Τρίτη, 25 Σεπτεμβρίου 2018

Ο Ερντογάν στο Βερολίνο με δώρα







Η επίσημη επίσκεψη του προέδρου Ερντογάν στο Βερολίνο, 27-29 Σεπτεμβρίου, δείχνει επί της ουσίας ότι οι διακρατικές σχέσεις διέπονται απλά από τα διμερή συμφέροντα των συναλλασσόμενων χωρών.

Ο Ερντογάν πριν ένα χρόνο κατηγορούσε την Γερμανική ηγεσία ως ναζιστές. Σήμερα αυτά φαίνεται να έχουν ξεχασθεί. Η κάλυψη της μνήμης γίνεται ευκολότερα με την προσφορά κάποιου σημαντικού δώρου. Το δώρο που προσφέρει ο Ερντογάν, προκειμένου να αμβλύνει τη μνήμη των Γερμανών ηγετών, ονομάζεται εκμοντερνισμός των τουρκικών σιδηροδρόμων.  Πρόκειται για μια επιχείρηση , της οποίας η αξία ανέρχεται σε περίπου 35 δις ευρώ, και την οποία είχε κατασκευάσει η Γερμανική Αυτοκρατορία το 1898  επί Αυτοκράτορα Γουλιέλμου ΙΙ στο πλαίσιο της κατασκευής της σιδηροδρομικής γραμμής Βερολίνου- Βαγδάτης. Η συμφωνία για την κατασκευή του συγκεκριμένου έργου αποτέλεσε , υπό μια έννοια, τη βάση για την μελλοντική συμμαχία μεταξύ των δύο χωρών κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.  

Ο Ερντογάν αναμένεται να συζητήσει το συγκεκριμένο σχέδιο κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του στο Βερολίνο. Σίγουρα πρόκειται για ένα σχέδιο μεγάλης οικονομικής θετικής επίπτωσης και για τις δύο χώρες. Παράλληλα ο Ερντογάν πιστεύει ότι με αυτό τον τρόπο θα καταφέρει να αποκτήσει σχετική κάλυψη και από τους υπόλοιπους Ευρωπαίους οι οποίοι τον κατηγορούν για μεγάλο περιορισμό των δημοκρατικών δικαιωμάτων στην χώρα του.

Σύμφωνα με το  Der Spiegel , ένα consortium επιχειρήσεων με την ηγεσία της Siemens, σχεδιάζει να κατασκευάσει νέες γραμμές στο σιδηροδρομικό δίκτυο, να μετατρέψει σε ηλεκτρικές τις παλιές γραμμές και να εγκαταστήσει σύγχρονο δίκτυο σήμανσης στους δρόμους των τουρκικών πόλεων. Επίσης ο γερμανικός δημόσιος οργανισμός σιδηροδρόμων  Deutsche Bahn, πρόκειται να εμπλακεί  στην πραγματοποίηση του σχεδίου προσφέροντας τεχνογνωσία στο νέο σιδηροδρομικό δίκτυο.

Σύμφωνα, πάντοτε με το  Der Spiegel , πρόκειται για μια ακόμη ένδειξη για νέα προσπάθεια της γερμανικής εξωτερικής πολιτικής να βάλει φρένο στις επεκτατικές οικονομικές βλέψεις της Κίνας στην Τουρκία. Καμία απόφαση βεβαίως δεν έχει παρθεί μέχρι στιγμής.   


Κυριακή, 23 Σεπτεμβρίου 2018


Στα πρόθυρα της κατάρρευσης : το Νέο Οικονομικό Σχέδιο του Ερντογάν και η αδήριτη πραγματικότητα

Όπως είναι γνωστό, η ΚΤ της Τουρκίας τη 15η Σεπτεμβρίου, αύξησε το βασικό της επιτόκιο στο 24,0% από 17,75%, σε μια προσπάθεια να περιορίσει τη συνεχιζόμενη υποτίμηση του τουρκικού νομίσματος έναντι του αμερικανικού δολαρίου και του ευρώ. Τα αποτελέσματα ήταν πενιχρά. Σε συνέχεια αυτής της εξέλιξης , την Τετάρτη 19.09.2018, ο υπουργός Οικονομικών Berat Albayrak εξήγγειλε το Μεσοπρόθεσμο Οικονομικό Πρόγραμμα 2019-2022 με τον βαρύγδουπο τίτλο Νέο Οικονομικό Σχέδιο (ΝΟΣ).  

