορικό ενδιαφέρον για αυτά τα ορυκτά εδώ και δεκαετίες, οι πρόσφατες εξελίξεις στην τεχνολογία κατέστησαν δυνατή την εξόρυξη αυτών των περιοχών στέλνοντας οχήματα κάτω για τη συλλογή κοιτασμάτων ορυκτών από τον πυθμένα της θάλασσας[5].

Στην περίπτωση των πολυμεταλλικών όζων — που επί του παρόντος αποτελούν την κύρια εστίαση για την εξόρυξη βαθέων υδάτων — τα οχήματα εξόρυξης θα συλλέγουν κοιτάσματα ορυκτών από την επιφάνεια του βυθού, όχι σε αντίθεση με ένα τρακτέρ που οργώνει ένα χωράφι, μαζί με τα ανώτερα στρώματα ιζήματος. Τα υλικά που συλλέγονται θα διοχετεύονται στη συνέχεια σε ένα επιφανειακό δοχείο για επεξεργασία και τυχόν απόβλητα, όπως ιζήματα και άλλα οργανικά υλικά, θα αντλούνται πίσω στη στήλη του νερού.

2.

Σύμφωνα με μελέτη του 2013 από ερευνητές του Γεωλογικού Ινστιτούτο των ΗΠΑ, οι ορυκτοί πόροι που περιέχονται σε αυτά τα υποθαλάσσια “σεντούκια” είναι πραγματικά σημαντικοί σε σύγκριση με τα επίγεια αποθέματα που έχουν πιστοποιηθεί μέχρι σήμερα: στην πραγματικότητα μιλάμε για 206 φορές περισσότερο κοβάλτιο, 14 φορές περισσότερους πόρους νικελίου και 4 φορές τους γνωστούς πόρους σπάνιων γαιών (REE) από αυτούς που πιθανά ευρίσκονται στην ξηρά.

«Μια πολύ χονδροειδής αλλά ενδεικτική σύγκριση: το 2023 εξορύχθηκαν λίγο περισσότεροι από 200.000 τόνοι κοβαλτίου παγκοσμίως (76% στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό), ενώ μόνο στη Ζώνη Clarion-Clipperton (CCZ) – μία από τις περιοχές που εξερευνήθηκαν και εντοπίστηκαν στο Βόρειος Ειρηνικός Ωκεανός – θα αποθηκευτούν 44 εκατομμύρια τόνοι, σχεδόν τα διπλάσια από τα επίγεια αποθέματα. Ένα λιγότερο γνωστό μέταλλο, όπως το μαγγάνιο (απαραίτητο για την παραγωγή καθόδων για μπαταρίες λιθίου, αλλά και για την παραγωγή χάλυβα) και του οποίου η διύλιση βρίσκεται στα χέρια της Κίνας (90-94%), είναι από τα πιο διαδεδομένα στην ο πυθμένας του ωκεανού: οι ξενιστές όζοι σιδηρομαγγανίου (βρίσκονται σε βάθος μεταξύ 400 και 5.000 μέτρων), στα ανοικτά των ιαπωνικών ακτών και ανακαλύφθηκαν το 2010 και περίπου 300 χλμ. από το νησί του Marcus, μαζί με αυτά στο CCZ θα περιείχαν 5.992 εκατομμύρια τόνους μαγγανίου (ένα ποσοστό σχεδόν ίσο με αυτά στη Γη), που σχετίζεται με άλλα κρίσιμα μέταλλα όπως η πλατίνα, οι σπάνιες γαίες και το νικέλιο»[6].

Στο Γράφημα 1 που ακολουθεί φαίνεται η κατανομή των κρίσιμων ορυκτών στο θαλάσσιο πυθμένα του πλανήτη.

Γράφημα 1

Πηγή: Deep sea minerals οπ.παραπάνω

Χρειάζεται να σημειώσουμε ακόμη, ότι  το μεγαλύτερο μέρος των πιο ελκυστικών κοιτασμάτων ορυκτών βρίσκονται όχι στις ΑΟΖ των χωρών αλλά σε τεράστιες αβυσσαλέες πεδιάδες στον πυθμένα της θάλασσας σε διεθνή ύδατα. Μια περιοχή με ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι η Ζώνη Clarion-Clipperton στον Ειρηνικό Ωκεανό. Αυτή η πλούσια σε ορυκτά περιοχή φιλοξενεί ήδη συμβάσεις εξερεύνησης για 17 εργολάβους εξόρυξης βαθέων υδάτων, με τις συνδυασμένες περιοχές εξερεύνησής τους να καλύπτουν περίπου 1 εκατομμύριο τετραγωνικά χιλιόμετρα .

