Τετάρτη, 25 Ιουλίου 2012

Ένα αναπάντητο ερώτημα πλανάται πάνω από την ευρωζώνη





Τι είναι αυτός ο ήχος , ψηλά στον ουρανό
Ψιθύρισμα μητρικού θρήνου
Ποιες είναι αυτές οι ματωμένες ορδές που κατακλύζουν
Τις απέραντες πεδιάδες μας , σκοντάφτοντας στη ραγισμένη γη
Κυκλωμένες από τον ίσιο ορίζοντα μονάχα;
Ποια είναι η πόλη πέρα από τα βουνά
Ρωγμές και αλλαγές σχημάτων και εκρήξεις στο μενεξεδένιο αέρα
Πύργοι που πέφτουν
Ιερουσαλήμ, Αθήνα, Αλεξάνδρεια
Βιένη, Λονδίνο
Ονειρικές
                        Η ΕΡΗΜΗ ΧΩΡΑ, V


Ένα αναπάντητο ερώτημα πλανάται πάνω από την ευρωζώνη : τι πραγματικά και συγκεκριμένα θέλει η γερμανική κυβέρνηση να κάνει με το ενιαίο νόμισμα;  Εάν θέλει να το σώσει τότε ότι έχει πράξει μέχρι σήμερα είναι παντελώς λανθασμένο. Εάν θέλει να το διαλύσει και παίζει προς αυτή την κατεύθυνση καταναλώνει πολύ χρόνο. Είναι τουλάχιστον οικονομικά  αναποτελεσματικό, για να μην χρησιμοποιήσω βαρύτερη έκφραση , πολιτικοί παράγοντες που κατέχουν υψηλά κυβερνητικά πόστα να προβαίνουν σε αλλεπάλληλες δηλώσεις πλήρως αντιφατικές μεταξύ τους σχετικά με τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν χώρες του ευρώ  αλλά και  τις προσπάθειες που καταβάλουν για την υπέρβαση της κρίσης. Χαρακτηριστικές οι συνεχείς δηλώσεις του αντικαγκελάριου και του υπουργού των οικονομικών της Γερμανίας. Ας τους πει κάποιος να σιωπήσουν για ένα μεγάλο διάστημα. Είναι απολύτως βέβαιον ότι αν το πράξουν τα πράγματα δεν θα εξελιχθούν χειρότερα. Το ίδιο και  στην Υπουργό Οικονομικών της Αυστρίας. Όμως το γιατί δεν σιωπούν και γιατί δεν μπορούν να σιωπήσουν δείχνει με  απόλυτη σαφήνεια την πολιτική πραγματικότητα της ΕΕ την οποία θα πρέπει επιτέλους να αντιληφθούμε και να παραμερίσουμε ονειρικές και ουτοπικές αντιλήψεις για την πολιτική κατάσταση στην ευρωζώνη και όχι μόνο σε αυτήν.
Στο ίδιο μήκος κύματος βαδίζει και η «ανεξάρτητη» ΕΚΤ : κανένας δεν γνωρίζει πως σκέπτεται να προχωρήσει . Ο  Draghi δηλώνει στην Le Monde ότι το ευρώ είναι μη αναστρέψιμο  και ότι η ΕΚΤ δεν έχει κανένα ταμπού ως προς την άσκηση της νομισματικής πολιτικής . Την επομένη αποφασίζει η ΕΚΤ να μην δέχεται ως εγγυήσεις τα ελληνικά ομόλογα , επιτρέποντας να αρχίσουν πάλι οι μακάβριοι χοροί γύρω από την έξοδο της χώρας από το ευρώ. Επίσης δηλώνει ότι η Ευρωζώνη  δεν βρίσκεται σε ύφεση . Αδιαφορεί επομένως για την κατάσταση της Ιταλίας, Ισπανίας, Πορτογαλίας, Ελλάδας, Κύπρου και ταυτίζεται πλήρως με τις απόψεις της Μέρκελ.
 Παράλληλα ο Jörg Asmussen, ο σοσιαλδημοκράτης διοικητής της Budensbank δήλωνε στο Stern , ότι δεν μπορούμε να μην λάβουμε υπόψη μας τις τρομακτικές θυσίες που έχουν κάνει οι έλληνες , μια ύφεση 5,0% θα ήταν τρομακτική για οποιαδήποτε χώρα. Θα πρέπει να ενημερώσουμε τον κ. Jörg Asmussen ότι το 2012 η ύφεση θα πλησιάσει το 8,0% του ΑΕΠ  και συνολικά τα πέντε τελευταία έτη θα υπερβεί το 20,0% του ΑΕΠ.
Από την ημέρα που εκδηλώθηκε η Κρίση χρέους στην ευρωζώνη έχουν συγκληθεί 19 Σύνοδοι Κορυφής . Σε τι έχουν χρησιμεύσει; Φαίνεται ότι οι ευρωπαίοι ηγέτες τρέχουν ενάντια στον χρόνο. Ίσως όμως ουσιαστικά να τον αγνοούν. Ίσως να τον αρνούνται . Αρνούνται τα ίδια τα γεγονότα.  Όμως δεν κάνουν το ίδιο οι χρηματοπιστωτικές αγορές . Αυτές δημιουργούν χάος , με την έννοια του ότι κάνουν τη δουλειά που τους έχει ανατεθεί από το παγκόσμιο πολιτικό σύστημα , παράλληλα με το χάος που υπάρχει στα κεφάλια του πολιτικού συστήματος και ειδικά του ευρωπαϊκού.
Ο χρόνος για τους ευρωπαίους ηγέτες έχει βαλσαμωθεί. Εν τω μεταξύ η Ιστορία προχωράει ή μάλλον κατρακυλάει με ορμή. Η Ελλάδα βγαίνει ή όχι από το ευρώ; Θα το μάθουμε το Σεπτέμβρη μετά την έκθεση της Τρόικας .  Σε συνέντευξή του στην Sueddeutsche Zeitung, ο κ. Φραντς, επικεφαλής των «σοφών» της γερμανικής οικονομίας  εκφράζει δυσφορία για τα σενάρια περί επικείμενης ελληνικής χρεοκοπίας .«Πρέπει πρώτα να περιμένουμε τι θα πει η τρόικα και να δούμε τι θα κάνουν οι Έλληνες, οι οποίοι έχουν πλέον μια λειτουργική κυβέρνηση», σημειώνει και κάνει λόγο για υπερβολικές, «αν όχι μη ρεαλιστικά αισιόδοξες» προβλέψεις από το ΔΝΤ για την οικονομική εξέλιξη της Ελλάδας.Ο επικεφαλής των «σοφών» της γερμανικής οικονομίας θεωρεί διαχειρίσιμη μια ενδεχόμενη έξοδο της Ελλάδας από την ευρωζώνη, διατυπώνει ωστόσο την ανησυχία του για τον κίνδυνο η υπόθεση εξόδου να καταλήξει να αφορά την Ισπανία και την Ιταλία.«Το αποφασιστικό ρίσκο είναι για μένα ο κίνδυνος μετάδοσης σε άλλα κράτη. Στις αγορές θα αρχίσει, κατά πάσα πιθανότητα, η φημολογία σχετικά με το ποια θα είναι η επόμενη υποψήφια για αποχώρηση χώρα και τότε θα εισέλθουμε σε μια δίνη επικίνδυνη για την Ευρωζώνη», δηλώνει. Περισσότερο φαίνεται σαν να θέλουν να επιβάλλουν τιμωρία στην Ελλάδα για να παραδειγματισθούν οι υπόλοιποι. Φαίνεται ότι τους ενδιαφέρει περισσότερο η κυριαρχία και η επιβολή  παρά η σωστή καθοδήγηση και η δημιουργία.

