Το Κόμμα Δράσης και Αλληλεγγύης (PAS) – του οποίου το ακρωνύμιο σημαίνει «βήμα» – έχει σημειώσει τεράστια πρόοδο στην προσέγγιση της Μολδαβίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το κόμμα της Προέδρου Maia Sandu θριάμβευσε στις βουλευτικές εκλογές της 28ης Σεπτεμβρίου, κερδίζοντας το 50,2% των ψήφων, την απόλυτη πλειοψηφία των εδρών του κοινοβουλίου και συνεπώς της νομοθετικής εξουσίας: 55 από τις 101 έδρες χρειάζονται για να σχηματιστεί μια νέα μονοκομματική κυβέρνηση. Η ευθυγράμμιση των πολιτικών του Κισινάου με τους προσανατολισμούς των Βρυξελλών δεν μπορεί πλέον να επιβραδυνθεί από κανένα στοιχείο του συνταγματικού φάσματος.
Το Πατριωτικό Εκλογικό Μπλοκ (BEP) – η κύρια πλατφόρμα της αντιπολίτευσης – υπέστη μια συντριπτική ήττα. Μόνο ένας στους τέσσερις πολίτες (24,17%) εμπιστεύτηκε τον συνασπισμό με επικεφαλής τον πρώην φιλορώσο πρόεδρο Igor Dodon. Το BEP επικράτησε μόνο στις βόρειες περιφέρειες, στην αυτόνομη εδαφική μονάδα της Γκαγκαουζίας και στην αποσχισθείσα περιοχή της Υπερδνειστερίας. Αυτό είναι πολύ μικρό για να φιλοδοξεί να κυβερνήσει τη Βεσσαραβία. Σε κάθε περίπτωση, η εδαφική εκπροσώπηση είναι ασήμαντη στη μικρή ρουμανόφωνη δημοκρατία: το μολδαβικό εκλογικό σύστημα προβλέπει μία ενιαία εθνική εκλογική περιφέρεια που περιλαμβάνει ψήφους και από το εξωτερικό.
Αλλά η εκπληκτική νίκη του Σάντου δεν είναι αποτέλεσμα των ικανοποιητικών πολιτικών της κυβέρνησής του (η οικονομική κρίση επιδεινώνεται), της ελκυστικής εκλογικής πλατφόρμας του κόμματός του (πολλές διαιρέσεις) ή του προσωπικού του χαρίσματος (μάλλον χαμηλού). Το PAS κέρδισε επειδή οι εκλογές ήταν σκόπιμα νοθευμένες. Αυτό οφειλόταν επίσης, και πάνω απ’ όλα, στην εξωτερική δυτική παρέμβαση.
Η εβδομάδα πριν από την ψηφοφορία σημαδεύτηκε από δεκάδες συλλήψεις σε όλη τη χώρα ατόμων φερόμενων ως ξένων παραγόντων παρέμβασης, δηλαδή ατόμων που πληρώθηκαν από τη Ρωσική Ομοσπονδία για να επηρεάσουν τις εκλογές και να αγοράσουν τις ψήφους χιλιάδων ψηφοφόρων για τα κόμματα της αντιπολίτευσης με «βρώμικο χρήμα». Ο χρόνος της αστυνομικής επιδρομής ήταν ύποπτος, για να μην πούμε τίποτα άλλο, αλλά συνέβαλε σημαντικά στην ενίσχυση των φόβων για έναν πιθανό «υβριδικό πόλεμο» από τη Μόσχα, ειδικά δεδομένης της σφοδρής ένοπλης σύγκρουσης που μαίνεται στη γειτονική Ουκρανία. Αυτές οι ενέργειες, συντονισμένες από το Υπουργείο Εσωτερικών, παρείχαν ως εκ τούτου το πρόσχημα για να (μη) αποκλειστούν δύο κόμματα της αντιπολίτευσης από τις εκλογές μόλις 48 ώρες πριν από την έναρξη των εκλογών.
