Δευτέρα, 28 Νοεμβρίου 2011

Τι είναι και πως αλλάξει τη ζωή μας η επιλεκτική χρεοκοπία

 

Τι σημαίνει επιλεκτική χρεοκοπία, πόσο διαρκεί και ποια η διαφορά της από τη χρεοκοπία;

Είναι μια τεχνική κατηγορία που σημαίνει ότι οι επενδυτές σε κάποια ελληνικά ομόλογα θα ζημιωθούν λόγω της γνωστής συμφωνίας απομείωσης του ελληνικού χρέους (κουρέματος) της 26ης Οκτωβρίου  . Στα ελληνικά, ο όρος default αποδίδεται σωστά ως αδυναμία εκπλήρωσης κάποιας υποχρέωσης. Το selective όμως (ή restricted, κατά τον οίκο Fitch Ratings) καθιστά σαφές ότι οι κάτοχοι άλλων ομολόγων θα συνεχίσουν να πληρώνονται εις ακέραιον και εγκαίρως. Επιπλέον, το ελληνικό χρέος  θα αξιολογείται σε αυτή την τεχνική κατηγορία  για  ένα ορισμένο χρονικό διάστημα. Το χρονικό αυτό διάστημα είναι συνάρτηση της πιθανότητας  να αποπληρωθούν πλήρως τα ομόλογα που δεν επηρεάζονται από κούρεμα»/επιμήκυνση.
Θα  πρέπει να διασαφηνίσουμε ότι  ο αγγλικός όρος default δεν είναι ταυτόσημος με την πτώχευση (bankruptcy) ή την χρεοκοπία. Σύμφωνα με το δίκαιο των συμβάσεων (contract law), (στα  Ελληνικά θα μπορούσαμε  να αναφερθούμε χωρίς οι έννοιες να ταυτίζονται απολύτως ‘ενοχικό δίκαιο’) , ένας οφειλέτης βρίσκεται σε κατάσταση  default’ αν ένα χρέος του κατέστη ληξιπρόθεσμο  κι αυτός δεν το έχει πληρώσει ακόμη.
Πτώχευση (bankruptcy στα Αγγλικά) είναι κάτι διαφορετικό. Πρόκειται για μία διαδικασία, που μπορεί να ακολουθήσει ένα ή περισσότερα defaults (αθετήσεις πληρωμών. Η πτώχευση προϋποθέτει “παύση πληρωμών”  δηλαδή σημαίνει ότι αυτός που πρόκειται να πτωχεύσει έχει σταματήσει να πληρώνει τις οφειλές του, γενικά, λόγω αδυναμίας. Δηλαδή το ύψος της  περιουσίας του  δεν φτάνει για να καλύψει  όλες τις οφειλές του ( στα Αγγλικά το γεγονός αυτό  λέγεται insolvency). Τώρα, η πτώχευση  προϋποθέτει  την  insolvency. Η διαδικασία της πτώχευσης  έχει ένα σκοπό : να  ρευστοποιήσει  το υπάρχον  ενεργητικό της περιουσίας του ‘πτωχού’ και την δίκαιη διανομή του ανάμεσα στους δανειστές του. Λόγω της ανεπάρκειας αυτού του ενεργητικού, οι δανειστές δεν θα πάρουν ολόκληρη την οφειλή τους.
Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι διαδικασία πτώχευσης για κράτη δεν προβλέπεται. Αυτό λέγεται μόνο μεταφορικά.. Δεν υπάρχει συγκεκριμένη διαδικασία για το τι ακριβώς γίνεται σε περίπτωση παύσης πληρωμών ενός κράτους.  Συνήθως, το κράτος που χρεοκοπεί σταματάει να πληρώνει τα χρέη του  και  προσπαθεί να βρει έναν συμβιβασμό με τους πιστωτές του. Οι συνέπειες  μιας τέτοιας διαδικασίας είναι, πολλαπλές με πρώτη και καλύτερη την αδυναμία πρόσβασης στις αγορές.