Τέλος φόρμας

Αρχή φόρμας

Τέλος φόρμας

Το ΝΟΣ αναμενόταν με μεγάλο ενδιαφέρον από τους ειδικούς και τις αγορές προκειμένου να εκτιμήσουν κατά πόσον η τουρκική κυβέρνηση έχει ένα σχέδιο ικανό να σταματήσει την περαιτέρω υποτίμηση του νομίσματος, να θέσει υπό έλεγχο τον πληθωρισμό και να αποτρέψει τη μετατροπή της  ισχυρής συναλλαγματικής κρίσης σε κρίση χρέους και ύφεση.

Σύμφωνα με το ΝΟΣ , μειώνονται οι εκτιμήσεις για τη μεγέθυνση από 5,5% στο 3,8% για το 2018. Την ίδια στιγμή ο ΟΟΣΑ μείωσε την πρόβλεψη για την μεγέθυνση του ΑΕΠ στο 3,2% το 2018. Επίσης σχεδιάζεται μείωση της δημόσιας δαπάνης κατά 76 δις τουρκικές λίρες.

Παρότι για πρώτη φορά φαίνεται να αναγνωρίζεται από την τουρκική κυβέρνηση η δεινή κατάσταση της οικονομίας το νέο σχέδιο δεν είναι καθόλου νέο και συγχρόνως είναι πλήρες από αντιφατικές προτάσεις.

 Στο ΝΟΣ, αναφέρεται για πρώτη φορά, ένα σχέδιο για την αναδιάρθρωση του χρέους των επιχειρήσεων. Αναγνωρίζεται δηλαδή ένα υπαρκτό και κρίσιμο πρόβλημα της τουρκικής οικονομίας το οποίο κρυβόταν επιμελώς την προηγούμενη περίοδο. Όμως το σχέδιο αυτό αφορά μόνο σε επιχειρήσεις με επίπεδο χρέους υψηλότερο των 100 εκατομμυρίων τουρκικών λιρών. Για τις επιχειρήσεις μεσαίου και μικρομεσαίου μεγέθους,  με μικρότερα χρέη δεν υπάρχει καμία πρόβλεψη. Σύμφωνα με τις υπάρχουσες πληροφορίες περίπου 100 επιχειρήσεις κινδυνεύουν ή οδηγούνται σε πτώχευση μεταξύ των οποίων δύο από τις μεγαλύτερες εξαγωγικές επιχειρήσεις : Burak Aluminum (σε λειτουργία 95 έτη) και Teknik Aluminum (σε λειτουργία 58 έτη).

Η Banks Association of Turkey, σε αναφορά της σημειώνει ότι πολλές τοπικές τουρκικές τράπεζες έχουν υπογράψει Financial Restructuring Framework Agreement προκειμένου να προβούν σε αναδιαρθρώσεις δανείων πελατών τους. 

Ήδη η τουρκική οικονομία βρίσκεται σε καθοδική πορεία όσον αφορά στη μεγέθυνση του ΑΕΠ , η μεγάλη αύξηση του οποίου τα προηγούμενα έτη ουσιαστικά «έκρυβε» τα δομικά προβλήματα της. Οι ατμομηχανές της μεγέθυνσής της έχουν αρχίσει να παρουσιάζουν μεγάλα προβλήματα.

