Παρασκευή, 30 Νοεμβρίου 2012

Ας αναστοχαστούμε για την Ευρωπαϊκή Ένωση.



Μετά από όσα ζούμε τα τελευταία τρία χρόνια στην ευρωπαϊκή ένωση και στην ευρωζώνη καλό είναι να αναστοχαστούμε σχετικά με το είναι αυτού του μορφώματος και όχι με αυτό το οποίο θα ήθελε ο καθένας από μας να είναι. Θεωρώ καθήκον μας να αναστοχαστούμε με σεβασμό πρωτίστως στα πραγματολογικά και ιστορικά  στοιχεία και όχι με βάση μια ακατάσχετη πολυλογία  χωρίς νόημα , ντυμένη με τα γνωστά  ηθικοκανονιστικά ενδύματα η  οποία προέρχεται  πρωτίστως από στόματα πολιτικών αλλά και άλλων πολλών συνοδοιπόρων. Πρωτίστως χρειάζεται να γνωρίζουμε την εξέλιξη των γεγονότων.  
  Θα ήθελα λοιπόν να παραθέσω ορισμένες σκέψεις τις οποίες θέτω υπό την βάσανο των ιστορικών γεγονότων αλλά και των πρόσφατων εξελίξεων[1].

1.
Η νεώτερη ιστορία της  Ευρώπης  είναι υπό μιαν έννοια ταυτισμένη με την εμφάνιση και  τη συγκρότηση των σύγχρονων εθνικών κρατών. Από το 16ο μέχρι και τον 20ο αιώνα η Ευρώπη γίνεται η γεωγραφική περιοχή στην οποία  λαμβάνει χώρα η δημιουργία ενός μοναδικού πολιτειακού φαινομένου στη νεώτερη ιστορία της ανθρωπότητας ,του έθνους κράτους , το οποίο  εξακολουθεί μέχρι και τις μέρες μας να συνιστά το βασικό θεσμικό υποκείμενο των διεθνών σχέσεων. Η ευρωπαϊκή νεωτερικότητα είναι δημιουργός χώρος  της ανάδυσης του νεότερου κυρίαρχου κράτους. Στη βάση της νεωτερικότητας θεωρίας της κυριαρχίας υπάρχει ένα περιεχόμενο που πληρώνει και τρέφει τη μορφή της κυρίαρχης εξουσίας  : η κεφαλαιοκρατική ανάπτυξη και επικύρωση της αγοράς ως θεμελίου των αξιών της κοινωνικής αναπαραγωγής. Χωρίς αυτό το περιεχόμενο , που εργάζεται αενάως στο εσωτερικό του μηχανισμού κυριαρχίας , αυτή (η μορφή κυριαρχίας) δεν θα είχε καταφέρει να καταλάβει ηγεμονική θέση σε παγκόσμια κλίμακα. Ο ευρωκεντρισμός διαφοροποιήθηκε από τους υπόλοιπους εθνοκεντρισμούς (όπως τον σινοκεντρισμό) και απέκτησε παγκόσμια περιωπή , κυρίως επειδή υποστηρίχθηκε από τις δυνάμεις του κεφαλαίου . Η ευρωπαϊκή νεωτερικότητα είναι αδιαχώριστη από την κεφαλαιοκρατία. Είναι μια κεφαλαιοκρατική κυριαρχία , μια μορφή προστάγματος το οποίο υπερκαθορίζει τη σχέση μεταξύ ατομικότητας και καθολικότητας ως λειτουργία της ανάπτυξης του κεφαλαίου.
 Η Ευρώπη  είναι ο κλασικός ιστορικός χώρος μιας πολυμορφίας που βρίσκει έκφραση στην ευρωπαϊκή πολυκρατικότητα. Οι ευρωπαϊκοί λαοί είναι συνειδησιακά ταυτισμένοι με το κράτος ως θεσμική κατοχύρωση και έκφραση της «πατρίδος τους» της γλώσσας τους, της ιστορίας τους, των παραδόσεών τους , σε πολλές περιπτώσεις του θρησκευτικού δόγματος που επικρατεί, ακόμα δε της εθνικής τους φυσιογνωμίας.