Μπορείτε να μας πείτε τι απέγιναν χώρες που έλαβαν βαθμολογία selective default;
Καμία χώρα δεν πεθαίνει μετά από μια τέτοια διαδικασία. Μπορούμε να αναφέρουμε μερικά παραδείγματα.
Πρώτη  την Ουκρανία. Μετά από τρείς κύκλους επιλεκτικής χρεοκοπίας ιδιωτικών ομολόγων το 1998 και το 1999 προχώρησε στην ανταλλαγή ομολόγων ύψους 3,3 δισ. δολαρίων. Η χώρα ήταν πρακτικά σε πτώχευση κατά τη διάρκεια της περιόδου της ανταλλαγής των ομολόγων. Η αναδιάρθρωση μέσω του ιδιωτικού τομέα κάλυψε το 21% του δημοσίου χρέους της Ουκρανίας. Σήμερα η Ουκρανία είναι μια χώρα που παλεύει να σταθεί στο παγκόσμιο  οικονομικό στερέωμα.
Μετά μπορεί να αναφερθεί  η Αργεντινή. Πριν από την πτώχευση στα τέλη του 2001, πραγματοποιήθηκαν δύο κύκλοι μείωσης του χρέους: μια ανταλλαγή χρέους  που αφορούσε χρέος ίσο με το 11% του ΑΕΠ, ακολουθούμενη από αναδιάρθρωση του χρέους κυρίως από εγχώριους επενδυτές, καλύπτοντας το 19% του ΑΕΠ. Σήμερα δέκα χρόνια μετά η Αργεντινή καλεί τους πιστωτές της να τους εξοφλήσει για να ξαναβγεί στις αγορές.
Μια άλλη χώρα είναι η  Ουρουγουάη: Σε μια μόνο ανταλλαγή το 2003 όλα τα κρατικά ομόλογα εκφρασμένα σε ξένο συνάλλαγμα αναδιαρθρώθηκαν με την έκδοση νέων που αναλογούσαν στο 50% του ΑΕΠ. Σήμερα μπορεί να δανειστεί εκ νέου.
Ακολουθούν το Πακιστάν όπου μόνο ένα μικρό μερίδιο χρέους οφειλόταν σε ιδιώτες, η Δομινικανή Δημοκρατία και το Εκουαδόρ.  Πολλές χώρες οδηγήθηκαν κατευθείαν σε πλήρη αδυναμία πληρωμών . Μεταξύ του 1970-2010 είχαμε περίπου 180 αναδιαρθρώσεις χρέους σε 68 χώρες.

Ποιες είναι οι επιπτώσεις για τις καταθέσεις;
  Στην περίπτωση της επιλεκτικής αθέτησης πληρωμών δεν θα έχουμε καμία απολύτως επίπτωση στις καταθέσεις. Ούτε όπως φαίνεται στη ρευστότητα του τραπεζικού συστήματος. Η ΕΚΤ θα συνεχίσει να τις χρηματοδοτεί με την εγγύηση του EFSF. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα  πριν από τη συμφωνία της 21ης Ιουλίου υποστήριζε ότι σε μια τέτοια περίπτωση δεν θα δεχόταν ομόλογα ως εγγυήσεις για την παροχή χρηματοδότησης.  Ο τότε πρόεδρος της ΕΚΤ, Ζαν-Κλοντ Τρισέ, έπεισε τις κυβερνήσεις της Ευρωζώνης να καλύψουν την ΕΚΤ. Στο διάστημα που θα διαρκέσει η ανταλλαγή των ομολόγων, η Ευρωζώνη θα προσφέρει εγγυήσεις προκειμένου η ΕΚΤ να εξακολουθήσει να δέχεται τα ελληνικά ομόλογα. Στην περίπτωση που οι εγγυήσεις δεν πουληθούν, οι κυβερνήσεις της Ευρωζώνης θα παράσχουν ασφάλεια ύψους 35 δισ. στην ΕΚΤ. Στην πράξη, λοιπόν, τα ελληνικά ομόλογα θα εξακολουθήσουν να γίνονται αποδεκτά από την ΕΚΤ.