Η Κεντρική Εκλογική Επιτροπή (ΚΕΚ) αποφάσισε να αποκλείσει το κόμμα Inima Moldovei (Καρδιά της Μολδαβίας) της πρώην κυβερνήτη της Γκαγκαουζίας Irina Vlah και το κόμμα Moldova Mare (Μεγάλη Μολδαβία) της εισαγγελέα Victoria Furtunaă από το κοινοβούλιο για φερόμενη παράνομη ξένη χρηματοδότηση. Τα δύο φιλορωσικά κόμματα έχουν έτσι ενταχθεί επίσημα στα τέσσερα κόμματα που αποκλείστηκαν από την ΚΕΚ αυτό το καλοκαίρι για διάφορους λόγους. Φυσικά, ένας φορέας δημόσιας διοίκησης δεν έχει την εξουσία να αποκλείσει αυθαίρετα ένα κόμμα λίγες ώρες πριν από την ψηφοφορία. Μόνο ένας δικαστής μπορεί να το κάνει. Και εδώ μπαίνει στο παιχνίδι η χειραγώγηση: τα αντιπαθή κόμματα εξακολουθούν να συμμετέχουν στις εκλογές – έστω και μόνο επειδή τα σύμβολά τους υπάρχουν στα ψηφοδέλτια – εν αναμονή δικαστικής απόφασης. Αλλά ο επ’ αόριστον αποκλεισμός δημοσιοποιείται, αποθαρρύνοντας το κοινό από το να ελέγχει τα κόμματα που πιθανότατα θα αποβληθούν από το κοινοβούλιο. Ακόμα κι αν συγκεντρωθούν ψήφοι, θα μπορούσαν να εξαλειφθούν αναδρομικά, αυξάνοντας το ποσοστό των κομμάτων της πλειοψηφίας και διαστρεβλώνοντας το αποτέλεσμα των εκλογών, εάν χρειαστεί. Η ακύρωση των προεδρικών εκλογών της Ρουμανίας πέρυσι δημιούργησε προηγούμενο.
Ένας άλλος τρόπος χειραγώγησης των εκλογών είναι η άρνηση της ίσης πρόσβασης στα εκλογικά τμήματα σε διαφορετικές εδαφικές κοινότητες. Ένας βασικός παράγοντας ήταν η αποθάρρυνση ή ακόμη και η αποτροπή της ψήφου των κατοίκων της Υπερδνειστερίας. Οι Υπερδνειστεροί κυβερνώνται από ένα de facto φιλορωσικό κράτος, αλλά θεωρούνται de jure πολίτες της Δημοκρατίας της Μολδαβίας. Ως εκ τούτου, απολαμβάνουν τα ίδια δικαιώματα με τους κατοίκους της Βεσσαραβίας (ένα τμήμα γης μεταξύ των ποταμών Προύθου και Δνείστερου). Οι αρχές στο Κισινάου υποθέτουν ότι αυτοί οι συμπατριώτες είναι πιο πιθανό να ψηφίσουν πολιτικές δυνάμεις που στρέφονται προς τη Μόσχα παρά προς τις Βρυξέλλες. Πράγματι, και σε αυτές τις εκλογές, οι Υπερδνειστεροί εξέφρασαν συντριπτικά την υποστήριξή τους στο Πατριωτικό Εκλογικό Μπλοκ.
Για να αποτρέψει την σημαντική επίδραση των ψήφων στην Υπερδνειστερία στα αποτελέσματα, η Κεντρική Επιτροπή Εκλογών (CEC) αποφάσισε να μειώσει δραστικά τον αριθμό των εκλογικών τμημάτων που είναι διαθέσιμα στους κατοίκους της αριστερής (ανατολικής) όχθης του ποταμού Δνείστερου στη Βεσσαραβία: το 2021 υπήρχαν 41, φέτος μόνο 12. Επιπλέον, μόλις δύο ημέρες πριν από την ψηφοφορία, πέντε από αυτά τα εκλογικά τμήματα μετακινήθηκαν αρκετά χιλιόμετρα από τις συνήθεις τοποθεσίες τους, εμποδίζοντας ουσιαστικά τη δημοκρατική διαδικασία για τους κατοίκους της Υπερδνειστερίας. Επιπλέον, την προηγούμενη μέρα, ξεκίνησαν οι εργασίες κατασκευής στις γέφυρες που συνδέουν την Υπερδνειστερία και τη Βεσσαραβία, εμποδίζοντας τόσο την κυκλοφορία των οχημάτων όσο και τις διαβάσεις πεζών, ιδιαίτερα στη μεγάλη γέφυρα Ρεζίνα-Ρίμπνιτσα. Προσθέτοντας την προσβολή, μια απειλή για βόμβα εμπόδισε τους ψηφοφόρους της Υπερδνειστερίας να διασχίσουν για ώρες, οι οποίοι στη συνέχεια αποφάσισαν σε μεγάλο βαθμό να επιστρέψουν στην πατρίδα τους.