 Θα ιδρυθεί το ESM ; Θα το μάθουμε επίσης το Σεπτέμβρη μετά την απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου της Καρλσρούης .  Μέχρι τότε οι Νότια Ευρώπη θα περιμένει ανήμπορη να κάνει το οτιδήποτε . Μόνο να δέχεται απανωτά χαστούκια από τις χρηματοπιστωτικές αγορές και ειρωνικά σχόλια από τους γερμανούς ιθύνοντες. Ακόμη και ολόκληρο το δίκαιο να είχαν με το μέρος τους η αντιμετώπιση για λόγους οικονομικής αποτελεσματικότητας έπρεπε να ήταν διαφορετικός.
 Φαίνεται ότι η τιμωρητική διάθεση του καλβινιστικού   πνεύματος υπερνικά και καταβάλλει οποιαδήποτε αγγλοσαξονική ωφελιμιστική πραγματιστική  προσέγγιση.  Φαίνεται το διάβασμα της ιστορίας της  Βαϊμάρης, για τους Γερμανούς ,  έχει μείνει στο 1923 και στον υπερπληθωρισμό που δημιούργησε κυρίως η απαίτηση των συμμάχων να αποπληρώσουν τεράστιες   πολεμικές αποζημιώσεις και σε σύντομο μάλιστα χρονικό διάστημα , (μήπως  κάνουν το ίδιο σήμερα οι Γερμανοί;) και όχι στο 1933 όπου η δημοκρατία παραδόθηκε στο ναζισμό.  Όμως δεν διαβάζουν μονομερώς την πολιτική ιστορία , αγνοούν παντελώς και τα διδάγματα της οικονομικής ιστορίας αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας της ανθρωπότητας.  Ο κ. Φραντς, επίσης, τάσσεται κατά μιας ενδεχόμενης παρέμβασης της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, καθώς, όπως λέει, «είναι θανάσιμο αμάρτημα μια κεντρική τράπεζα να χρηματοδοτεί το δημόσιο χρέος».
Ειλικρινά λυπάμαι με όλες αυτές τις αντιλήψεις που οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια στη διάλυση του ευρώ. Θα μπορούσα να παραπέμψω τον κ.  Φραντς στο τι και στο πως  έπραξε η FED και πως συνεχίζει να πράττει ακόμη και σήμερα επιχειρώντας να αντιμετωπίσει την οικονομική κρίση. Αλλά είμαι σίγουρος ότι δεν θα αντιληφθεί τίποτε. Μωραίνει Κύριος ον  βούλεται απολέσαι.
Συγχρόνως  η επί εικοσαετία συνεχής παρεμβολή του Συνταγματικού Δικαστηρίου της Καρλσρούης στα τεκταινόμενα της  ΕΕ δεν αφορούν σε δευτερεύουσας σημασίας διλήμματα . Το Συνταγματικό Δικαστήριο επί της ουσίας προστατεύει τα αναπαλλοτρίωτα δικαιώματα  του γερμανικού λαού ο οποίος είναι ο μόνος κυρίαρχος στην Γερμανία. Όμως συγχρόνως όλα αυτά τα ζητήματα αφορούν εξίσου και τους υπόλοιπους λαούς που συμμετέχουν στην ΕΕ. Πως συμβιβάζονται όλα αυτά; Το εθνικό συμφέρον του γερμανικού λαού έχει ταχθεί να υπηρετεί το Συνταγματικό Δικαστήριο της Καρλσρούης και σωστά πράττει. Εμείς οι άλλοι τι κάνουμε; Πως εξασφαλίζουμε τα δικαιώματα των λαών μας που επίσης είναι αναπαλλοτρίωτα; Το πρόβλημα που ανακύπτει είναι τεράστιο. Μόνο το Συνταγματικό Δικαστήριο της Καρλσρούης μελετά τα ζητήματα , μάλιστα μπορούμε να πούμε και σε μια προέκταση να προετοιμάσει ένα θεσμικό
status για το μελλοντικό ομοσπονδιακό κράτος , αν το επιθυμεί βεβαίως η Γερμανία.  Οι υπόλοιποι ευρωπαίοι, κράτη, κόμματα, θεσμικά όργανα κτλ σιωπούν στην απραξία τους. Φυσικά το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν έχει καμιά αρμοδιότητα δεδομένου ότι η δημιουργία του ESM  αποτελεί διεθνή συνθήκη και δεν διέπεται από το ευρωπαϊκό δίκαιο.
 Αν όμως η Γερμανία σκέφτεται «εθνικά» πως επικαλείται τη βούλησή της για «πολιτική ενοποίηση;» Τι σημαίνουν όλα τα παραπάνω παρά ένα τεράστιο αδιέξοδο.  Η έξοδος – αποπομπή  της Ελλάδος από το ευρώ δεν θα δημιουργήσει μια γερμανική ΕΕ. Θα δημιουργήσει μια μη –ΕΕ. Εν τω μεταξύ ήδη έχουν αρχίσει να εμφανίζονται όλο και περισσότερα σημάδια εθνικισμού, ρατσισμού, και εχθρότητας. Μια έρημη χώρα αρχίζει να ξεπροβάλλει και πάλι. Όταν θα έχει ολοκληρωθεί η ερημιά και η απόγνωση όλοι θα αναρωτιόμαστε πως αυτό συνέβη. Θα γράφονται  πάλι βιβλία επεξηγώντας τις αιτίες αλλά κανένας από τους συγγραφείς  δεν θα έχει κατανοήσει το τι είχε συμβεί στα αλήθεια.