Υπό ποιες προϋποθέσεις μπαίνει πλαφόν στις αναλήψεις καταθέσεων;

Μπαίνει στις περιπτώσεις κρίσεις ρευστότητας . Δηλαδή όταν το τραπεζικό σύστημα δεν είναι σε θέση να καλύψει τις απαιτήσεις ρευστότητας του κοινού. Μια τέτοια κατάσταση αν συμβεί και δεν αντιμετωπισθεί έγκαιρα μπορεί να οδηγήσει και σε πλήρη κατάρρευση του τραπεζικού συστήματος. Όμως δεν υπάρχει τέτοιο ζήτημα σήμερα στην Ελλάδα.

Πως επηρεάζονται αμοιβαία κεφάλαια, μετοχές και ρέπος και τι θα συμβεί στο Χρηματιστήριο;

 Νομίζω ότι επειδή πρόκειται για τεχνικής φύσεως ζητήματα και επιπλέον γνωστά ζητήματα οι χρηματοπιστωτικές αγορές από τη στιγμή της ανακοίνωσης μιας τέτοιας διαδικασίας έχουν προεξοφλήσει όλες τις συνέπειες εξ αρχής. Ουσιαστικά δεν πρόκειται να μεταβληθεί κάτι σημαντικά. Όμως μπορεί μετά την επαναξιολόγηση και την διαγραφή της  βαθμολόγησης  ελεγχόμενης αθέτησης πληρωμών οι προσδοκίες να γίνουν πιο θετικές.

Μήπως όμως το selective default είναι το πάτημα που ψάχνουν οι κερδοσκόποι προκειμένου να μιλήσουν για πιστωτικό γεγονός;

H εκτίμηση της Διεθνούς Ένωσης Swaps και Παραγώγων (ISDA), που καλείται να λάβει θέση σε τέτοιες περιπτώσεις, είναι αυτή που θα αποφασίσει αν  συντρέχουν οι λόγοι για κάτι τέτοιο, καθώς η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα θα γίνει σε εθελοντική βάση . Αν μια συμφωνία δεν δεσμεύει όλους τους κατόχους ομολόγων, είναι απίθανο να θεωρηθεί πιστωτικό γεγονός. Θα πρέπει να σημειωθεί   πάντως , ότι  όλες  αυτές οι βαθμολογήσεις  (ratings), selective default  κλπ έχουν σημασία γιατί προβλέπονται σε συμβάσεις (π.χ. για CDS) ως γεγονότα τα οποία επιφέρουν κάποιες (πολύ σοβαρές) συνέπειες.  Επομένως  τα συμβαλλόμενα μέρη μπορούν να ορίσουν τα γεγονότα αυτά όπως θέλουν και να τα “βαφτίσουν” με ό,τι όρο τους αρέσει, παραποιώντας, ακόμη και μια ήδη γνωστή έννοια. Δίνουμε  ένα παράδειγμα για πληρέστερη κατανόηση :  μπορεί σύμφωνα με το δίκαιο Α το Χ γεγονός να μην αποτελεί “πτώχευση”. Όμως τα μέρη μίας σύμβασης (οι συμβαλλόμενοι), ακόμη κι αν αυτή διέπεται από το δίκαιο Α, μπορούν να συμφωνήσουν ότι, γι’ αυτούς, το Χ γεγονός θα έχει τις ίδιες συνέπειες με την πτώχευση και, υπό αυτή την έννοια, θα αποτελεί “πτώχευση”. Επομένως επειδή υπάρχουν αυτές οι δυνατότητες συμφωνιών μεταξύ των συμβαλλομένων  μερών εξηγούν γιατί δεν έχει σχεδόν καμία σημασία η βαθμολόγηση selective default , για αυτή την περίπτωση, που θα δώσει  η Standard and Poors σε κάποια χώρα.  Λόγω των όρων κάποιας σύμβασης (ιδίως των CDS) ένα τέτοιο γεγονός θ’ αποτελέσει τον καταλύτη για να ενεργοποιηθούν άλλοι όροι και ν’ αρχίσει ένα σπιράλ οφειλών που άγνωστο πού τελειώνει…  






