Α.
Ο πληθωρισμός προσφοράς (ή πληθωρισμός κόστους) προκαλείται λόγω της αύξησης του κόστους των πρώτων υλών, των μισθών ή των ξαφνικών ελλείψεων πρώτων υλών ή ενδιαμέσων προϊόντων (σοκ προσφοράς).Σήμερα η αιτία είναι οι αυξημένες τιμές ενέργειας.
Η καταπολέμησή του είναι πιο δύσκολη από τον πληθωρισμό ζήτησης, καθώς η αύξηση επιτοκίων που συνήθως χρησιμοποιείται έχει ως στόχο να μειώσει τη ζήτηση μέχρι να συναντήσει το χαμηλότερο επίπεδο προσφοράς επιβραδύνοντας την οικονομική μεγέθυνση με κίνδυνο την εμφάνιση στασιμοπληθωρισμού.
Η αντιμετώπισή του βασίζεται σε τρεις κύριους πυλώνες πολιτικής:
- Διαρθρωτικές Πολιτικές Προσφοράς (Μακροπρόθεσμα Μέτρα)
Στόχος είναι η μόνιμη αύξηση της παραγωγικότητας και η μείωση του κόστους παραγωγής:
- Επενδύσεις στην τεχνολογία και τις υποδομές: Η αυτοματοποίηση και οι νέες τεχνολογίες αυξάνουν την παραγωγικότητα, μειώνοντας το κόστος ανά μονάδα προϊόντος.
- Ενεργειακή μετάβαση: Η στροφή σε φθηνότερες και εγχώριες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μειώνει την εξάρτηση από τις ευμετάβλητες διεθνείς τιμές των ορυκτών καυσίμων.
- Δημοσιονομικά Μέτρα
Η κυβέρνηση μπορεί να παρέμβει άμεσα για να ελαφρύνει το κόστος των επιχειρήσεων και των καταναλωτών:
- Μείωση έμμεσων φόρων: Η προσωρινή μείωση του ΦΠΑ ή των ειδικών φόρων κατανάλωσης (π.χ. στα καύσιμα ή στα βασικά αγαθά) μειώνει άμεσα τις τελικές τιμές.
- Επιδοτήσεις κόστους: Παροχή κρατικών ενισχύσεων σε επιχειρήσεις για την κάλυψη μέρους του ενεργειακού κόστους, ώστε να μην το μετακυλήσουν στους καταναλωτές.
- Νομισματική Πολιτική (Κεντρική Τράπεζα)
Αν και τα επιτόκια δεν λύνουν το πρόβλημα της έλλειψης αγαθών, χρησιμοποιούνται με προσοχή:
- Αύξηση των επιτοκίων: Οι Κεντρικές Τράπεζες αυξάνουν τα επιτόκια κυρίως για να συγκρατήσουν τις πληθωριστικές προσδοκίες. Οι αυξήσεις θα πρέπει να είναι πολύ προσεκτικές.
Β.
Αν στο κάδρο προστεθεί και ο πληθωρισμός κερδών , η στρατηγική αντιμετώπισης αλλάζει ριζικά.
Σε αυτή την περίπτωση, οι επιχειρήσεις δεν αυξάνουν τις τιμές απλώς για να καλύψουν το αυξημένο κόστος τους (πληθωρισμός προσφοράς), αλλά εκμεταλλεύονται το γενικό κλίμα της ακρίβειας για να διευρύνουν τα περιθώρια κέρδους τους, αυξάνοντας τις τιμές πολύ περισσότερο από όσο δικαιολογεί η άνοδος των δικών τους εξόδων.
Η καταπολέμηση του πληθωρισμού κέρδους απαιτεί πιο επιθετικά και στοχευμένα ρυθμιστικά μέτρα:
- Έκτακτη Φορολόγηση Υπερκερδών
- Το κράτος επιβάλλει έναν ειδικό, πρόσθετο φόρο στα «ουρανοκατέβατα» ή υπερβολικά κέρδη συγκεκριμένων κλάδων (π.χ. ενέργεια, διυλιστήρια, τράπεζες, μεγάλες αλυσίδες τροφίμων).
- Λειτουργεί αποτρεπτικά. Αν οι επιχειρήσεις γνωρίζουν ότι τα υπερβολικά κέρδη τους θα φορολογηθούν βαριά, έχουν μικρότερο κίνητρο να προχωρήσουν σε αδικαιολόγητες αυξήσεις τιμών.
- Αυστηροποίηση των Ελέγχων και Πλαφόν στο Περιθώριο Κέρδους
- Επιβολή νομικών περιορισμών (πλαφόν) όχι απαραίτητα στην τελική τιμή, αλλά στο μικτό περιθώριο κέρδους ανά προϊόν, συγκριτικά με μια προγενέστερη περίοδο αναφοράς.
- Υποχρεώνει τις εταιρείες να αποδείξουν ότι κάθε αύξηση τιμής αντιστοιχεί 1 προς 1 σε πραγματική αύξηση του κόστους παραγωγής τους, εμποδίζοντας την τεχνητή διόγκωση των κερδών.
- Ενίσχυση των Επιτροπών Ανταγωνισμού
- Εντατικοποίηση των ελέγχων για εναρμονισμένες πρακτικές (καρτέλ) και «ολιγοπωλιακή συμπεριφορά». Σε περιόδους κρίσης, οι λίγοι μεγάλοι παίκτες μιας αγοράς τείνουν να αυξάνουν παράλληλα τις τιμές, γνωρίζοντας ότι ο καταναλωτής δεν έχει εναλλακτική.
- Η επιβολή εξοντωτικών προστίμων σε όσους εκμεταλλεύονται τη δεσπόζουσα θέση τους στην αγορά.
- Ριζική Διαφάνεια Τιμών
- Δημιουργία ψηφιακών παρατηρητηρίων τιμών και υποχρεωτική δημοσιοποίηση των περιθωρίων κέρδους των μεγάλων εταιρειών (π.χ. δημοσίευση των τιμών από τον παραγωγό μέχρι το ράφι).
- Η ενεργοποίηση της καταναλωτικής συνείδησης. Η δημόσια κατακραυγή και ο κίνδυνος να χάσουν πελάτες («μποϊκοτάζ») αναγκάζουν τις εταιρείες να συγκρατήσουν τις τιμές τους.