ΚΩΣΤΑΣ  ΜΕΛΑΣ 25.07.2012

Παρασκευή, 20 Ιουλίου 2012

Η ΕΕ αντιμέτωπη με μεγάλη υπαρξιακή κρίση.




Η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με μια μεγάλη υπαρξιακή κρίση ,ίσως για πρώτη φορά στη βραχυχρόνια ζωή της.  Η κρίση είναι πολυεπίπεδη και αντανακλά τις αδυναμίες αρχιτεκτονικής δόμησης του ενιαίου νομίσματος. Διαρκούσης και συνεχώς οξυνόμενης της κρίσης αποκαλύπτεται ότι ο υποτιθέμενος ισχυρός πυλώνας της ενωσιακής διαδικασίας στη βάση του οποίου θα έπρεπε να στηριχθεί το ευρώ, με στόχο την επικύρωση του στην αγορά ως αποθεματικό νόμισμα , δηλαδή το ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό σύστημα , βρίσκεται σε βαθειά κρίση. Μάλιστα σε μια κρίση την οποία αποφεύγει εμμέσως πλην σαφώς να αναγνωρίσει ως τέτοια η ηγεσία της ΕΕ. Αυτό είναι και το πλέον επικίνδυνο..  Η ύπαρξη «κρυμμένων σκελετών» στα ντουλάπια των ευρωπαϊκών τραπεζών οφείλεται σε πολλούς λόγους που σχετίζονται με την ίδια τη λειτουργία του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος[1] . Σύμφωνα με όσα έχουν συμβεί μέχρι σήμερα , μόνο εκ των υστέρων και με μεγάλη καθυστέρηση έχουμε διορθωτικές παρεμβάσεις σε επιμέρους τραπεζικά ιδρύματα που παρουσιάζουν προβλήματα που δεν μπορούν πλέον να αποκρυβούν.  Έχει ιδιαίτερη σημασία ότι όλοι σχεδόν οι διεθνείς οργανισμοί θέτουν το ζήτημα σε πρώτο πλάνο.
Τόσο το ΔΝΤ όσο και ο ΟΟΣΑ προειδοποιούν για την κρισιμότητα που έχει η κατάσταση του ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού τομέα για την παγκόσμια οικονομία.  
Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ[2] , η Ευρώπη πρέπει να υιοθετήσει ένα μαζικό πρόγραμμα αγοράς προβληματικών στοιχείων ενεργητικού των τραπεζών, ύψους 700 δισ. ευρώ, αντιστοίχου του TARP (Troubled Asset Relief Program) που εφάρμοσαν οι ΗΠΑ για να ενισχύσουν τις τράπεζές τους το 2008 . «Η αντιμετώπιση του προβλήματος του τραπεζικού συστήματος απαιτεί μία μαζική, τύπου TARP, 'ένεση' κεφαλαίων, με εγγύηση τις μετοχές των τραπεζών που τελικά δεν θα στοίχιζε τίποτε στους φορολογούμενους». «Χρειάζονται περίπου 700 δισ. ευρώ έως 750 δισ. ευρώ για να είναι οι τράπεζες καλά κεφαλαιοποιημένες». Το πρόγραμμα TARP, που εφαρμόσθηκε στο απόγειο της μεγάλης χρηματοπιστωτικής κρίσης στις ΗΠΑ για να ανακεφαλαιοποιηθούν οι τράπεζες, είχε εκτιμηθεί αρχικά ότι θα κόστιζε 700 δισ. δολάρια, αλλά τελικά δαπανήθηκαν μόνο τα 431 δισ. δολάρια, μεγάλο μέρος των οποίων έχει ήδη επιστραφεί από τις τράπεζες στο αμερικανικό δημόσιο, ενώ η αμερικανική κυβέρνηση κατέχει ακόμη μετοχές σε περίπου 350 τράπεζες.
Βέβαια ο οργανισμός δεν αναφέρει ότι παράλληλα χρησιμοποιήθηκαν μεγάλος αριθμός συμβατικών και μη συμβατικών μέσων από την Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ για την σταθεροποίηση του συστήματος. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη [3]σωρευτικά , απαιτήθηκαν περίπου 29 τρις δολάρια για τη διάσωση της αμερικανικής οικονομίας και πρωτίστως του χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Η οικονομική κρίση «εγείρει ερωτήματα όσον αφορά τη βιωσιμότητα της ευρωζώνης», προειδοποιεί το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ)[4] σε έκθεσή  του  και καλεί τους Ευρωπαίους να δημιουργήσουν άμεσα μια τραπεζική ένωση και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) να παράσχει ρευστότητα στην οικονομία.