Τι θα συμβεί στην πραγματική οικονομία εάν λάβουμε μια τέτοια βαθμολογία;

Δεν νομίζω ότι θα αλλάξει κάτι από αυτή τη βαθμολόγηση που αφορά στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Αν όμως θεωρήσουν οι χρηματοπιστωτικές αγορές ότι υπάρχει πιστωτικό γεγονός , κανείς δεν μπορεί να αποφανθεί τι θα σημάνει αυτό στο χώρο των χρηματοπιστωτικών  αγορών και πόσο αυτό θα επηρεάσει την πραγματική οικονομία σε διεθνές επίπεδο και συνεπώς και στην Ελλάδα.

Μήπως τελικά η Ελλάδα δε χωράει στη νέα ζώνη του ευρώ που θέλει να φτιάξει η Γερμανία και οι δορυφόροι της (Φινλανδία, Ολλανδία, Αυστρία);

Ακούστε πριν αποφασίσουμε αν η Ελλάδα «χωράει ή όχι» σε κάτι ας δούμε προηγουμένως σε τι θα συνίσταται αυτό το , πως θα λειτουργεί και μετά θα μπορούμε να αποφανθούμε. Πάντως μην είμαστε σίγουροι ότι η Γερμανία σχεδιάζει  μια νέα ζώνη του ευρώ και κάτι τέτοιο μπορεί εύκολα να πραγματοποιηθεί. Είμαστε μάρτυρες  της αντίδρασης των χρηματοπιστωτικών αγορών μόνο στο άκουσμα αυτής της πρόθεσης . Επομένως σκεφτείτε τι θα συμβεί αν επιχειρηθεί το πρώτο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση. Το τι «λένε» οι Γερμανοί πλέον είναι εξαιρετικά αμφίβολο αν αποτελεί σχέδιο μελετημένο ή αποτελεί εκβιαστικά διλλήματα για να επιτύχουν την αλλαγή των συνθηκών της ΕΕ σύμφωνα με το βασικό τους σχέδιο της πλήρους δημοσιονομικής προσαρμογής των κρατών μέσω κυρώσεων και ποινών, πάντοτε επεκτείνοντας την λογική της συνθήκης του Μάαστριχτ. Μέσω αυτής της αλλαγής επιδιώκουν να καταστήσουν «νόμιμη» τη δυνατότητα εκδίωξης χωρών από την ευρωζώνη στα μάτια των χρηματοπιστωτικών αγορών. Όμως και εδώ πάλι θα αποτύχουν διότι απλά οι χρηματοπιστωτικές αγορές δεν λειτουργούν όπως νομίζουν οι Γερμανοί. Καμία ηγετική δύναμη στον κόσμο δεν έχει αποφύγει να καταβάλλει από τα κέρδη της ένα κόστος ως ανταμοιβή της διατήρησης της ηγεσίας της.     

Και εάν τελικά αποφασίσουν να μας δώσουν ρευστότητα, μέσω για παράδειγμα του ευρωομολόγου, ποιο θα είναι το αντάλλαγμα που θα μας ζητήσουν;

Τα ανταλλάγματα είναι γνωστά και χιλιοειπωμένα από τους Γερμανούς : βίαιη και διαρκής δημοσιονομική προσαρμογή με αυστηρά ισοσκελισμένους κρατικούς προϋπολογισμούς . Οι οικονομίες των χωρών θα πρέπει να μην παρουσιάζουν δημοσιονομικά  ελλείμματα. Τώρα πως είναι δυνατό να γίνει αυτό όταν στην μακρόχρονη ιστορία της ανθρωπότητας πάντοτε υπήρχαν περίοδοι όπου τα κράτη παρουσίαζαν ελλείμματα και μάλλον αυτό ήταν το πλέον συνηθισμένο.   