Ο κατασκευαστικός τομέας –βασική ατμομηχανή την περίοδο διακυβέρνησης του κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης- και οι δραστηριότητες real estate φαίνεται ότι ξεμένουν από καύσιμα. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Τουρκικής Στατιστικής Υπηρεσίας, ο κατασκευαστικός τομέας παρουσίασε μεγέθυνση μόνο 0,8% το δεύτερο τρίμηνο από 6,6% το πρώτο τρίμηνο, και αντίστοιχα οι δραστηριότητες  real estate 0,2% έναντι 3,4%. Οι πωλήσεις κατοικιών μειώθηκαν κατά 12,5% τον Αύγουστο έναντι του αντίστοιχου μήνα του 2017. Η μείωση μπορεί να αποδοθεί στην αντίστοιχη μείωση των στεγαστικών δανείων τα οποία μειώθηκαν κατά 67,1% σε σχέση με τον Αύγουστο του 2017.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που συμπεριλαμβάνονται στο ΝΟΣ τα βασικά μακροοικονομικά μεγέθη της τουρκικής οικονομίας αναμένεται να κινηθούν ως εξής: ο πληθωρισμός , το 2018, στο 20,8%, το ποσοστό ανεργίας στο 11,3% (2018) και στο 12,1% (2019). Τον Αύγουστο ήταν στο 10,4%. Το δημοσιονομικό έλλειμμα στο 1,9% (2018) και κάτω από το 2,0% τα επόμενα τρία έτη. Προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος του ελλείμματος θα υπάρξει μείωση των κρατικών δαπανών κατά 76 δις τουρκικές λίρες και αύξηση των εσόδων κατά 16 δις τουρκικές λίρες το 2019.

Η μείωση της κρατικής δαπάνης θα προέλθει από τις εξής πηγές: περίπου 40 δις τουρκικές λίρες από τις δημόσιες επενδύσεις  (περίπου 36,0%) και 13 δις από την κοινωνική ασφάλιση.

Οι ακαθάριστες πάγιες επενδύσεις έχουν ήδη μειωθεί κατά το ήμισυ το δεύτερο τρίμηνο του 2018 σε σχέση με το πρώτο, ειδικά σε μηχανήματα, και σε συνάρτηση με τα προβλήματα του ιδιωτικού τομέα (λόγω υπερχρέωσης) σηματοδοτούν μείωση της μεγέθυνσης του ΑΕΠ το 2019.

Η τουρκική κυβέρνηση επιχειρεί να μετατρέψει την σημαντικότατη υποτίμηση του νομίσματός της σε ευκαιρία, ελπίζοντας σε αύξηση των εξαγωγών και στην εισροή  τουριστικού ρεύματος, με απώτερο στόχο τη μείωση του μεγάλου ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών.

Πάντως, οι εκτιμήσεις για την  πραγματική συναλλαγματική ισοτιμία τα επόμενα τρία έτη, δείχνουν ότι η τουρκική λίρα, σε πραγματικούς όρους, θα εξακολουθήσει να είναι υπερτιμημένη. Οι εκτιμήσεις αυτές θέτουν εν αμφιβόλω το στόχο για μείωση του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών.  Συγχρόνως, με μειωμένες τις δημόσιες επενδύσεις και  μεγάλες επιχειρήσεις  επιβαρυμένες από το δανεισμό, πρωτίστως όσες δραστηριοποιούνται στις εξαγωγές δύσκολα θα υπάρξει επίτευξη του στόχου μείωσης του ελλείμματος ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών.

Η εκροή κεφαλαίων, που άρχισε το Μάρτιο 2018, συνεχίζεται. Την εβδομάδα 10-14 Σεπτεμβρίου οι ξένοι επενδυτές πώλησαν μετοχές αξίας  59,6 εκατομμυρίων δολαρίων και κρατικά ομόλογα αξίας 96 εκατομμυρίων δολαρίων.  

Τα συνολικά δάνεια του  ιδιωτικού τομέα, σε συνάλλαγμα, ανέρχονται σε 342,2 δις δολάρια (Ιούλιος 2018 , ΚΤ Τουρκίας). Τα δάνεια μακροχρόνιας διάρκειας ανέρχονται σε 221,6 δις δολάρια , σχεδόν αμετάβλητα από το τέλος του 2017, ενώ τα αντίστοιχα βραχυχρόνιας διάρκειας σε 120,6 δις δολάρια αυξημένα κατά 2,1% από το τέλος του 2017. Εντός ενός έτους η Τουρκία χρειάζεται να αναχρηματοδοτήσει ή να αποπληρώσει  δάνεια που ωριμάζουν, ύψους 181,3 δις δολαρίων.