 «Οι αρνητικές συσχετίσεις ανάμεσα στα δημοσιονομικά των κρατών, τις τράπεζες και την πραγματική οικονομία είναι πιο ισχυρές από ποτέ», επισημαίνει και ζητεί την εξυγίανση της κατάστασης με την άμεση δημιουργία μιας τραπεζικής ένωσης σε επίπεδο ευρωζώνης, η οποία θα έχει μια κοινή επίβλεψη, μια εγγύηση των καταθέσεων και μια αρχή που θα είναι επιφορτισμένη με τη διαχείριση των ανεπαρκειών των τραπεζών. Έχουμε αναφερθεί εκτενώς στο τι σημαίνει τεχνικά  και τι πολιτικές προϋποθέσεις τίθενται για τη δημιουργία μιας τέτοιας τραπεζικής ένωσης[5]. Απλά εδώ σημειώνω ότι είναι δύσκολο αν όχι ακατόρθωτο να δημιουργηθεί ένας τέτοιος εποπτικός μηχανισμός που θα έχει πράγματι τη δυνατότητα ουσιαστικής παρέμβασης, οι συγκρούσεις  συμφερόντων είναι τεράστιες. Επίσης για να υπάρξουν εγγυήσεις των καταθέσεων σε πανευρωπαϊκό επίπεδο θα πρέπει εξ ‘ αρχής και απαράκλητα να εγγυηθεί η ΕΕ ότι καμιά χώρα δεν μπορεί να αποχωρήσει από το ευρώ. Κάτι που δεν μπορεί να συμβεί με την ακολουθούμενη   πολιτική αλλά και την δεδομένη αρχιτεκτονική του ενιαίου νομίσματος.
Για να καταπολεμηθεί η κρίση, η ΕΚΤ έχει επίσης να διαδραματίσει έναν σημαντικό ρόλο με ένα πρόγραμμα παροχής ρευστότητας. «Δεδομένου ότι ο πληθωρισμός είναι μικρός και μειωμένος, η ΕΚΤ έχει την δυνατότητα να χαμηλώσει τα επιτόκιά της και να πάρει άλλα μη συμβατικά μέτρα που θα ελαφρύνουν την πίεση ορισμένων αγορών», υπογραμμίζει το ΔΝΤ. Αυτό μπορεί να γίνει με μια πολιτική «ποσοτικής χαλάρωσης» από την πλευρά της ΕΚΤ, μέσω ενός προγράμματος αγοράς κρατικών ομολόγων. Το ΔΝΤ τάσσεται επίσης υπέρ μιας νέας επιχείρησης βραχυπρόθεσμου δανεισμού των τραπεζών από την ΕΚΤ (LTRO)[6]. 
Μέσα σε αυτό το δυσμενές  έως και αδιέξοδο περιβάλλον η ΕΕ δεν έχει ακόμα προχωρήσει στη βοήθεια προς τις ισπανικές τράπεζες.   Σε συμφωνία για το πακέτο βοήθειας προς τη Μαδρίτη για την ανακεφαλαιοποίηση των ισπανικών τραπεζών αναμένεται να καταλήξουν την Παρασκευή οι υπουργοί Οικονομικών της Ευρωζώνης, με μόνη «εκρεμμότητα» το συνολικό ύψος του δανείου, που θα προσδιοριστεί επακριβώς  το Σεπτέμβριο.  Η Φινλανδία και Ισπανία έχουν ήδη καταλήξει στις εγγυήσεις που θα δοθούν στο Ελσίνκι για να συμμετάσχει στο πακέτο -την στιγμή όμως που τα προβλήματα στην Ισπανία εντείνονται, με τα spread της να σκαρφαλώνουν παρά το πακέτο λιτότητας «μαμούθ» και τους Ισπανούς να βγαίνουν σχεδόν καθημερινά στους δρόμους για να διαμαρτυρηθούν κατά των περικοπών. Οι υπουργοί της Ευρωζώνης αναμένεται να δώσουν το τελικό «ναι» στο μνημόνιο συμφωνίας με τη Μαδρίτη που θα καθορίζει τους όρους με τους οποίους θα χορηγηθεί η βοήθεια. Η πρώτη δόση, ύψους 30 δισ. ευρώ, θα δοθεί άμεσα και το σύνολο του πακέτου -σε όποιο ύψος κι αν φτάσει τελικά- θα έχει εκταμιευτεί μέχρι το τέλος του 2013.Η Ευρωζώνη έχει συμφωνήσει, κατ' αρχάς, να διαθέσει ποσό «μέχρι και 100 δισ. ευρώ» για την στήριξη. Το τελικό ύψος θα καθοριστεί μετά την ολοκλήρωση και των διαγνωστικών ελέγχων που πραγματοποιούν ανεξάρτητοι φορείς στις ισπανικές τράπεζες -οι υπολογισμοί ΔΝΤ και των πρώτων ελέγχων τοποθετούν τις ανάγκες περί τα 60 δισ. ευρώ. Παράλληλα, η Κομισιόν φρόντισε την Πέμπτη να ξεκαθαρίσει πως το δάνειο θα δοθεί για την στήριξη του τραπεζικού τομέα «και μόνο» -διαψεύδοντας έτσι δημοσιεύματα που ήθελαν όσα χρήματα από το δάνειο δεν πάνε τελικά στην ανακεφαλαιοποίηση, να αξιοποιηθούν για την αγορά ισπανικών ομολόγων.
Επίσης  έγινε γνωστό ότι στο πλαίσιο της ανακεφαλαιοποίησης των ισπανικών τραπεζών  , σε όσες τράπεζες θα δοθεί βοήθεια  , θα κληθούν όχι μόνο οι μέτοχοι να συμμετάσχουν «μέσω κουρέματος» στην ανακεφαλαιοποίηση , αλλά και οι κάτοχοι των προνομιακών μετοχών   που κατά κόρον αφορούν σε λαϊκά στρώματα που είχαν επενδύσει τις αποταμιεύσεις τους [7] . Περίπου  687 χιλιάδες άνθρωποι κατείχαν περίπου 22,5 δις ευρώ προνομιακών μετοχών μέχρι το Μάιο του 2011. Πρόκειται για  διάλυση επί της ουσίας ενός τρόπου ζωής που είχε επιβληθεί στις ευρωπαϊκές κοινωνίες.