Με βάση τις τελευταίες δραματικές εξελίξεις, πόσο πιθανό είναι το σενάριο της δραχμής;

‘Όπως έχω πει και σε προηγούμενα άρθρα είναι νωρίς ακόμα να ομιλούμε για τέτοιου είδους σενάρια , εκτός αν συμβούν ανεξέλεγκτες και ακραίες καταστάσεις. 


Κώστας  Μελάς  28.11.2011. Εφημερίδα ΝΙΚΗ.

Κυριακή, 27 Νοεμβρίου 2011

Η επέκταση της κρίσης στην ευρωζώνη.

Γιατί οι κερδοσκόποι χτυπούν τώρα ισχυρές οικονομίες της Ευρωζώνης, όπως για παράδειγμα η Ιταλία;

Πρέπει να γίνει κατανοητό κατ’ αρχάς, το πώς λειτουργούν οι χρηματοπιστωτικές αγορές με στόχο τις βραχυχρόνιες υψηλές αποδόσεις. Μετά από προσεκτική  μελέτη ανακαλύπτουν που υπάρχουν «χάσματα» στα χρηματοοικονομικά δεδομένα μιας χώρας ή μιας επιχείρησης τα οποία αναδεικνύουν και τα θέτουν σε γνώση των ενδιαφερομένων υπό μορφή προειδοποίησης λέγοντας τους ότι αν δεν «διορθωθούν» σύμφωνα με τις επικρατούσες οικονομικές αντιλήψεις (οι οποίες τους επιτρέπουν να λειτουργούν έτσι και στη δημιουργία των οποίων έχουν άμεση συμβολή) θα αποσύρουν την εμπιστοσύνη τους. Δηλαδή θα γνωμοδοτήσουν αρνητικά για την οικονομική τους κατάσταση πράγμα που συνεπάγεται καμπανάκι για αυξημένο κίνδυνο. Με βάση αυτές τις εκτιμήσεις  ο ένας μετά τον άλλο οι μεγάλοι θεσμικοί επενδυτές (επενδυτικές τράπεζες, hedge funds, mutual funds, διαχειριστές ομολόγων κτλ) κατ’ αρχάς απαιτούν υψηλότερο ασφάλιστρο κινδύνου και στη συνέχεια εφόσον οι συγκεκριμένες χώρες έχουν μπει πλέον στο στόχαστρο αποσύρονται προκαλώντας αδυναμία στην αναχρηματοδότηση του χρέους. Όσοι εξ αυτών καταφέρνουν να βγουν εγκαίρως αποκομίζουν υψηλά κέρδη. Υπάρχουν όμως και πολλοί που παγιδεύονται και εγκλωβίζονται στο ίδιο τους το παιχνίδι. Βεβαίως και αυτοί έχουν χίλιους τρόπους να μειώσουν τις απώλειες τους. Όμως για να υπάρξει «αγορά» κάποιος πρέπει να χάνει και κάποιος να κερδίζει. Αυτό γίνεται γιατί ο κάθε επενδυτής διαμορφώνει διαφορετικές προσδοκίες για το μέλλον . Ως παράδειγμα μπορεί να αναφερθεί η χρονική στιγμή που κάποιος αποφασίζει να αποχωρίσει, ή το ύψος της απόδοσης που επιθυμεί να εξάγει. Δηλαδή οι προσδοκίες σχετίζονται όχι μόνο με πληροφορίες αλλά και με τα ανθρωπολογικά χαρακτηριστικά των παικτών. Τώρα ευθέως απαντώ στην ερώτησή σας. Οι έντονες αδυναμίες στο  αρχιτεκτονικό χτίσιμο του ενιαίου νομίσματος που ορισμένοι από εμάς τις είχαμε εντοπίσει και προειδοποιήσει εμφανίστηκαν στην επιφάνεια  έντονα με την παγκόσμια κρίση του αμερικανικού χρηματοπιστωτικού συστήματος αλλά και του αντίστοιχου ευρωπαϊκού. Οι ευρωπαϊκές χώρες έσπευσαν να διασώσουν (ακόμα πρέπει να γίνουν πολλά για την εξυγίανση του ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού συστήματος) τις τράπεζές τους αυξάνοντας