Τα συναλλαγματικά αποθέματα της Τουρκίας ανέρχονται σε 100,7 δις δολάρια (Ιούλιος 2018), αυξημένα κατά 2,4% από τον προηγούμενο μήνα. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός της μείωσης των αποθεμάτων χρυσού της ΚΤ κατά 2,5% και αύξησης των αποθεμάτων σε δολάρια (76,9 δις δολάρια) κατά 3,9%. Η πώληση χρυσού κυρίως αφορά τα τραπεζικά ιδρύματα προκειμένου να αποκτήσουν ρευστότητα σε ξένο νόμισμα λόγω των υποχρεώσεών τους.

Οι ΑΞΕ (απόθεμα) ανέρχονται σε 141,9 δις δολάρια (Ιούλιος 2018) μειωμένες κατά 27,5% σε σχέση με το τέλος του 2017.

Οι επενδύσεις χαρτοφυλακίου (απόθεμα) ανέρχονται σε 149,9 δις δολάρια μειωμένες κατά 15,6% σε σχέση με το τέλος του 2017.

Οι υπόλοιπες επενδύσεις (απόθεμα) ανέρχονται σε 328,6 δις δολάρια αυξημένες κατά 1,1% σε σχέση με το τέλος του 2017.

Με βάση τα παραπάνω οι υποχρεώσεις της Τουρκίας προς το εξωτερικό ανέρχονται σε 620,3 δις δολάρια. Αν αφαιρέσουμε τα περιουσιακά στοιχεία των Τούρκων κατοίκων στο εξωτερικό ύψους 229,6 δις δολαρίων το άνοιγμα της Τουρκίας είναι αρνητικό ύψους -390,7 δις δολαρίων.

Όπως ανέφερε στην ομιλία του ο Τούρκος υπουργός των Οικονομικών Μπεράτ Αλμπαϊράκ στο Βερολίνο, «Oι καιροί της μεγάλης ανάπτυξης της τουρκικής οικονομίας έχουν παρέλθει (…) η μετριοφροσύνη είναι η νέα αρετή της Τουρκίας…  η Τουρκία θέλει να κάνει μια σοβαρή νέα αρχή». Η  νέα αρχή έχει το χρώμα της λιτότητας. Το ερώτημα είναι αν είναι ικανά τα μέτρα λιτότητας να διασώσουν την τουρκική οικονομία από την κατάρρευση και που θα οδηγήσουν από πολιτική πλευρά.  






Τετάρτη, 19 Σεπτεμβρίου 2018

Η παραγωγή υπερπλεονασμάτων είναι αντιαναπτυξιακή.