Η αστική διατύπωση της έννοιας της εθνικής κυριαρχίας έχει υπερβεί κατά πολύ κάθε προγενέστερη διατύπωση της νεωτερικής έννοιας της κυριαρχίας. Η εθνική ιδιαιτερότητα είναι μια κραταιά καθολικότητα. Όλα τα νήματα μιας μακριάς εξέλιξης κατέληξαν στην Ταυτότητα , δηλαδή την πνευματική ουσία, του λαού και του έθνους υπάρχει ένα έδαφος εμπλουτισμένο με πολιτισμικές σημασίες., με μια κοινή ιστορία και μια γλωσσική κοινότητα. Υπάρχει όμως επιπλέον η εδραίωση μιας ταξικής νίκης, μιας σταθερής αγοράς, η δυνατότητα οικονομικής επέκτασης και νέοι χώροι για επενδύσεις και εκπολιτισμό. Η κατασκευή της εθνικής ταυτότητας εγγυάται μια διαρκώς ενισχυόμενη νομιμοποίηση και το δικαίωμα και την εξουσία μιας ιερής και απαραβίαστης , ακαταπολέμητης ενότητας.
 Είναι πολύ δύσκολο να εγκαταλείψουν τη «σιγουριά της γνώριμης και οικείας εστίας τους» και να  συναινέσουν σε κάτι που είναι απόμακρο , άγνωστο , μη οικείο, γραφειοκρατικό τεχνοκρατικό και απροσπέλαστο. Οι θεσμοί των Βρυξελλών θεωρούνται απόμακροι και νεφελώδεις. Σε αντίθεση με τα κρατικά Κοινοβούλια, τα πολιτικά κόμματα, τις συνδικαλιστικές οργανώσεις και όλες τις συνιστώσες του έθνους-κράτους, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει καταφέρει καθ’ όλη τη διάρκεια της ιστορικής της διαδρομής να δημιουργήσει οποιοδήποτε δεσμό με τον Ευρωπαίο πολίτη. Για παράδειγμα, ακόμη και ο πιο ενημερωμένος κεντροδεξιός ή κεντροαριστερός Ευρωπαίος ελάχιστα κόπτεται για τις τύχες του Ευρωπαϊκού Λαϊκού ή Σοσιαλιστικού  Κόμματος, το οποίο υποτίθεται ότι εκπροσωπεί τις ιδέες του στο Ευρωκοινοβούλιο. Φαίνεται ότι στην περίπτωση αυτή είναι προτιμητέα «η τυραννία της οικειότητας» από το φόβο του απόμακρου και μη οικείου υπερκράτους. Η αντίθεση των ευρωπαϊκών λαών φυσικά δεν είναι ομοιόμορφη μεταξύ των κρατών –μελών αλλά και υπό μίαν άποψη δεν είναι ούτε εντελώς μετρήσιμη διότι βασίζεται σε ορισμένες εκφάνσεις του «φαντασιακού» κάθε λαού που καμιά «συνολο-ταυτιστική» ή «ορθολογική» μέθοδος δεν δύναται να την  καταγράψει Εκφράζεται όμως σε σημαντικές καμπές της ιστορίας . Παρά τη θεσμική ανάπτυξη του ευρωπαϊκού οικοδομήματος, το έθνος-κράτος παραμένει ο κύριος εκφραστής της πολιτικής και στρατιωτικής ισχύος, ο αποδέκτης κοινωνικών αιτημάτων, αλλά και το βασικό σημείο αναφοράς στην οργάνωση των κοινωνιών. Εν ολίγοις, η αποτυχία ή ο εξευτελισμός της Ευρώπης δεν φαίνεται να βαρύνει ουδόλως στις συνειδήσεις των πολιτών της, όπως θα συνέβαινε με την πατρίδα τους. Επιπλέον, η απόρριψη μιας συνθήκης δεν έχει κάποιο άμεσο και εμφανές αντίκτυπο στην καθημερινότητα των Ευρωπαίων, εκτός ίσως από τον προβληματισμό που δημιουργεί στους πολιτικούς τους ηγέτες, κάτι που ελάχιστα συγκινεί. Είναι νομίζω η απόδειξη  ότι «κανείς δεν ερωτεύεται έννοιες όπως η κοινή αγορά». Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο ευνόητα μπορεί να υποστηριχθεί ότι η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση είναι σχεδόν αδύνατη, ελλείψει ενός «ευρωπαϊκού πατριωτισμού». Δηλαδή ενός αιτήματος το οποίο δεν μπορεί ποτέ να ικανοποιηθεί.
2.