υπέρμετρα τα δημοσιονομικά ελλείμματά τους και κατά συνέπεια το δημόσιο χρέος. Αυτή η κατάσταση σχετικής αδράνειας του τραπεζικού συστήματος μέχρι να διασωθεί απορρόφησε τεράστια ποσά ρευστότητας που πήγαν για την κάλυψη των μαύρων τρυπών του χρηματοπιστωτικού συστήματος στερώντας την από τις ανάγκες της πραγματικής οικονομίας . Επομένως  η παγκόσμια οικονομική κρίση δημιούργησε έντονα προβλήματα  ανάπτυξης του ΑΕΠ των χωρών σε παγκόσμιο επίπεδο. Τα σημαντικότερα στην ΕΕ λόγω των περιοριστικών πολιτικών που εφαρμόζονται σύμφωνα με τη συνθήκη του Μάαστριχτ. Ενώ λοιπόν το χρηματοπιστωτικό σύστημα μπορεί να διασώζεται με δημοσιονομικό κόστος των εθνικών κυβερνήσεων και παράλληλα να μπορεί να δανείζεται με χαμηλότατο επιτόκιο από την ΕΚΤ , οι χώρες που το διέσωσαν και με τους δικούς τους πόρους λειτουργεί και χρηματοδοτεί η ΕΚΤ θα πρέπει να δανείζονται από τις χρηματοπιστωτικές αγορές ακόμα και σε περιπτώσεις που το κόστος γίνεται απαγορευτικό διότι στην ΕΕ απαγορεύεται η νομισματοποίηση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, την Ιαπωνία κτλ , ενώ απαγορεύεται και η διάσωση χωρών που κινδυνεύουν από χρεωκοπία. Οι χρηματοπιστωτικές αγορές εκμεταλλευόμενες αυτές τις απίστευτες επιλογές των ευρωπαίων στο χτίσιμο του ευρώ, άρχισαν να επιτίθενται στις χώρες που εμφάνιζαν εντονότερα και εμφανή προβλήματα , διαφορετικού είδους η κάθε μία, αλλά  όλα συσχετιζόμενα με κάποιο τρόπο με τον τρόπο δόμησης του ευρώ και των «υποσχέσεων αξιοπιστίας » που αυτός ο τρόπος δόμησης παρείχε στους παίκτες της παγκόσμιας οικονομίας. Σιγά – σιγά έθετε τη λογική δόμησης του ευρώ σε δοκιμασία: με την Ελλάδα στην αρχή: η συνθήκη του Μάαστριχτ προβλέπει μη διάσωση χωρών , σας προκαλούμε θα το τηρήσετε; Υποχώρησε βεβαίως η ΕΕ. Επιχείρησε να διασώσει την Ελλάδα. Το ίδιο μετά με την Ιρλανδία και την Πορτογαλία. Οι χρηματοπιστωτικές αγορές όμως επιμένουν γιατί το ευρώ εξακολουθεί να μην δομείται σωστά. Η επίθεση στην Ιταλία λόγω του υψηλού χρέους αλλά και της πολιτικής αστάθειας προκαλεί αυτή την φορά τον μηχανισμό EFSF που δημιούργησε η ΕΕ . Διότι τα μεγέθη της Ιταλίας είναι τεράστια (ΔΧ 1,920 τρις ευρώ). Επομένως όσο παραμένουν τα προβλήματα στη δόμηση του ευρώ και δεν λαμβάνονται μέτρα ουσιαστικής επίλυσής τους , όπως η λειτουργία της ΕΚΤ ως έσχατου δανειστεί , δεν θα επέλθει ηρεμία. Βεβαίως θα πρόκειται για μια εκ νέου προσωρινή ηρεμία διότι το πρόβλημα είναι δομικό και βρίσκεται στην αρχιτεκτονική δημιουργία της ζώνης του ευρώ που κατά το κοινώς λεγόμενο αποτελεί όχι μόνο μια «μη βέλτιστη νομισματική  ζώνη» αλλά και μια διακυβερνητική ζώνη χωρίς ενιαία πολιτική καθοδήγηση με ότι αυτό συνεπάγεται.  