Αλλά το ατού της Μάια Σάντου είναι για άλλη μια φορά η ψήφος της διασποράς, η οποία ήταν ήδη καθοριστική στην ανατροπή των αποτελεσμάτων των δύο μεγάλων εκλογών του περασμένου έτους: του δημοψηφίσματος για την προσέγγιση της Μολδαβίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση και των προεδρικών εκλογών. Στην πρώτη περίπτωση, η ψήφος «όχι» στις Βρυξέλλες επικράτησε με 54%, στη συνέχεια η ψήφος «ναι» στις Βρυξέλλες επικράτησε με πολύ οριακό ποσοστό 50,2%), στη δεύτερη περίπτωση νικητής αναδείχθηκε ο «φιλορώσος» υποψήφιος γκαγκαουζικής καταγωγής, Αλεξάντρ Στοϊάνογλο ( Alexandr Stoianoglo )με 51,3%, αλλά στη συνέχεια νίκησε η Σάντου με 54,4%.
Και φέτος, στη Ρωσική Ομοσπονδία -που εκτείνεται σε έντεκα χρονικές ζώνες- δημιουργήθηκαν μόνο δύο εκλογικά τμήματα, και τα δύο στην πρωτεύουσα, Μόσχα, για να καταστεί αδύνατη η ψήφος για τους Μολδαβούς που ζουν στην Αγία Πετρούπολη ή σε άλλες μεγάλες πόλεις. Για το μισό εκατομμύριο Μολδαβών που ζουν στη Ρωσία -από τους οποίους μόνο οι μισοί είναι νόμιμα εγκαταστημένοι- διατέθηκαν μόνο 10.000 ψηφοδέλτια, ενώ η ψήφος μέσω ταχυδρομείου απαγορεύτηκε. Η Ρωσία είναι μακράν ο πιο δημοφιλής προορισμός για τη διασπορά.
Συνολικά 301 εκλογικά τμήματα δημιουργήθηκαν στο εξωτερικό, σχεδόν όλα σε δυτικές χώρες. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου ζουν πολύ λίγοι πολίτες της Βεσσαραβίας, δημιουργήθηκαν 20 εκλογικά τμήματα, που επιτρέπουν την ψήφο μέσω ταχυδρομείου. Παραδόξως, το σύμβολο BEP απουσίαζε από τα ψηφοδέλτια. Στην Ιταλία, κάλπες στήθηκαν παντού: υπήρχαν 75 εκλογικά τμήματα, περισσότερα ακόμη και από το «αδελφό έθνος» της, τη Ρουμανία (μόνο 23).
Αν αυτοί είναι οι αριθμοί και οι καθιερωμένες πρακτικές, δεν υπάρχει καμία ελπίδα για τη Ρωσία να ανακτήσει την επιρροή της στη Μολδαβία. Αλλά πάνω απ’ όλα, είναι πλέον σαφές ότι οι πραγματικά σημαντικές αποφάσεις αυτού του μικρού έθνους θα καθορίζονται από εδώ και στο εξής πάντα από τους πολίτες του που ζουν στο εξωτερικό, και επηρεάζονται από τα τοπικά μέσα ενημέρωσης, όχι από τον πληθυσμό που αποφασίζει να συνεχίσει να ζει και να εργάζεται στην πατρίδα του και που έχει καλύτερη κατανόηση της κατάστασης από τους ομογενείς. Πράγματι, η ήδη εύθραυστη δημοκρατία της Μολδαβίας κινδυνεύει να καταρρεύσει οριστικά. Αυτό είναι ιδιαίτερα απογοητευτικό για τους Γκαγκαούζους, μια κοινότητα τουρκικής καταγωγής που δεν μιλάει ρουμανικά και συνδέεται στενά με την Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία.