3.

Στα τρία τελευταία άρθρα μου  στο περιοδικό[7], ασχοληθήκαμε την Κίνα και τις σχέσεις της με την Ευρωπαϊκή  Ένωση , τις Αφρικανικές χώρες και τις χώρες του Κόλπου. Η ενασχόληση με την Κίνα γίνεται κατανοητή με δεδομένο το σημαντικό ρόλο που παίζει στις πλανητικές εξελίξεις : πολιτικές , οικονομικές αλλά και θεσμικές . Δράττουμε τις ευκαιρίας να αναφερθούμε συνοπτικά και στο πως αντιμετωπίζει την πρόκληση της έρευνας βαθέων θαλασσών προκειμένου να δείξουμε, ότι η Κίνα προετοιμαζόμενη να γίνει μια ολοκληρωτική υπερδύναμη, συμμετέχει και πρωτοπορεί σε όλες τις εξελίξεις σε όλα τα πεδία και τα αντικείμενα της διεθνούς πολιτικής και οικονομίας.

Η Κίνα ξεκίνησε έρευνα για την εξόρυξη βαθέων υδάτων στα τέλη της δεκαετίας του 1980. Τις δεκαετίες του 1990 και του 2000 επικεντρώθηκε κυρίως στο σχεδιασμό συστημάτων εξόρυξης και στην ανάπτυξη πρωτοτύπων. Το 2016, η κινεζική κυβέρνηση νομοθέτησε για πρώτη φορά σχετικά με τον «βαθύ βυθό», προκειμένου να ενθαρρύνει την επιστημονική και τεχνολογική έρευνα, και να προστατεύσει το θαλάσσιο βυθό  ρυθμίζοντας τις δραστηριότητες εξερεύνησης πόρων υπό την αιγίδα της χώρας. Ένα χρόνο αργότερα, η κυβέρνηση δημοσίευσε ένα εθνικό σχέδιο για την αύξηση των δραστηριοτήτων εξερεύνησης και εκμετάλλευσης πόρων, πρωτοβουλίες που έχουν αρχίσει να αποδίδουν καρπούς. Μετά από λίγα χρόνια, η πρόοδος της Κίνας ήταν σημαντική: το 2021 η Κινεζική Ένωση για την Έρευνα και Ανάπτυξη των Ωκεανικών Ορυκτών Πόρων και αρκετές κρατικές εταιρείες (όπως η China Minmetals[8]) κατάφεραν να δοκιμάσουν ένα σύστημα ολοκληρωμένο, καλύπτοντας ολόκληρο τον μηχανισμό εξόρυξης, ανακτώντας 1,2 τόνους οζιδίων από τον βυθό της θάλασσας σε βάθος 1,3 χιλιομέτρων στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας[9].

Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία η  Κίνα δραστηριοποιείται με τρόπο ανταγωνιστικό στο τομέα της έρευνας των βαθέων θαλασσών και μάλιστα  φαίνεται να είναι ένα βήμα μπροστά από τις ανταγωνίστριες χώρες. Ήδη δύο κινεζικές κρατικές επιχειρήσεις ετοιμάζονται επί του παρόντος να δοκιμάσουν εξοπλισμό εξόρυξης βαθέων υδάτων στον Ειρηνικό Ωκεανό το επόμενο έτος.