Τι εξελίξεις σηματοδοτεί μια ενδεχόμενη απώλεια του «τριπλού Α» για τη Γαλλία;

Ο μηχανισμός  χρηματοπιστωτικής σταθερότητας EFSF στηρίζεται στις χώρες που έχουν βαθμολογία από τους οίκους αξιολόγησης ΑΑΑ. Τέτοιες χώρες είναι η Γερμανία , η Γαλλία, η Αυστρία , η Φιλανδία και η Ολλανδία. Οι Γερμανία κα η Γαλλία συμμετέχουν με το 47,37 % στην παροχή εγγυήσεων στον μηχανισμό. Ουσιαστικά η αξιολόγηση ΑΑΑ του μηχανισμού στηρίζεται σε αυτές τις δύο χώρες . Αν υποβαθμιστεί η Γαλλία (συμμετέχει 20,31%) ουσιαστικά καταρρέει ο Μηχανισμός διότι θα ανέβει το κόστος δανεισμού του.    


Κατά πόσο είναι υπαρκτός ο κίνδυνος οι φλόγες της κρίσης να «κάψουν» και τον σκληρό πυρήνα της Ευρωζώνης;

Ο κίνδυνος είναι περισσότερο από υπαρκτός , βρίσκεται προ των πυλών. Για το λόγο αυτό κυκλοφόρησε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το κείμενο για την έκδοση ευρωομολόγων (20.11.2011). Φαίνεται ότι για πρώτη φορά η Α. Μέρκελ προτίθεται να το συζητήσει και να το αποδεκτεί χωρίς να γνωρίζουμε λεπτομέρειες ,   βεβαίως αφού λάβει ως αντάλλαγμα την αλλαγή των ευρωπαϊκών συνθηκών σύμφωνα με τα δικά της σχέδια.


Μήπως ήρθε η ώρα των μεγάλων αποφάσεων, κάτι που σημαίνει ότι πρέπει να ξεχάσουμε την ΕΕ με τη σημερινή της μορφή;

Νομίζω ότι η ζώσα πραγματικότητα οδηγεί στις μεγάλες αποφάσεις και ως εκ τούτου είμαστε κοντά σε αυτό που ρωτάτε . Η ΕΕ με τη σημερινή της μορφή δεν έχει λόγο ύπαρξης. Σε μια Ένωση εισέρχεται κάποιος για να έχει και κάποιο όφελος.

Χωρούν όλες οι χώρες στο σκληρό πυρήνα της ΕΕ και ποιες είναι οι βασικές υποψήφιες να δουν την πόρτα της εξόδου;

Νομίζω ότι για την ώρα η ΕΕ δει είναι έτοιμη να αντέξει την έξοδο καμίας χώρας. Με τα σημερινά δεδομένα φαίνεται ότι η είσοδος στο ευρώ είναι ανέκκλητος.  Οι πιθανοί κίνδυνοι από μία διάλυση, τόσο για τις οικονομίες της Ευρωζώνης όσο και για το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα, είναι τόσο μεγάλοι που συχνά εκλαμβάνονται ως λόγος προκειμένου να μη συμβεί ποτέ.

Τι εννοούμε όταν λέμε Ευρώ δύο ταχυτήτων;

Θεωρητικά εννοούμε ένα σκληρό ευρώ που θα κυκλοφορεί σε χώρες του πυρήνα της ΕΕ (Γερμανία, Αυστρία, Ολλανδία, Φιλανδία) και τον σχηματισμό ενός άλλου ευρώ που θα κυμαίνεται σε συγκεκριμένο και προκαθορισμένο εύρος γύρω από το ισχυρό ευρώ.  Όμως νομίζω ότι δεν μπορεί να υπάρξει κάτι τέτοιο. Σε αυτή την περίπτωση είναι σωστότερο κάθε χώρα να αποκτήσει το δικό της νόμισμα και να ασκεί ανεξάρτητη νομισματική πολιτική.