ΚΩΣΤΑΣ  ΜΕΛΑΣ.  20.07.2012.


[1] Δες: Κ. Μελάς , Σύγχρονες Κρίσεις του Παγκόσμιου Χρηματοπιστωτικού Συστήματος, ΑΑ. Λιβάνη, 2011.
[2] Δηλώσεις του  αναπληρωτή διευθυντή χρηματοπιστωτικών και επιχειρηματικών υποθέσεων του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) κ. Άντριαν Μπλάντελ - Βίγκναλ., στην Market  Watch.

[3] James Felkerson, $29,000,000,000,000: A Detailed Look at the Fed’s Bailout by Funding Facility and Recipient, WP No. 698,December 2011, Levy Institute.
[4] IMF, Global Financial Stability Report, Market Update , July 16, 2012.
[5] http://www.kostasmelas.gr/2012/07/28-29-2012.html
[6] Αξίζει να αναφερθούμε σε επόμενο άρθρο στο πως ενέργησε η FED σε σχέση με την ΕΚΤ.
[7] Bloomberg.com, Spanish Bank Bailout Means Forcing Losses on Cooks , Pensioners, July 12, 2012.

Κυριακή, 15 Ιουλίου 2012

Η ασκούμενη οικονομική πολιτική είναι θεωρητικά και πρακτικά αναποτελεσματική .