 Όμως δεν είναι μόνο οι ευρωπαϊκοί λαοί που παρουσιάζουν έντονη ή λιγότερο έντονη  αντίθεση να «παραχωρήσουν» μικρότερο ή μεγαλύτερο  κομμάτι της εθνικής τους κυριαρχίας σε κάποιο υπερκρατικό μόρφωμα . Είναι και τα ίδια τα κράτη με τις κυβερνήσεις τους που δυσκολεύονται να προβούν σε αυτή τη διαδικασία , παρά τα όσα δημοσίως λέγονται.
Είναι ανεξίτηλα τα σημάδια που άφησε η ιστορία στις κρατικές οντότητες της ΕΕ. Ανεξίτηλα αλλά και πολύ διαφορετικά. Είναι υπαρκτός  ο διαφορετικός τρόπος με τον οποίο η Πολωνία αντιμετωπίζει τις σχέσεις της ΕΕ με τη Ρωσία αλλά και οι επιφυλάξεις που έχει και ενίοτε διατυπώνει ακόμα και με την Γερμανία. Το ίδιο μπορεί ανεπιφύλακτα να ειπωθεί για τις χώρες τις Βαλτικής αναφορικά με τη Ρωσία. Η Ελλάδα παρά την επίσημη θέση  της στο ζήτημα της εισόδου της Τουρκίας στην Ένωση είναι βέβαιον ότι αισθάνεται απειλούμενη και ως εκ τούτου (θα έπρεπε να) αντιμετωπίζει το πρόβλημα με εντελώς διαφορετικό τρόπο από τα υπόλοιπα  κράτη-μέλη. Τα Βαλκάνια μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ  και τη βίαιη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας έχουν εισέλθει σε κατάσταση σταθεροποίησης  με την είσοδο της πλειοψηφίας των χωρών στο ΝΑΤΟ. Τα ζητήματα του Κοσσόβου  και της ΠΓΔΜ εξακολουθούν να αποτελούν πηγές αποσταθεροποίησης. Όλα αυτά εκτός ότι δημιουργούν προβλήματα μεταξύ των  άμεσα εμπλεκομένων «περιφερειακών» χωρών αποτελούν και εξίσου προβλήματα και των μεγάλων δυνάμεων της ΕΕ που τα συμφέροντά τους απλώνονται τουλάχιστον σε ολόκληρη την επικράτεια της . Η Μ. Βρετανία έχει επιλέξει να δρα, από τότε που υποχρεώθηκε να παραχωρήσει την παγκόσμια πρωτοκαθεδρία ,πάντοτε υπό και σε συνεργασία με τις ΗΠΑ. Αντιθέτως η Γαλλία αποφεύγει να δρα  με τρόπο που να δηλώνει πλήρη υποταγή ή συμφωνία με τις ΗΠΑ. Η Γερμανία μετά την ειρηνική ενοποίηση του γεωγραφικού της χώρου επιχειρεί σιγά αλλά σταθερά την αποκατάσταση της προπολεμικής ζώνης επιρροής  της στην ευρωπαϊκή ενδοχώρα. Το διάβασμα της ιστορίας δεν γίνεται ποτέ με τον ίδιο τρόπο από τις μεγάλες ( αλλά και μικρές) ευρωπαϊκές δυνάμεις και δεν συνάγονται από όλες  τα ίδια συμπεράσματα. 
Κάθε μεγάλη δύναμη της ΕΕ συμμετέχει στις κοινές διαδικασίες  πρωταρχικά ως φορέας των συμφερόντων της εθνικής της κυριαρχίας  και για αυτό άλλωστε οι όποιες αποφάσεις έχουν ληφθεί αποτελούν προϊόν συμβιβασμού και διαφύλαξης των συμφερόντων τους . Κάθε μεγάλη ευρωπαϊκή δύναμη έχει  συγκεκριμένο σχέδιο για την πορεία της ΕΕ ενταγμένο στη δική της πλανητική ή περιφερειακή στρατηγική.
Το Εθνικό Συμφέρον δεν εκλείπει αλλά επιδιώκεται ολοένα και περισσότερο να εξυπηρετείται όχι προδήλως και ευθέως αλλά μέσω της επιρροής την οποία τα κράτη ασκούν στους κοινούς θεσμούς και στις κοινές πολιτικές των πολυμερών ή διεθνών δομών. Στη συγκεκριμένη περίπτωση στους θεσμούς και τις πολιτικές της ΕΕ. Οι διακυβερνητικοί θεσμοί «αποτελούν σκληρές αρένες εργαλειακών διακρατικών διαπραγματεύσεων» στερούμενοι της ικανότητας να παράγουν συλλογικές νόρμες   

