Πέμπτη, 17 Οκτωβρίου 2013

Το Νόμπελ Οικονομίας του 2013.



Η Σουηδική Επιτροπή αρμόδια για την χορήγηση των Nobel Οικονομίας  επέλεξε να δώσει το φετινό βραβείο  σε τρεις ακαδημαϊκούς  για τις εμπειρικές τους εργασίες  στην αποτίμηση των στοιχείων του ενεργητικού κυρίως όσα ευρίσκονται υπό διαπραγμάτευση στις χρηματιστηριακές αγορές. Πρόκειται για τους : Eugenio Fama  και Lars Peter Hansen του πανεπιστημίου του Σικάγο και για τον   Robert Shiller  του πανεπιστημίου Χαρβαντ.
Προκαλεί ενδιαφέρον η απόφαση της Σουηδικής Ακαδημίας τουλάχιστον για τρεις λόγους :
 Ο πρώτος διότι η επιλογή αφορά σε εμπειρικές εργασίες του κλάδου των χρηματοοικονομικών και όχι της καθαρής θεωρητικής οικονομικής. Με αυτόν τον τρόπο επιδιώκεται να τιμηθεί η εφαρμοσμένη επιστημονική έρευνα σε πλήρη αντιστοίχηση με την ανάπτυξη της τεχνοεπιστήμης απόλυτο χαρακτηριστικό της σύγχρονης κοινωνικής πραγματικότητας.
Ο δεύτερος διότι  ο συγκεκριμένος  επιστημονικός κλάδος,  παρότι ευρίσκεται τα τελευταία έτη στο επίκεντρο της διεθνούς επικαιρότητας λόγω της κυριαρχίας του χρηματοπιστωτικού   συστήματος , όχι μόνο δεν έχει οδηγήσει σε επίλυση  των προβλημάτων,  για τα οποία τιμάται,  διαμέσου της  διεύρυνσης της θετικής ευρετικής , για να χρησιμοποιήσουμε έναν λακατιανό όρο ο οποίος επί της ουσίας υποδηλώνει την πρόοδο εντός του συγκεκριμένου ερευνητικού προγράμματος , αλλά αντιθέτως έχει πολλάκις διαψευσθεί (διαπιστώνεται  αρνητική  ευρετική)   και ουσιαστικά έχει προκαλέσει αλλεπάλληλες κρίσεις στο οικονομικό σύστημα.
Ο τρίτος λόγος είναι  η επιλογή αυτή καθ’ αυτή των τριών τιμηθέντων επιστημόνων.
Ο Eugenio Fama  είναι ο θεμελιωτής της «υπόθεσης των αποτελεσματικών αγορών»[1]. Κύρια χαρακτηριστικά του υπόθεσης   είναι τα ακόλουθα:
Πρώτον, οι χρηματοπιστωτικές αγορές κατανέμουν  αποτελεσματικά  τους αποταμιευτικούς πόρους  στα  πλέον ελπιδοφόρα  επενδυτικά σχέδια μεγιστοποιώντας έτσι την κοινωνική ευημερία. Βασική  προκείμενη της παραπάνω υπόθεσης είναι η «ορθολογικότητα» των χρηματοοικονομικών  αγορών  και  των δρώντων υποκειμένων σε αυτές.
Δεύτερον, οι τιμές των στοιχείων του  ενεργητικού αντανακλούν τα. βασικά οικονομικά  μεγέθη. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα,  ότι  το ίδιο το σύστημα  δεν παράγει κρίσεις ,  φούσκες και καταρρεύσεις.