Η Ελλάδα  βρίσκεται για  πέμπτο συνεχή χρόνο σε μια  βαθιά και παρατεταμένη ύφεση.
 Η σωρευτική μείωση του ΑΕΠ στην περίοδο 2008-2012 αναμένεται να προσεγγίσει το 20% ενώ η επίσημη ανεργία βρίσκεται σε ανεπίτρεπτα υψηλά επίπεδα και προβλέπεται να καταγράψει και νέα άνοδο το 2012 και να υπερβεί το 24%. Στο προηγούμενο άρθρο μας , έχουμε αναφερθεί για την κατάσταση της ελληνικής οικονομίας . Η κατάσταση είναι τουλάχιστον απελπιστική.
Το ακολουθούμενο μείγμα οικονομικής πολιτικής με στόχο αφενός μεν την αναγκαία δημοσιονομική προσαρμογή αλλά και παράλληλα τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας για την εξισορρόπηση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών έχει αναγκαστικά περιοριστικές επιδράσεις στην οικονομική δραστηριότητα.
 Η εγχώρια ζήτηση συρρικνώνεται έντονα, που με τη σειρά της επιτείνει την ύφεση και αυξάνει την ανεργία. Με τον τρόπο αυτό και η δημοσιονομική προσαρμογή παρά τον βίαιο , οριζόντιο , μη επιλεκτικά  στοχευμένο και ουσιαστικά τυφλό τρόπο με τον οποίο ασκείται   τα τελευταία τρία χρόνια ,  υπολείπεται σημαντικά  των τεθέντων στόχων, τόσο σε ποσοτική όσο και σε ποιοτική αποτίμηση . Δηλαδή δεν επιτυγχάνονται ούτε οι γενικοί ποσοτικοί στόχοι , ούτε ο τρόπος που προσεγγίζονται συνάδει με αυτόν που είχε προγραμματιστεί. Ως παράδειγμα αναφέρουμε : δεν επιτυγχάνεται η ποσοτική μείωση του ελλείμματος της ΚΚ ως προς το τεθέντα στόχο  ,αλλά και η προσέγγιση του στόχου  γίνεται με μεγαλύτερη (ουσιαστικά ex-post) περικοπή των δαπανών από αυτή που είχε προγραμματισθεί λόγω του ότι ο στόχος των εσόδων βρίσκεται σε μεγάλη απόκλιση .
 Παρακολουθούμε όλοι έκπληκτοι ,μια δημοσιονομική προσαρμογή που δύσκολα κανείς την εντάσσει σε οποιαδήποτε θεωρία της οικονομικής πολιτικής: περισσότερο ομοιάζει με εκτέλεση διοικητικής εντολής με συγκεκριμένο στόχο από ανθρώπους που παρότι εμφανίζονται ως ειδήμονες είναι τελικά κομπογιαννίτες της κακιάς ώρας.  Τούτο λέγεται μετά λόγου γνώσεως και με βάση τα πορίσματα της θεωρίας της οικονομικής πολιτικής. Παραβιάζεται κατ’ αρχάς ,η  βασική αρχή της οικονομικής πολιτικής ,σύμφωνα με την οποία ο αριθμός των μέσων πολιτικής πρέπει να είναι ίσος με τον αριθμό των στόχων που πρέπει να επιτευχθούν[1].
Το αποτέλεσμα είναι η ασκούμενη οικονομική πολιτική να  είναι εξ’ αρχής  αναποτελεσματική , και ως εκ τούτου επιβαρυντική ουσιαστικά για τη λειτουργία της  οικονομίας στο σύνολό της . Όμως αξίζει να πούμε δύο λόγια για το τι σημαίνει , σύμφωνα με την οικονομική θεωρία, αποτελεσματική οικονομική πολιτική . Σημαίνει αφενός ότι υπάρχει σημαντικά μεγάλη πιθανότητα να επιτευχθούν οι τιθέμενοι στόχοι (δεδομένου του καθεστώτος αβεβαιότητας εντός του οποίου λειτουργεί η οικονομία) και η επίτευξη αυτή θα γίνει με το μικρότερο δυνατό κόστος. Το κόστος μετριέται σε μονάδες ευημερίας οι οποίες μεταφράζονται σε μονάδες αγοραστικής δύναμης , σε ρυθμό μεγέθυνσης του ΑΕΠ , σε ποσοστό ανεργίας και σε άλλα ακόμα μεγέθη οικεία στους οικονομολόγους. Επειδή όμως όλα τα μεγέθη στην οικονομία παρουσιάζονται ως κόστη ευκαιρίας , είναι φανερό με βάση τη θεωρία ότι μια οικονομική πολιτική που δεν υπακούει στους κανόνες του θεωρητικού υποδείγματος ex principio , θα έχει μεγαλύτερο κόστος από την ωφέλεια που αναμένεται να προκαλέσει στο μέλλον.  Αν μεταφέρουμε τα παραπάνω στην περίπτωση της ελληνικής οικονομίας διαπιστώνουμε τα ακόλουθα:  
το πρωταρχικό και παρασάγγας σημαντικότερο κόστος είναι αυτό της ανεργίας . Ακολουθούν και άλλα: όπως απαξίωση της ακίνητης και κινητής περιουσίας  των ελλήνων πολιτών, δυσπραγία και χαμηλό επίπεδο παρεχομένων πάσης φύσεως υπηρεσιών του δημοσίου  , καταστροφή οικονομικών πόρων κτλ. Το όφελος αν το ταυτίσουμε με την μη ουσιαστική πτώχευση , θα πρέπει να τεθεί ως ερώτημα τι σημαίνει αυτό. Δηλαδή  ποιο είναι το κατώτατο σημείο όπου χρειάζεται να φθάσει η ελληνική οικονομία για να ισορροπήσει. Πότε θα αρχίσει να σταθεροποιείται.  Εδώ οι ασκούντες την οικονομική πολιτική δεν απαντούν,  η ανάκαμψη της οικονομίας μετατίθεται για αργότερα, αλλά πόσο αργότερα;  Και τι είδους ισορροπία θα είναι αυτή όταν θα έχει προκαλέσει ένα τεράστιο κόστος ανεργίας κοντά στο 30,0% του οικονομικά ενεργού πληθυσμού. Διότι εκεί οδηγούν οι εξελίξεις με τους σημερινούς ρυθμούς για το 2013.