Η εθνική σε αντιπαράθεση με την ευρωπαϊκή προσέγγιση ως προς τη μεταφορά μέρους της εθνικής κυριαρχίας σε κεντρικό «ομοσπονδιακό» επίπεδο είναι βαθιά ριζωμένη σε σειρά χωρών. Αλλά και μεταξύ των χωρών που φαίνεται να επιθυμούν την πολιτική ολοκλήρωση υπάρχουν κράτη που είναι υπέρ της συνομοσπονδίας και όχι της ομοσπονδίας.. Δέχονται τη μείωση της εθνικής κυριαρχίας χωρίς την αύξηση της υπερεθνικής. Η Γερμανία  είναι και υπήρξε πάντοτε ένα «ομοσπονδιακό» κράτος. Ως εκ τούτου η κυριαρχούσα αντίληψη στις Γερμανικές πολιτικές ελίτ  και στους διαμορφωτές της κοινής γνώμης εστίαζε στην εμφάνιση ενός Ομοσπονδιακού Κράτους λίγο πολύ δομημένου κατά το Γερμανικό Ομοσπονδιακό πρότυπο. Η προσήλωση της Γερμανικής πολιτικής στην Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και μάλιστα με τη μορφή της Ομοσπονδίας οφείλεται στην θεωρητικώς  και εμπειρικώς βάσιμη υπόθεση ότι εντός μιας ενοποιημένης Ευρώπης η πολιτική ηγεσία και ηγεμονία της Γερμανίας θα προέκυπτε αφ’ εαυτής. Επομένως οι δράσεις προετοιμασίας εντός του κοινοτικού πλαισίου   πρέπει να είναι τέτοιες που να εξυπηρετούν αυτό τον σκοπό.  Αντιθέτως η Γαλλία εκκινούσα πάντοτε από τη σταθερά βάση του Εθνικού κράτους  δύσκολα θα δεχόταν τη μεταφορά βασικών εθνικών της κυριαρχικών δικαιωμάτων σε κάποιο υπερεθνικό επίπεδο. Πιο εύκολα θα ήταν υπέρ ενός είδους Συνομοσπονδίας ανεξαρτήτων κρατών , ενισχυμένη ίσως αλλά πάντως όχι ένα Ομόσπονδο κράτος. Η Αγγλία από την άλλη μεριά είναι αρνητική σε όλες αυτές τις επιχειρήσεις σύγκλισης και στην καλύτερη των περιπτώσεων τις θεωρεί αναγκαίο κακό..