Η China Minmetals Corporation και η BPHD (Beijing Pioneer Hi-Tech Development Corporation[10]) θα πραγματοποιήσουν σύντομα τεχνικές δοκιμές για να φτάσουν στις ζώνες εξερεύνησης, που έχουν ανατεθεί στο Πεκίνο στον Ειρηνικό από τον ISA. Η China Minmetals θα διενεργήσει Εκτιμήσεις Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, τις πρώτες με βάθος και εμβέλεια σε διεθνή ύδατα. Η κρατική εταιρεία – ανάμεσα στις 10 κορυφαίες μεταποιητικές βιομηχανίες στην Κίνα με βάση τον κύκλο εργασιών και δραστηριοποιείται στην εξόρυξη και παραγωγή σιδήρου, νικελίου, μαγγανίου, πυριτίου και τιτανίου – ανέπτυξε πρόσφατα ένα όχημα τύπου  «θεριστικής μηχανής» μήκους 9 μέτρων και 5 μέτρων πλάτος και 40 τόνους βάρος, ( Kunlong 500), προκειμένου να αναπτυχθεί σε βάθος πολλών χιλιομέτρων για να ξύσει τον βυθό και να συλλέξει οζίδια πλούσια σε ορυκτά.

Από την πλευρά της, η BPHD, της οποίας η άδεια εξερεύνησης ισχύει από τον Οκτώβριο του 2019 έως τον Οκτώβριο του 2034, ξεκίνησε δημόσια διαβούλευση τον Ιούνιο του τρέχοντος έτους για τη διεξαγωγή της μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων για δραστηριότητες στην περιοχή που έχει ανατεθεί. Αυτή είναι μια δοκιμή για τη συλλογή δειγμάτων στο τετράγωνο Μ2 της συμβατικής περιοχής, στους νότιους πρόποδες του Guyot of Magoshichi[11].

Με βάση τις ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις, είναι πιθανό ότι η θέση της Κίνας εντός του ISA θα γίνει ολοένα και πιο αισθητή λόγω της υιοθέτησης του Κώδικα Μεταλλείων και του ανοίγματος αυτού του νέου μετώπου εξόρυξης. Ενώ η Κίνα επιθυμεί τη γρήγορη εξέλιξη σε αυτή την κατεύθυνση , υπάρχουν πολλές χώρες που αντιτίθενται σε αυτές τις δραστηριότητες. Συνολικά 32 χώρες , συμπεριλαμβανομένου μεγάλου αριθμού ευρωπαϊκών χωρών, όπως η Γερμανία, η Γαλλία, Ισπανία, Σουηδία, Φινλανδία  δεν επιθυμούν μια τέτοια εξέλιξη  η οποία προφανώς ευνοεί την Κίνα.

Οι κύριες αντιρρήσεις τους επικεντρώνονται στους κινδύνους και στα περιβαλλοντικά προβλήματα που πιθανά θα δημιουργηθούν από μια μη σωστά ρυθμισμένη εξερεύνηση των βαθέων θαλασσών[12].

Η εξόρυξη βαθέων υδάτων μπορεί να επηρεάσει το περιβάλλον και τη βιοποικιλότητα με διάφορους τρόπους. Συνοψίζουμε τις τρέχουσες γνώσεις για τη βιοποικιλότητα βαθέων υδάτων και τις πιθανές επιπτώσεις της εξόρυξης. Σημαντικά κενά γνώσης παραμένουν στη δομή του οικοσυστήματος και τη λειτουργία, τα είδη που υπάρχουν, τον τρόπο αλληλεπίδρασης και τις ανοχές και την ανθεκτικότητά τους. Ακόμα κι έτσι, με βάση τις υπάρχουσες πληροφορίες είναι σαφές ότι η εξόρυξη θα έχει τα ακόλουθα αποτελέσματα:

• Οι ζωντανοί οργανισμοί στις περιοχές που εξορύσσονται απευθείας στον βυθό της θάλασσας θα σκοτωθούν.
• Το ίζημα που απορρίπτεται επί τόπου είναι πιθανό να είναι αφιλόξενο για ανάκτηση για δεκαετίες έως αιώνες στην περίπτωση οζιδίου εξόρυξη και δεκαετίες για την εξόρυξη SMS.
• Η απώλεια της δομής των οικοτόπων μπορεί να οδηγήσει σε αόριστες μειώσεις της βιοποικιλότητας.
• Η παράπλευρη οικολογική ζημιά μέσω των ιζημάτων θα επεκτείνει την περιοχή πρόσκρουσης στον βυθό και στη στήλη του νερού.
• Ο θόρυβος, το φως και οι κραδασμοί είναι άλλοι παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν τη ζωή γύρω από την περιοχή εξόρυξης[13]