Οι ανισορροπίες της ελληνικής οικονομίας της οποίες προσπαθούν να εξισορροπήσουν οι χαράσσοντες και ασκούντες την οικονομική πολιτική είναι:  ανισορροπία δημοσιονομικού ελλείμματος , ανισορροπία ΔΧ/ΑΕΠ , ανισορροπία ισοζυγίου εξωτερικών συναλλαγών. Σύμφωνα με τη θεωρία θα έπρεπε να διαθέτουν τουλάχιστον τρία μέσα οικονομικής πολιτικής (πχ επιτόκιο, συναλλαγματική ισοτιμία, δημόσιες δαπάνες, φορολογικοί συντελεστές, πραγματικό μισθό κτλ ). Σε διαφορετική περίπτωση οι στόχοι μπορεί να εμφανίζονται λογικά αντιφατικοί και πρακτικά αλληλοσυγκρουόμενοι.  Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα μπορεί να αναφερθεί το ακόλουθο:  ο περιορισμός της ζήτησης που απαιτείται για την εξισορρόπηση του δημοσιονομικού ελλείμματος και του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών δεν συνάδει με την άνοδο της δραστηριότητας που επιβάλλει η ενίσχυση των φορολογικών εσόδων. Μάλιστα τα πράγματα καθίστανται δυσμενέστερα όταν αυτές οι πολιτικές επιβάλλεται να έχουν αποτέλεσμα σε τόσο βραχύ διάστημα που καμιά οικονομία δεν το έχει καταφέρει. Είναι γεγονός ότι η εφαρμοζόμενη οικονομική πολιτική μέσα στο πλαίσιο του δευτέρου μνημονίου και των επιταγών των εφαρμοστικών νόμων οφείλει να επιτύχει ένα ευρύ φάσμα ενδιαμέσων στόχων, η επίτευξη των οποίων είναι προϋπόθεση για την επαναφορά της οικονομίας σε ισορροπία και ακολούθως σε τροχιά διατηρήσιμης ανάπτυξης.
Οι διαμορφωτές του Μνημονίου   οικονομικής πολιτικής στην Ελλάδα έχουν στη διάθεσή τους όμως  ένα μόνο μέσο άσκησης πολιτικής ,τον ονομαστικό μισθό,  και καλούνται με τον μισθό να εξισορροπήσουν όλες τις ανισορροπίες της ελληνικής οικονομίας.
Μάλιστα διαθέτουν και χρησιμοποιούν ένα μέσο που όχι μόνο δεν υποδεικνύεται θεωρητικά  ως τέτοιο, αλλά και δεν χρησιμοποιείται στην πράξη ως τέτοιο λόγω της αναποτελεσματικότητάς του και συνεπώς του υψηλού κόστους του στη γενικότερη λειτουργία της συνολικής οικονομίας .  
Η στενότητα μέσων άσκησης της οικονομικής πολιτικής οφείλεται στον πρόσθετο λόγο ότι η συμμετοχή της χώρας στη νομισματική ένωση την αποστερεί ορισμένων βασικών μέσων οικονομικής πολιτικής τα οποία στην τρέχουσα συγκυρία θα βοηθούσαν στην εξισορρόπηση και συμβιβασμό κάποιων στόχων. Όμως αυτό δεν σημαίνει ότι η χώρα πρέπει να οδηγηθεί στον γκρεμνό, επειδή η νομισματική ένωση κατά τρόπο λανθασμένο και αντεπιστημονικό , έχει θεσπίσει να λειτουργεί με αυτόν τον τρόπο. Στην προκειμένη περίπτωση , αν  επιβάλλουν την συγκεκριμένη οικονομική πολιτική θεωρώντας της ως αρίστη λύση του προβλήματος της ελληνικής οικονομίας , ιστορικά έχει αποδειχτεί ότι οι χώρες αντιδρούν ακολουθώντας μια άλλη οικονομική πολιτική μέσω της οποίας  θέτουν ως  στόχο μια βιώσιμη λύση για τους πολίτες τους , η οποία είναι ίσως η μόνη βιώσιμη πράγματι λύση,  αποτελώντας ως εκ τούτου, τη δεύτερη καλύτερη επιλογή. Καθόλου άσκημα. Άλλωστε συμφωνούν όλο και περισσότεροι σοβαροί αναλυτές ότι η δεύτερη καλύτερη λύση συνήθως είναι αυτή που εφαρμόζεται εν τοις πράγμασι.
Τα παραπάνω ενισχύουν την άποψη ότι το μείγμα της οικονομικής πολιτικής απαιτεί βελτίωση και κυρίως εμπλουτισμό με νέα μέσα προκειμένου να καταστεί αποτελεσματικότερο. Τα μέσα πολιτικής στο οπλοστάσιο αυτών που διαμορφώνουν και ασκούν πολιτική πρέπει να αυξηθούν έτσι ώστε να διαθέτουν ένα επαρκή αριθμό μέσων ανάλογο του αριθμού των στόχων που πρέπει να επιτευχθούν. Νομίζω ότι μετά από δυόμιση χρόνια ζοφερής πραγματικότητας υπό το Μνημόνιο ακόμα και εκείνοι που δεν συμφωνούσαν με το καταληκτικό συμπέρασμα των παραπάνω , και ήταν πολλοί (μεταξύ των οποίων σήμερα κατέχουν εξέχουσες κυβερνητικές θέσεις[2]), σήμερα συμφωνούν. Εδώ ανοίγεται μια νέα αντιπαράθεση  σχετικά με το ποια μπορούν να είναι αυτά τα μέσα  που θα δώσουν νέους βαθμούς ελευθερίας στην άσκηση της οικονομικής πολιτικής  και θα «απαλλάξουν» στη κυριολεξία  τον ονομαστικό μισθό από το αδιέξοδο (και όχι δύσκολο)  έργο που του έχει ανατεθεί. Δύσκολη απάντηση διότι η οικονομική πολιτική που εφαρμόζεται στην ελληνική οικονομία έχει ιδεολογικά και θεωρητικά στηριχθεί σε αυτή την αντίληψη. Η οποιαδήποτε αλλαγή σε αυτή τη θεώρηση επιβάλλει άρα και αλλαγή υποδείγματος.