[1] Μια ευρύτερη ανάλυση υπάρχει στο βιβλίο μου  Η Σαστισμένη Ευρώπη, Εξάντας 2009.

Πέμπτη, 29 Νοεμβρίου 2012

Η Γερμανική ηθική.



Ας συμφωνήσουμε σε ορισμένα δεδομένα έτσι ώστε στη συνέχεια να είμαστε σε θέση να συνεννοηθούμε .
-          Η μακροχρόνια βιωσιμότητα του ελληνικού δημοσίου χρέους επ’ ουδενί  λόγω δεν μπορεί   να θεωρείται εξασφαλισμένη.  Το 2020 ο  λόγος  ΔΧ/ΑΕΠ   (124,0%) υπολογίζεται ότι θα είναι διπλάσιος από τον προβλεπόμενο από την Συνθήκη του Μάαστριχτ   (60,0%). Η σημασία της βιωσιμότητας του ΔΧ έχει τεράστια σημασία κατά την αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας της Ελλάδας όταν πρόκειται να αναχρηματοδοτήσει μόνη τις ανάγκες της οικονομίας της. Δηλαδή όταν θα προσφύγει στις χρηματοπιστωτικές αγορές.  Έχει  μεγάλη σημασία επίσης  για την  δημιουργία    κλίματος  «εμπιστοσύνης» σε όσους  ξένους  επιθυμούν να επενδύσουν μακροχρόνια στην χώρα.  Υπάρχει ακόμη η «δραχμική αμφιβολία» , παρότι προσπάθησε να την ξορκίσει ο υπουργός οικονομικών , όσο  η οικονομική πολιτική υποστήριξης του  ευρώ  συνεχίζει να λειτουργεί με τον συγκεκριμένο τρόπο , όσο   οι ευρωπαίοι δεν διακηρύττουν ότι οι χώρες που έχουν εισέλθει σε αυτό το έχουν κάνει με αμετάκλητο τρόπο και ότι  θα ισχύει το   ex pluribus unum.
-          Με την απόφαση του euro group (26.11.2012) η Ελλάδα θα λάβει  34,4 δις ευρώ ως πρώτη δόση το Δεκέμβριο του 2012 ,αν δεν προκύψουν ανατροπές στο σχεδιασμό και ιδιαίτερα στην επαναγορά των ελληνικών ομολόγων , και 9,3 δις ευρώ το πρώτο τρίμηνο του 2013. Το σημαντικότατο αυτό ποσό θα χρηματοδοτήσει ανάγκες  της ελληνικής οικονομίας  :  τα 23,8 δις θα διατεθούν για την ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών, τα 3,4 δις για αποπληρωμή μηνιαίων εντόκων που εκδόθηκαν για την εξόφληση του ομολόγου που είχε στην κατοχή της η ΕΚΤ (14.12.2012), την αποπληρωμή ομολόγου ύψους 0,25 δις που δεν συμμετείχε στο PSI, την χρηματοδότηση πρωτογενούς ελλείμματος 2012 (5,3 δις ). Το εναπομείναν ποσό 1,9 δις για την πληρωμή υποχρεώσεων  του κράτους προς τους  ιδιώτες ( στον προϋπολογισμό υπήρχε πρόβλεψη 3,5 δις ευρώ).
-          Οι μειώσεις επιτοκίων  στα διακρατικά δάνεια,, η χρονικές μετατοπίσεις  των ωριμάνσεων των ομολόγων, η περίοδος χάρητος στην καταβολή τόκων, η επιστροφή των κερδών από την ΕΚΤ και τις υπόλοιπες Εθνικές ΚΤ των χωρών υπολογίζεται ότι θα μειώσουν το ελληνικό χρέος κατά  10-12 δις ευρώ , ενώ η επαναγορά των ομολόγων το υπόλοιπο 28 -31 δις ευρώ αναλόγως της τιμής επαναγοράς.  Το σχέδιο του υπουργού οικονομικών για την επαναγορά δεν βρίσκεται υπό την αίρεση των αποφάσεων των ξένων τραπεζών και των επιθετικών hedge funds.  Θα ήταν αφελές να δεχτούμε κάτι τέτοιο . Ο υπολογισμός ότι πρέπει να αγοραστεί  περίπου το  μισό (31,1 δις ευρώ) από το συνολικό μέγεθος (62,2 δις)  των  ελληνικών ομολόγων που διακρατεί ο ιδιωτικός τομέας είναι ακριβώς το ύψος που διακρατούν οι ελληνικοί θεσμικοί και φυσικοί  φορείς . Άρα υπάρχει βεβαιότητα για την επίτευξη του σχεδίου.  Παρά τα περί αντιθέτου λεγόμενα το ελληνικό κράτος είναι πολύ ισχυρό για να επιβάλει τη βούλησή του και στις ελληνικές τράπεζες όταν χρειάζεται  όπως την έχει επιβάλλει σε ολόκληρη την κοινωνία.
-          Το γερμανικό σχέδιο με βάση το οποίο έγινε η συμφωνία συνάδει  απολύτως     με το βασικό σχέδιο της Μέρκελ  ότι ο ιδιωτικός τομέας πρέπει να συμμετάσχει απαραιτήτως και μάλιστα πρώτος στο κόστος της συντεταγμένης πτώχευσης  ,εντός του ευρώ, της Ελλάδος.  Η χώρα που βρίσκεται σε κατάσταση συντεταγμένης πτώχευσης  θα πρέπει να  καταβάλει το κόστος  πληρώνοντας  με όλους τους τρόπους (πληρωμή του ιδιωτικού τομέα με απομείωση των ομολόγων, μείωση αποδοχών των εργαζομένων  , μείωση λειτουργικών δαπανών του δημοσίου, πώληση της δημόσιας περιουσίας  κτλ) . Οι άλλοι εμπλεκόμενοι φορείς  στη συνέχεια θα μπορούσαν να απολέσουν  τα κέρδη τους από αυτή τη διαδικασία  και μετά αν υπάρξει  λόγος θα μπορούσαν οι δανειστές να υποστούν πραγματικές  ζημιές. Η απομείωση και η αποστράγγιση  σε τέτοιο βαθμό των πόρων της ελληνικής οικονομίας, με το συγκεκριμένο σχέδιο,  δημιουργεί εκτός όλων των άλλων , τρομακτικά προβλήματα στις προϋποθέσεις οι οποίες  στοιχειωδώς θα πρέπει να υπάρχουν προκειμένου η οικονομία  να αναπαραχθεί.
-          Για τους γερμανούς αυτό  λέγει η ηθική τους. Όμως τα πράγματα δεν είναι ηθικά είναι πρωτίστως πολιτικά. Η πολιτική όταν  μερικευτεί  περιοριζόμενη   σε ταύτιση με οποιασδήποτε ηθικότητας γίνεται δόγμα , χάνει την επαφή με την πραγματικότητα και τελικά προκαλεί περισσότερες καταστροφές  από αυτές που επιχειρεί να διορθώσει.