Παράλληλα προκύπτουν και άλλα προβλήματα που άπτονται κυρίως με τα νομικά όρια που είναι εγγεγραμμένα στις διεθνείς συμβάσεις, που εμποδίζουν έναν πραγματικό «αγώνα για πόρους» υπέρ της υπερεθνικής και πολυμερούς διαχείρισης. Σύμφωνα με την UNCLOS, ο βυθός που αντιστοιχεί σε ύδατα που δεν υπόκεινται σε εθνική δικαιοδοσία (η λεγόμενη «Ηπειρωτική υφαλοκρηπίδα» και οι Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες – ΑΟΖ) χαρακτηρίζονται ως κοινό αγαθό της ανθρωπότητας, ορισμός που αφαιρεί τη νομιμότητα από την αξίωση  εδαφικής κυριαρχίας.

Ως εκ τούτου, η εξερεύνηση και η εκμετάλλευση αυτών των κοιτασμάτων -σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει με τις εξορυκτικές δραστηριότητες σε χερσαίο έδαφος- απαιτεί τη διαπραγμάτευση ενός Κώδικα Μεταλλείων που εφαρμόζεται και μοιράζεται σε διεθνές επίπεδο, όπως απαιτείται από την UNCLOS. Αυτή η διαδικασία λαμβάνει χώρα υπό την αιγίδα του ISA, ο οποίος, ωστόσο, ως διεθνής οργανισμός που συγκεντρώνει διάφορους ενδιαφερόμενους (κράτη μέλη, ΜΚΟ και την κοινότητα των πολιτών) δεν μπορεί να αποφύγει να εμπλακεί σε μια πολιτική συζήτηση για τη χορήγηση αδειών.

Οι διαπραγματεύσεις για την ανάπτυξη κανόνων, κανονισμών και διαδικασιών (RRP) που σχετίζονται με την εμπορική εκμετάλλευση των οζιδίων συνεχίζονται εδώ και τουλάχιστον δύο χρόνια. Πάντως οι δυσκολίες που έχουν προκύψει είναι σημαντικές. Διαφορετικές ευαισθησίες μεμονωμένων κρατών προκάλεσαν την αναβολή της υιοθέτησης αυτού του Μεταλλευτικού Κώδικα για το 2025, κυρίως συνδεδεμένες με ανησυχίες σχετικά με την προστασία των ευαίσθητων θαλάσσιων οικοσυστημάτων που έχουν πυροδοτήσει έντονες κριτική ιδιαίτερα από την επιστημονική κοινότητα. Ακριβώς σε αυτήν την πτυχή – η οποία αναφέρεται στη νομική αρχή της «προφύλαξης της περιβαλλοντικής ζημίας» – και με ήδη ισχυρά επιστημονικά στοιχεία, 37 κράτη μέλη της ISA (συμπεριλαμβανομένου του Ηνωμένου Βασιλείου και της Γαλλίας) και περισσότεροι από 880 επιστήμονες έχουν υποστηρίξει ένα παγκόσμιο μορατόριουμ για να σταματήσει εξόρυξη βαθέων υδάτων μέχρι να υπάρξει περισσότερη βεβαιότητα. Στην τελευταία συνέλευση του ISA, Βραζιλία, Χιλή, Κόστα Ρίκα,  Γαλλία,  Γερμανία,  Ιρλανδία,  Παλάου,  Ελβετία και Βανουάτο έχουν ζητήσει την υιοθέτηση μιας πολιτικής για την «προστασία και διατήρηση του θαλάσσιου περιβάλλοντος», με σκοπό τη διαφανή εφαρμογή, από το Συμβούλιο και τη Συνέλευση του ISA , του άρθρου 145 της UNCLOS για την προστασία των κοινών αγαθών της ανθρωπότητας[14].