Η Μολδαβία πλησιάζει ολοένα και περισσότερο την Ευρωπαϊκή Ένωση, τουλάχιστον πνευματικά. Ενάρετη ή διεφθαρμένη, είναι ανεξάρτητο. Αλλά η ένταξη στον υπερεθνικό οργανισμό περιπλέκεται κυρίως από το ακανθώδες ζήτημα της Υπερδνειστερίας, της περιοχής όπου βρίσκεται η Ρωσική Επιχειρησιακή Ομάδα Στρατευμάτων (GOTR), η οποία προστατεύει τη Ζώνη Ασφαλείας της Υπερδνειστερίας και τη μεγάλη αποθήκη πυρομαχικών Κομπάσνα. Η Πρόεδρος Σάντου έχει ήδη σκιαγραφήσει δύο σενάρια: «Θέλουμε να ενταχθούμε στην ΕΕ σε μία μόνο φάση, με τη χώρα επανενωμένη. Αλλά αν αυτή η επιλογή δεν προκύψει, δεδομένου ότι η Ρωσική Ομοσπονδία διατηρεί παράνομα τα στρατεύματά της στο έδαφος της Δημοκρατίας της Μολδαβίας, μπορεί να προβλεφθεί ένα δεύτερο σενάριο: ένταξη σε δύο φάσεις». Αυτό θα μιμούνταν ουσιαστικά την «προσωρινή» κατάσταση της διαιρεμένης Κύπρου. Μια σταδιακή προσχώρηση θα σφράγιζε το διαζύγιο μεταξύ Κισινάου και Τιράσπολ στον ποταμό Δνείστερο, το φυσικό σύνορο της ρουμανικής επικράτειας, τα σύνορα του Russkij Mir (Ρωσικού Κόσμου) και το νοτιότερο άκρο του Ισθμού της Ευρώπης.
Ενώ περιμένει να πραγματοποιήσει το όνειρό της για προτιμησιακή πρόσβαση στην ομάδα των 27, η πρώην αξιωματούχος της Παγκόσμιας Τράπεζας μπορεί να εντρυφήσει στον ναρκισσισμό των Δυτικών ηγετών. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς και ο Πολωνός πρωθυπουργός εξέδωσαν κοινή δήλωση, όχι μόνο συγχαρητήρια – μια εξαιρετικά ασυνήθιστη κίνηση μετά από κοινοβουλευτική ψηφοφορία: «Η Μολδαβική κοινωνία έχει εκφράσει σθεναρά την επιθυμία της να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι Μολδαβοί ψηφοφόροι έχουν δείξει για άλλη μια φορά ότι δεν θα επιτρέψουν να κλαπεί το μέλλον της ειρήνης και της ελευθερίας τους». Πετώντας στην Κοπεγχάγη για να παραστεί στη σύνοδο κορυφής της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας, ο αρχηγός του κράτους της πρώην σοβιετικής δημοκρατίας έλαβε επίσης κομπλιμέντα από την πρωθυπουργό του Ηνωμένου Βασιλείου: «Μάια, είναι φανταστικό που είσαι εδώ! Τα αποτελέσματα των εκλογών αντιπροσωπεύουν μια μεγάλη νίκη για τη Μολδαβία, αλλά και μια τεράστια νίκη για την Ευρώπη απέναντι στη ρωσική παρέμβαση».
Δεν έχουν υπάρξει παράπονα από τη Μόσχα σχετικά με τη διαχείριση ή το αποτέλεσμα των εκλογών της Βεσσαραβίας, παρά τις σοβαρές κατηγορίες που διατυπώθηκαν εναντίον της. Ίσως επειδή η Ρωσία δεν έδωσε ποτέ πραγματική σημασία σε αυτή τη μικρή και εξαιρετικά φτωχή ρουμανόφωνη χώρα, ούτε τη θεωρεί τρέχουσα προτεραιότητα.
Mirco Mussetti, In Moldova vince l’Europa, non la democrazia, Pubblicato il 03 Ottobre 2025 https://www.limesonline.com/articoli/elezioni-moldova-sandu-ue-transnistria-gagauzua-20182367/?ref=LHTP-BH-I19495890-P2-S5-T1
Μετάφραση : Κώστας Μελάς