Τρίτη, 27 Νοεμβρίου 2012

Τα γκρίζα σημεία της συμφωνίας.



Οι Ευρωπαίοι και το ΔΝΤ συμφώνησαν σε μια  μη-λύση σχετικά με την βιωσιμότητα του ελληνικού δημοσίου χρέους. Οι λόγοι είναι  προφανείς.  Έχουν αναλυθεί πριν ακόμη προκύψουν [1] . Επίσης οι μακροοικονομικές προϋποθέσεις έχουν επίσης αναλυθεί και έχει υπογραμμισθεί από πολλές πλευρές οι αισιοδοξία των υποθέσεων και των προβολών στο μέλλον των εμπλεκομένων μεταβλητών. Επίσης το ζήτημα της μεγέθυνσης του ΑΕΠ. Ας παραμείνουμε μόνο στο  στενό πλαίσιο που περιγράφει η απόφαση  του euro group.

Λοιπόν, πριν ζητωκραυγάσουμε ή πριν  εκφράσουμε την απογοήτευσή μας , με όποιο τρόπο επιθυμεί ο καθένας  με αφορμή την χθεσινή απόφαση του    euro group για την απομείωση του δημοσίου χρέους της Ελλάδος,   καλό είναι να αναμένουμε λίγο ακόμη μέχρι να αποσαφηνιστούν πλήρως οι προθέσεις της Γερμανίας οι οποίες υποκρύπτονται κάτω από τα σκοπίμως αδιευκρίνιστα γκρίζα σημεία του  ανακοινωθέντος .  Τα γκρίζα σημεία ανιχνεύονται :
Στο σημείο που αφορά στην επαναγορά των ομολόγων και το οποίο αφορά σχεδόν στο 50,0% της επιχειρούμενης απομείωσης του ΔΧ. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι αποτελεί πρόταση του υπουργού οικονομικών της Γερμανίας και η οποία έγινε αποδεκτή από όλους τους υπολοίπους . Επίσης δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι αποτελούσε(εί) πάγια θέση της γερμανίδας καγκελαρίου από την αρχή της κρίσης του ελληνικού χρέους ότι  θα πρέπει να συμμετέχουν οι ιδιώτες πιστωτές πρώτοι στο κόστος μιας απομείωσης του χρέους.[2]  Η επιμονή των Γερμανών αποδεικνύεται ανίκητη , δείχνοντας όχι μόνο ποιος αποφασίζει σήμερα στην ευρωζώνη  αλλά και τη δυσκολία τους να αντιληφθούν πως λειτουργούν τα οικονομικά γεγονότα στον πλανήτη. Το  συγκεκριμένο σημείο   επαναλαμβάνουμε ότι αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο του όλου προγράμματος .