ΔΡ. ΚΩΣΤΑΣ ΜΕΛΑΣ

[1] Deep sea minerals, https://www.geolsoc.org.uk/Geoscientist/Archive/September-2015/Deep-sea-minerals

[2] Για πληροφορίες σχετικά με τον Οργανισμό δες: https://www.isa.org.jm/

[3] Julie Hunter, Pradeep Singh, & Julian Aguon,  Broadening Common Heritage: Addressing Gaps in the Deep Sea Mining Regulatory Regime,April 16, 2018 , Harvard Environmental Law Review. https://journals.law.harvard.edu/elr/2018/04/16/broadening-common-heritage/

[4] «Η σύγχρονη ωκεανογραφία ξεκίνησε ως πεδίο επιστήμης μόλις πριν από 150 χρόνια περίπου, στα τέλη του 19ου αιώνα. Η πρώτη επιστημονική αποστολή για την εξερεύνηση των ωκεανών του κόσμου και του πυθμένα της θάλασσας ήταν η Challenger Expedition, από το 1872 έως το 1876, στο βρετανικό πολεμικό πλοίο HMS Challenger με τρεις ιστούς. Μεταξύ των ανακαλύψεων του Challenger Expedition ήταν ένα από τα βαθύτερα μέρη του ωκεανού – η τάφρο Marianas στον Δυτικό Ειρηνικό, όπου ο βυθός της θάλασσας έχει βάθος μεγαλύτερο από 8 χιλιόμετρα. Η αποστολή αποκάλυψε επίσης το πρώτο ευρύ περίγραμμα του σχήματος της λεκάνης του ωκεανού, συμπεριλαμβανομένης της άνοδος στη μέση του Ατλαντικού Ωκεανού, που τώρα είναι γνωστή ως Mid-Atlantic Ridge. Επιπλέον, οι επιστήμονες συνέταξαν τις πρώτες συστηματικές γραφικές παραστάσεις των ωκεάνιων ρευμάτων και θερμοκρασιών.

Η πρώτη ανακάλυψη πολυμεταλλικών οζιδίων έγινε επίσης κατά τη διάρκεια αυτού του ιστορικού ταξιδιού του Challenger. Στις 7 Μαρτίου 1873, η βυθοκόρηση ανέβασε στο κατάστρωμά της «αρκετά περίεργα μαύρα οβάλ σώματα που αποτελούνταν από σχεδόν καθαρό οξείδιο του μαγγανίου».)οδήγησε στη συνέχεια στο σχηματισμό κοινοπραξιών στη Γερμανία, τις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά, την Ιαπωνία, τη Γαλλία, το Βέλγιο, την Ιταλία, μεταξύ άλλων, τις δεκαετίες του 1960 και του 1970. Αυτές οι κοινοπραξίες στόχευαν να αναπτύξουν αξιολογήσεις πόρων και τεχνολογίες εξαγωγής για πολυμεταλλικούς όζους στη ζώνη Clarion-Clipperton στον κεντρικό Ειρηνικό Ωκεανό».  The International Seabed Authority (ISA), https://www.isa.org.jm/exploration-contracts/

[5] http://deepseaminingwatch.msi.ucsb.edu/#!/home?layers[]=vessel-tracks&layers[]=isa-areas&layers[]=labels&view=0.3516|-159.6094|1||1806|899

[6] Alberto Prina Cerai, Deep-sea mining: è corsa ai “forzieri” sottomarini. 06.12.2024. https://www.ispionline.it/it/pubblicazione/deep-sea-mining-e-corsa-ai-forzieri-sottomarini-187056

[7] Εθνικές Επάλξεις Νο 148,149,150

[8]http://www.minmetals.com/english/

[9] Alberto Prina Cerai, Deep-sea mining: è corsa ai “forzieri” sottomarini. 06.12.2024.

[10] https://www.isa.org.jm/maps/beijing-pioneer-hi-tech-development-corporation/

[11] https://www.marineregions.org/gazetteer.php?p=details&id=48847

[12] European Academies’ Science Advisory Council (EASAC), Deep-Sea Mining: assessing evidence on future needs and environmental impacts, June 2023. https://easac.eu/fileadmin/user_upload/EASAC_Deep_Sea_Mining_Web_publication_.pdf

[13] Όπως παραπάνω

[14] Alberto Prina Cerai, Deep-sea mining: è corsa ai “forzieri” sottomarini. 06.12.2024. https://www.ispionline.it/it/pubblicazione/deep-sea-mining-e-corsa-ai-forzieri-sottomarini-187056