ΚΩΣΤΑΣ ΜΕΛΑΣ   15.07.2012.




[1] Υπάρχουν και περιπτώσεις που αυτό δεν είναι απαραίτητο αλλά δεν εμπίπτει στην περίπτωση που συζητούμε.
[2] Τα γραπτά μένουν, οι ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές δηλώσεις μένουν, το διαδίκτυο έχει μνήμη.

Παρασκευή, 13 Ιουλίου 2012

Ιστορίες από την περίοδο της Δημοκρατία της Βαϊμάρης.(3)


Στις 23 Ιουνίου 1919 το γερμανικό κοινοβούλιο κλήθηκε να λάβει μια πολύ δύσκολη απόφαση , αν θα δεχτεί το τελεσίγραφο των Συμμάχων για την αποδοχή άνευ όρων της Συνθήκης των Βερσαλλιών της οποίας οι όροι ως γνωστόν ήταν τουλάχιστον εξοντωτικοί για την Γερμανία. Στην Γερμανική Βουλή είχε αναπτυχθεί από τη μεριά των κομμάτων της Δεξιάς (Εθνικιστικής και Λαϊκής) μια έντονη αντίθεση στην αποδοχή της συνθήκης των Βερσαλλιών με βάση όχι τα καταστρεπτικά αποτελέσματα στον οικονομικό και κοινωνικό τομέα , αλλά κυρίως αιτιάσεις που αναφέρονταν στην καταρράκωση και την προσβολή της    εθνικής υπερηφάνειας και στην προσπάθεια υποδούλωσης του εθνικού χώρου. Στα επιχειρήματα που επιστρατεύτηκαν το βασικό ήταν η προδοσία και συγκεκριμένα ο καταλογισμός στα κόμματα που αποδέχονταν την συνθήκη «έλλειψη πατριωτικών κινήτρων».  Αυτή η πολιτική δημιουργούσε εμπόδια σε πολλούς βουλευτές των κομμάτων του Κέντρου να προχωρήσουν στη ψήφιση της συνθήκης. Ο χαρακτηρισμός του μη-πατριώτη , ήταν βαρύς ειδικά για όσους είχαν λάβει μέρος στον παγκόσμιο πόλεμο που μόλις είχε τελειώσει.  Μόνο όταν οι ηγεσίες των δύο Δεξιών κομμάτων, του Γερμανικού Λαϊκού Κόμματος (4,4% των ψήφων) και του Γερμανικού Εθνικού Λαϊκού Κόμματος ( 10,3% των ψήφων)  διακήρυξαν δημόσια  την «ρητή αναγνώριση των πατριωτικών κινήτρων» όσων βουλευτών θα ψήφιζαν υπέρ της συνθήκης  τα κεντρώα Κόμματα αποφάσισαν να ψηφίσουν υπέρ της συνθήκης . Η στροφή των δεξιών κομμάτων ήταν συνέπεια , κατά πάσα πιθανότητα της εκτίμησης του Γερμανικού Επιτελείου Εθνικής Άμυνας, ότι οποιαδήποτε προσπάθεια  στρατιωτικής αντίδρασης ήταν καταδικασμένη σε αποτυχία. Επίσης όπως συχνά συμβαίνει σε παρόμοιες καταστάσεις , υπάρχει ή παράγεται ένας πολιτικός καιροσκοπισμός μιας και η υπερψήφιση της συνθήκης ήταν εξασφαλισμένη με δεδομένη την εκφρασθείσα βούληση των κομμάτων της πλειοψηφίας.  Τα κεντρώα κόμματα ήσαν :
-          Τα κόμματα του πολιτικού καθολικισμού: το Κόμμα του Κέντρου και   το Βαυαρικό Λαϊκό Κόμμα , τα οποία είχαν αποσπάσει το 19,7% των ψήφων.
-          Το Γερμανικό Δημοκρατικό Κόμμα ,κόμμα του λεγόμενου αριστερού Φιλελευθερισμού , είχε λάβει το 18,5% των ψήφων.
Μετά από αυτές τις εξελίξεις υπέρ της Συνθήκης των Βερσαλλιών ψήφισαν:
-          Το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (37,9% των ψήφων)
-          Το Ανεξάρτητο Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (7,6% των ψήφων)
-          Η πλειοψηφία των βουλευτών του Κόμματος του Κέντρου
-          Η μειοψηφία των βουλευτών του Γερμανικού Δημοκρατικού Κόμματος.
Είναι γεγονός ότι υπήρχε μια μεγάλη εθνική αγανάκτηση για την εξαναγκαστική επιβολή της συνθήκης από τους νικητές του πολέμου η οποία διευρύνθηκε με τον τρόπο που πολιτεύθηκαν τα κόμματα της Δεξιάς αλλά και εν μέρει και οι Σοσιαλδημοκράτες. Δεν ήταν οι καθημερινές δηλώσεις ενάντια στη συνθήκη , δηλώσεις για αντεκδίκηση με την πρώτη ευκαιρία, αλλά και έμπρακτη «παθητική αντίδραση» εκεί που από τη Συνθήκη η Γερμανία ήταν υποχρεωμένη να παραδίδει ορυκτό πλούτο ή άλλα προϊόντα στους Συμμάχους (περίπτωση της καταληφθείσας κατά το ήμισυ Ρηνανίας). Όμως η ιδεολογική βάση , που στήριξε ολόκληρο το συλλογικό φαντασιακό του γερμανικού λαού ήταν η απόκρυψη της αλήθειας , από ολόκληρο το πολιτικό φάσμα, για τους υπεύθυνους της κήρυξης του Α. ΠΠ. Ορθώθηκε ένας τείχος υπέρ της πολεμικής αθωότητας της Γερμανίας ,καθαρό επιχείρημα της «εθνικόφρονος»  (μοναρχικής) Δεξιάς, και ενάντια στο «μύθο της πολεμικής ενοχής». Εμπρός σε αυτό το επιχείρημα όλα τα κόμματα του κοινοβουλίου σιώπησαν. Οι λίγες φωνές που αντιστάθηκαν δεν ήταν σε θέση να μετατοπίσουν το συλλογικό φαντασιακό ενός λαού που δεν ήθελε ή δεν τον άφησαν να κατανοήσει τα σφάλματα της προηγούμενης πολιτικής ηγεσίας του  και τις τρομακτικές ευθύνες που της αναλογούσαν στη μεγαλύτερη καταστροφή που είχε συμβεί στην ανθρωπότητα μέχρι τότε.  Αργότερα, και σιγά –σιγά  διογκώθηκε και το άλλο επιχείρημα της Γερμανικής Δεξιάς , η πισώπλατη μαχαιριά που δέχθηκε ο γερμανικός στρατός  μέσα από την πατρίδα του , και έτσι ό «ανίκητος γερμανικός στρατός» ηττήθηκε.   Το ότι πρόκειται για έναν εύστοχα καλλιεργημένο μύθο , δεν υπάρχει καμία αμφιβολία. Σύμφωνα με  ιστορικές μελέτες «η Γερμανία  μαχαιρώθηκε θανάσιμα στο στήθος και όχι στην πλάτη»[1]. Αλλά αυτά αφορούν περισσότερο τους ιστορικούς και τις μελέτες τους. Εμείς απλά καταγράφουμε στιγμές,  ομολογουμένως από μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα περίοδο της σύγχρονης ευρωπαϊκής ιστορίας[2].


[1] Niall Ferguson, Ο Πόλεμος στον Κόσμο, Ιωλκός 2007, Τόμος Α’ ,σ.275

[2] Την άποψή μας για τη μελέτη της Ιστορίας την έχουμε υπαινιχθεί στο : Κ. Μελάς, Η μελέτη της ιστορίας χρειάζεται να γίνεται όχι ως διδαχή αλλά ως θεωρία. http://www.kostasmelas.gr/2012/05/blog-post_28.html