Στο σημείο όπου γίνεται αναφορά στην ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών και συγκεκριμένα εκεί που αναφέρεται η ανάγκη «άσκησης διαχείρισης στοιχείων του παθητικού όσων αφορά στους εναπομείναντες κατόχους χρέους μειωμένης εξασφάλισης . Θα πρέπει να διευκρινισθεί τι σημαίνει εν τοις πράγμασι  η συγκεκριμένη θέση . Δεδομένου ότι το χρέος  μειωμένης εξασφάλισης δεν μπορεί να είναι τίποτε περισσότερο από πιστωτικά εργαλεία χρέους  (ομόλογα ή υβριδικά ομόλογα κτλ) τα οποία έχουν εκδώσει τα τραπεζικά ιδρύματα , η παραπάνω θέση θα μπορούσε να μεταφρασθεί  ως πρόθεση των ευρωπαίων να επιτρέψουν μια διαφορετική αποτίμηση των συγκεκριμένων πιστωτικών εργαλείων  (με χρονική διάρκεια μέχρι 5 έτη)  διαφοροποιώντας (μειώνοντας) το δείκτη  απαιτουμένων κεφαλαιακών απαιτήσεων (Tier 2) στις οποίες προσμετρούνται.
Στο σημείο το οποίο αφορά στη μετατόπιση του πρωτογενούς πλεονάσματος το 2016 από το 2014. Προφανώς αυτό σημαίνει ότι οι εξελίξεις στην ελληνική οικονομία  θα είναι  διαφορετικές από αυτές που περιγράφονται στο πριν λίγες εβδομάδες ΜΠΔΠ αλλά και στον προϋπολογισμό του κράτους για το 2013. Επειδή το μέγεθος οδηγός όλων των εξελίξεων είναι  η  μεγέθυνση του ΑΕΠ η παραπάνω  μεταβολή ίσως να δείχνει μεγαλύτερη ύφεση από την προβλεπόμενη.  
Στο σημείο το οποίο αφορά στις προϋποθέσεις για  περαιτέρω  μείωση του επιτοκίου των διμερών δανείων του πρώτου προγράμματος βοήθειας .  Δεν είναι καθαρό αν η μείωση των επιτοκίων  κατά 100 σημεία βάσης για τα διακρατικά δάνεια του πρώτου πακέτου βοήθειας , ύψους 52,9 δις ευρώ, θα αρχίσει αμέσως ή θα έχουμε κατ΄ αρχάς  μείωση κατά 50 μονάδες βάσης ενώ οι υπόλοιπες 50  μονάδες βάσης  θα εφαρμοστούν με την πιστοποίηση της εφαρμογής  του προγράμματος  και συγκεκριμένα με την επίτευξη πρωτογενούς πλεονάσματος 4,5% όπως αναφέρει το   Spiegel[3]
Δεν γνωρίζουμε προς ποια κατεύθυνση θα κινηθούν οι Γερμανοί και οι άλλοι ευρωπαίοι όταν θα κλιθούν να διευκρινίσουν τα παραπάνω σημεία. Πάντως θα πρέπει να μην αισθανόμαστε απολύτως ασφαλείς για τις ερμηνείες οι οποίες θα προκύψουν.  




[1] Κ. Μελάς, Η πολιτική αντιπαράθεση ΔΝΤ και Γερμανίας, Το Παρόν 25.11.2012
[2] Όλα τα παραπάνω έχουν αναπτυχθεί στο: Κ. Μελάς –Ν. Μπινιάρης  Δημόσιο χρέος: αθέτηση πληρωμών, αναδιάρθρωση ή τι άλλο; Monthly Review , Τεύχος Νο 69 , Σεπτέμβριος  2010.|
[3] http://www.spiegel.de/international/europe/euro-zone-finance-ministers-avert-greek-bankruptcy-in-marathon-talks-a-869487.html

Σάββατο, 24 Νοεμβρίου 2012

Τι μπορεί να αλλάξει για την Ελλάδα μετά το Eurogroup της Δευτέρας 26.11.2012;



Πόσο κοντά είναι οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι  σε συμφωνία για την Ελλάδα στη Σύνοδο του Eurogroup;
 
Θεωρώ ότι τη Δευτέρα θα έχουμε συμφωνία μεταξύ των Γερμανών και ΔΝΤ σχετικά με τη βιωσιμότητα του ελληνικού ΔΧ καθώς και πως θα καταμερισθεί το κόστος του χρηματοδοτικού κενού που προκύπτει τόσο από τις αποκλίσεις του προγράμματος όσο και από την ήδη αποφασισμένη επιμήκυνση του μέχρι το 2016. Είναι σχεδόν αδύνατον να μην επέλθει συμφωνία σε μια ιστορική στιγμή όπου η ρευστότητα της κατάστασης της παγκόσμιας  οικονομίας είναι πολύ υψηλή. Κανείς από τους δυτικούς συμμάχους δεν επιθυμεί να προκαλέσει περισσότερα προβλήματα στα ήδη υπάρχοντα πρωτίστως στην ευρωζώνη αλλά και  στην αμερικανική οικονομία. Εξάλλου το κόστος είναι ασήμαντο για οικονομίες όπως η αμερικανική και η ευρωπαϊκή. Όμως αυτό δεν σημαίνει ότι η εξεύρεση  ουσιαστικά μη-λύσης στο ελληνικό πρόβλημα του χρέους επιλύει και τα γενικότερα προβλήματα της ελληνικής οικονομίας. Μετά από μικρά σχετικό διάστημα θα έχουμε πάλι προβλήματα αν δεν προχωρήσει κάποια λύση για τη βιωσιμότητα της ελληνικής οικονομίας που αποτελεί και το κλειδί για την λύση και του προβλήματος του ΔΧ. Αυτό είναι το ουσιαστικό και το αβέβαιο.  Τώρα το πλέον πιθανό , μετά από τις εξελίξεις στο προηγούμενο euro group της 20.11.2012, είναι να αποφασισθεί να δοθεί στην αρχή μόνο η δόση των 31,5 δις ευρώ και στη συνέχεια τα υπόλοιπα αφού πρώτα γίνει εκ νέου ενδιαμέσως  κάποιος τυπικός έλεγχος για την εφαρμογή του προγράμματος.
 