Πρόκειται για μια θεώρηση που προκρίνει  την ευρεία χρήση των εφαρμοσμένων μαθηματικών και συγκεκριμένα της θεωρίας των πιθανοτήτων  για τη λύση «πραγματικών προβλημάτων».  Ουσιαστικά  πρόκειται για την εκμετάλλευση της  δυνατότητας που παρέχουν οι σύγχρονοι υπολογιστές να επιλύονται πρακτικά μαθηματικά προβλήματα , αντικαθιστώντας τις μαθηματικές γνώσεις και την μαθηματική μέθοδο , με διάφορες τεχνικές , όπως για παράδειγμα η τεχνική της  προσομοίωσης. Με τον τρόπο αυτό επιχειρείται η λύση προβλημάτων χωρίς αυτός που «λύνει» το πρόβλημα να έχει συνολική θεωρητική άποψη για την προτεινόμενη λύση. Όλα ξεκινούν από την χρήση της θεωρίας των πιθανοτήτων στην επίλυση προβλημάτων χρηματοπιστωτικού ενδιαφέροντος.  Στην επιστήμη οι πιθανότητες αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο που αντιμετωπίζονται και οι πληροφορίες. Τα «ποσοτικά» υποδείγματα ,μέσω της δυνατότητας που τους δίνεται από την τρομακτική εξέλιξη της επιστήμης των υπολογιστών θεωρούν ότι μπορούν να κάνουν ένα ακόμα βήμα και να προχωρήσουν , υπό μια έννοια, στην ποσοτικοποίηση των προσδοκιών.  Πρόκειται για ένα αδιέξοδο δρόμο τον οποίο έχουν επιλέξει οι οικονομικοί επιστήμονες σε μια προσπάθεια να καταστήσουν την επιστήμη τους εφάμιλλη των λεγόμενων φυσικών επιστημών[2].  
Αντιθέτως ο Robert Shiller  ανήκει σε ένα αντίπαλο ερευνητικό πρόγραμμα το οποίο δέχεται ως βασική προκείμενη την ατέλεια και την ανορθολογικότητα  των αγορών και επιχειρεί να εξηγήσει τη μεταβολή των τιμών των χρεογράφων με βάση την εξήγηση του ψυχολογικού κινήτρου[3]. Στη θέση της ορθολογικότητας των ατόμων τίθεται η  πραγματική ανθρώπινη συμπεριφορά που κυριαρχείται από κανονικότητες αλλά και από   τα ζωικά ένστικτα και τις απρόβλεπτες καταστάσεις. Το σημαντικό και καθοριστικό σημείο εδώ αποτελούν οι  ακραίες στιγμές  της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Εκεί δηλαδή που λαμβάνονται οι «καυτές αποφάσεις» οι οποίες ανατρέπουν το υφιστάμενο πλαίσιο καθορίζοντας ένα μέλλον που πολύ λίγη σχέση έχει ,αν έχει, με το παρών και το παρελθόν.  
Ο Lars Peter Hansen ανήκει στο χώρο της τεχνικής των εκτιμήσεων των στατιστικών δεδομένων. Είναι γνωστός πάνω από όλα για τη συνεισφορά του στο πεδίο της οικονομετρίας. Είναι ο εμπνευστής της λεγόμενης γενικευμένης μεθόδου των ροπών[4] η οποία χρησιμοποιείται ευρέως στα χρηματοοικονομικά. Έχει επίσης συμμετοχή στη δημιουργία της οικονομικής  θεωρίας των χρηματοοικονομικών αγορών τυποποιώντας τη θεωρία του στοχαστικού παράγοντα προεξόφλησης ο οποίος χρησιμοποιείται στην αποτίμηση των στοιχείων του ενεργητικού.


[1] Fama E.F.: The Behavior of stock market prices, Journal of business 38, 1965.
[2] Τα θέματα αυτά έχω αναλύσει στο : Κ. Μελάς, Η Ατελέσφορη Επιστήμη, Ευρασία Ιούνιος 2013.
[3] R.J.Shiller, Παράλογη Ευφορία (Irrational Exuberance) ΑΑ .Λιβάνης 2002
[4] Hansen, L.P., Large Sample Properties of the Generalized Methods of Moments, Econometrica 50, 1029-1054, 1982.