H ελληνική οικονομία έχει αρχίσει να ανακάμπτει, αλλά η ανάκαμψη εμποδίζεται, κατά βάση,  από τον ανεπαρκή μετασχηματισμό του παραγωγικού προτύπου της χώρας. Παράλληλα οι δύο βασικές μεταβλητές που προσδιορίζουν τη μεγέθυνση της οικονομίας η αποταμίευση και οι επενδύσεις, παραμένουν σε χαμηλά επίπεδα, τόσο από την περίοδο πριν την κρίση όσο και από το μέσο όρο των χωρών της ευρωζώνης.  Η ασκούμενη οικονομική πολιτική οδηγεί στην παραγωγή υψηλότατων πρωτογενών υπερπλεονασμάτων που απέχουν και από τα υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα που έχουν συμφωνηθεί με τους δανειστές. Η παραγωγή αυτών των υπερπλεονασμάτων οφείλεται στην υπερφορολόγηση αλλά και στις αυξημένες εισφορές της κοινωνικής ασφάλισης.
Σε πλήρη αντίθεση με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το εφαρμοσθέν πρόγραμμα δημοσιονομικής προσαρμογής, η ελληνική κυβέρνηση άσκησε, και οι δανειστές το επέτρεψαν,  μια οικονομική πολιτική παραγωγής υπερπλεονασμάτων , τα οποία τη διετία 2016-17 ανήλθαν σε περίπου 10 δις ευρώ , πάνω από τα απαιτούμενα από το πρόγραμμα πρωτογενή πλεονάσματα.  Οι πόροι αυτοί  εξήλθαν από το εισοδηματικό κύκλωμα της οικονομίας στερώντας ρευστότητα που τόσο μεγάλη ανάγκη έχει η οικονομία με αποτέλεσμα τον περιορισμό  της μεγέθυνσης του ΑΕΠ.  Ο περιορισμός αυτός εύκολα συνάγεται αν συγκρίνουμε τις προβλέψεις για τη μεγέθυνση του ΑΕΠ στους ετήσιους προϋπολογισμούς και την τελική πραγματοποίηση. Έτσι το 2017 , σύμφωνα με την εισηγητική έκθεση του προϋπολογισμού η πρόβλεψη για τη μεγέθυνση του ΑΕΠ ήταν 2,7% και η τελική πραγματοποίηση ήταν 1,4%. Για το 2018 αντίστοιχα  η αρχική πρόβλεψη, πάντα του κρατικού προϋπολογισμού ήταν 2,5% και μέχρι σήμερα η πρόβλεψη έχει μειωθεί στο 1,9-2,0%.  Είναι σαφές ότι η παραγωγή υπερπλεονασμάτων μειώνει την μεγεθυντική διαδικασία.
Το ερώτημα που προκύπτει είναι γιατί η ελληνική κυβέρνηση πολιτεύθηκε με αυτό τον τρόπο και γιατί οι δανειστές , που παρακολουθούν και ελέγχουν τα πάντα, το επέτρεψαν.
Θεωρώ, ότι η ελληνική κυβέρνηση άσκησε αυτή την πολιτική για τους παρακάτω λόγους:
-       Αποδεχόμενη πλήρως την ιδεολογική οπτική των μνημονίων, ήθελε να αποδείξει με όλους τους τρόπους αυτή της την αποδοχή. Λειτούργησε ως προσήλυτος.
-       Πιστεύοντας στην χρησιμότητα της αναδιανομής επεδίωξε αυτή την πολιτική. Με τη διαφορά ότι οι όποιες  αναδιανεμητικές δράσεις , ποσοτικά, ήταν σαφώς μικρότερες από τις απώλειες που η ίδια είχε δημιουργήσει με την πολιτική της. Πέρα που για λόγους αληθείας είναι λάθος να ομιλούμε για αναδιανεμητικές δράσεις: πρόκειται για  συγκυριακή επιδοματική πολιτική που περισσότερο θα την κατατάσσαμε σε μορφές φιλανθρωπίας.
-       Μεγάλο μέρος από τα υπερπλεονάσματα οδηγήθηκαν στη δημιουργία του λεγόμενου «μαξιλαριού ασφαλείας», ενόψει της λήξης του προγράμματος δημοσιονομικής προσαρμογής.  Εδώ γεννιέται το εξής ερώτημα : γιατί η ελληνική κυβέρνηση προτίμησε (;) να δημιουργήσει το  «μαξιλάρι ασφαλείας» μέσω της απορρόφησης τόσο αναγκαίων πόρων από το εισοδηματικό κύκλωμα, ενώ υπήρχαν περισσευούμενοι πόροι από τη δανειακή σύμβαση που η ίδια είχε υπογράψει; Με αυτό τον τρόπο, διευκόλυνε  τους δανειστές έτσι ώστε να μην χορηγήσουν περισσότερους  δάνειους πόρους , ενώ χειροτέρευσε την ρευστότητα στην ελληνική οικονομία στερώντας την από τη δυνατότητα μεγαλύτερης μεγέθυνσης του ΑΕΠ.
 Συμπερασματικά νομίζω ότι και με αυτά τα αφόρητα πρωτογενή πλεονάσματα του 3,5% μέχρι το 2022, η ελληνική οικονομία θα μπορούσε να αποδώσει καλύτερα. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να μειωθούν τα υπέρ-πλεονάσματα και όχι να τα διανείμεις εκ των υστέρων κάνοντας αναπτυξιακή ή κοινωνική πολιτική. Η εντύπωσή μου είναι ότι μια μικρότερη απορρόφηση από το εισοδηματικό κύκλωμα θα επέτρεπε στην οικονομία να λειτουργήσει πιο αναπτυξιακά.