Τι μπορεί να προσφέρει στην Ελλάδα η δόση-μαμούθ ;

Με την  δόση των 44,5 δις ευρώ αν ληφθεί (διότι μάλλον τη Δευτέρα το πιο πιθανό είναι να υπάρξει απόφαση για τα 31,5 δις ευρώ) θα προχωρήσει  η ανακεφαλαιοποίηση του τραπεζικού  συστήματος , θα καλυφτεί  το πρωτογενές έλλειμμα του 2012, θα πληρωθούν ίσως τα έντοκα γραμμάτια ύψους περίπου 5 δις  ευρώ προς το τραπεζικό σύστημα  για να υπάρξει ευκαιρία νέου δανεισμού μέσω εντόκων αργότερα, και θα αποπληρωθεί (το 2013) μέρος των υποχρεώσεων του δημοσίου προς τον ιδιωτικό τομέα της οικονομίας (υπολογίζεται σε 3,5-4,0 δις ευρώ). Όπως και να γίνει θα υπάρξει μια προσωρινή ανακούφιση για το ελληνικό δημόσιο για να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του σκληρού προγράμματος  και  χωρίς αυτό να προδιαγράφει κάποια λύση. Μεροδούλι μεροφάι δηλαδή . Όμως  ένα μεροδούλι τουλάχιστον  κατά 35,0% χαμηλότερα σε σχέση με δύο χρόνια πριν , για όσους βεβαίως ακόμη  εργάζονται.  Παράλληλα ίσως να δημιουργήσει την εντύπωση ότι πλέον όχι στα λόγια αλλά και στα έργα οι ευρωπαίοι έχουν αποφασίσει να διατηρήσουν την Ελλάδα στο ευρώ.  Όμως κανείς δεν πρέπει να αυταπατάται ότι πλέον τα πράγματα κάπως διορθώνονται. Το 2013 θα είναι η σκληρότερη και η πλέον αβέβαιη χρονιά για τους έλληνες πολίτες.  Το μέλλον θα εξακολουθήσει να είναι αβέβαιο διότι πολλές πλευρές του οικονομικού προγράμματος είναι μετέωρες  (έσοδα, ρυθμός ύφεσης, επενδύσεις , εισροές πόρων κτλ).Επίσης κανείς δεν μπορεί να προδιαγράψει τις κοινωνικές εξελίξεις αλλά και τις αντίστοιχες πολιτικές. Η δυναμική της άκρας ναζιστικής δεξιάς δημιουργεί μεγάλους κινδύνους.

Τι θα συμβεί εάν δεν ανάψει το πράσινο φως για τα 44 δις. ευρώ;

 Νομίζω ότι  σε αυτήν τη περίπτωση θα προκληθεί μια κατάσταση η οποία θα είναι πρωτόγνωρη και δύσκολα αντιμετωπίσιμη όχι μόνο λόγω των τεράστιων προβλημάτων που θα δημιουργηθούν, αλλά και λόγω του ότι κανένας από τους κυβερνώντες  δεν έχει σκεφτεί ότι μπορεί  να υπάρξει μια τέτοια κατάσταση και κυρίως επειδή δεν υπάρχει απολύτως κανένα  σχέδιο για την αντιμετώπισή της.

ΚΩΣΤΑΣ ΜΕΛΑΣ  Εφημερίδα Η ΝΙΚΗ 24.11.2012