Πως και ποιοι θα λαμβάνουν τις αποφάσεις στη νέα φάση της ΕΕ;

Νομίζω ότι χωρίς την Γερμανία δεν μπορεί να υπάρξει καμία απόφαση. Μην αυταπατώμεθα αυτοί που αποφασίζουν είναι οι κυρίαρχοι και ως γνωστόν είναι οι αποφασίζοντες στις έκτακτες περιπτώσεις , και τέτοιοι είναι οι Γερμανοί.

Πως σχολιάζετε την άποψη όσων υποστηρίζουν ότι δε συμφέρει τη Γερμανία η διατήρηση του ευρώ και της Ευρωζώνης;

Νομίζω ότι η άποψη αυτή δεν στηρίζεται ούτε σε οικονομικά ούτε σε γεωπολιτικά δεδομένα. Είναι σχεδόν στον αέρα δεδομένου ότι δεν λαμβάνει υπόψη του τις γενικότερες αναλύσεις για τις διεθνείς εξελίξεις. Θα το αναλύσουμε όμως σε μια άλλη ευκαιρία διότι παρουσιάζει ως ζήτημα εξαιρετικό ενδιαφέρον.

Και τι επιπτώσεις θα υπάρξουν για την Ελλάδα και κατά πόσο είναι υπαρκτός ο κίνδυνος επιστροφής στη δραχμή;


Ο κίνδυνος είναι υπαρκτός στο βαθμό που δεν επιλύονται τα προβλήματα του ευρώ σε επίπεδο ευρωζώνης. Η Ελλάδα με την μέχρι σήμερα συμπεριφορά  των Κυβερνήσεών της απλά αναμένει τις αποφάσεις.

Κώστας Μελάς   (Συνέντευξη στην εφημερίδα Νίκη ,27.11.2011).

Τρίτη, 22 Νοεμβρίου 2011

Κώστας Μελάς: Ο καπιταλισμός καζίνο κυριαρχεί παντού

Τι είναι οι περίφημες αγορές στις ορέξεις των οποίων λαοί και κράτη πρέπει να υπακούουν

Κατ’ αρχάς πρέπει να κάνουμε μια σαφή διάκριση και να πούμε τα πράγματα με το όνομα τους. Ή θα πρέπει να υιοθετήσουμε τον όρο παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές αγορές ή να τις ονομάσουμε παγκόσμιες καπιταλιστικές αγορές και να συμπεριλάβουμε εκεί και τις πολυεθνικές επιχειρήσεις του μη χρηματοπιστωτικού τομέα, οι οποίες ασχολούνται με την πραγματική οικονομία όπως είναι ο τεχνολογικός τομέας. Δεν πρέπει να ντρεπόμαστε να το πούμε, μιλάμε για καπιταλιστικές αγορές.
Τη δεκαετία του ‘30 καθιερώθηκε ο όρος αγορά χωρίς το επίθετο καπιταλιστική όταν κατά τη διάρκεια της μεγάλης κρίσης 1929-1932, η λέξη καπιταλισμός προκαλούσε τόση απέχθεια στον κόσμο, δεδομένου ότι είχε προκαλέσει τεράστια απώλεια στα εισοδήματα, ανεργία και πανικό. Αυτό οδήγησε στον όρο αγορές που είναι στην πραγματικότητα οι καπιταλιστικές αγορές.

Η αυτονόμηση των χρηματοπιστωτικών αγορών

Οι χρηματοπιστωτικές αγορές είναι μεγάλες επενδυτικές τράπεζες, και τα μεγάλα hedge και mutual funds, που είναι μεγάλοι θεσμικοί παίκτες της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής αγοράς. Από την άλλη υπάρχουν οι πολυεθνικές επιχειρήσεις που ασχολούνται με προϊόντα της πραγματικής οικονομίας.
Μιλώντας όμως για αγορές τα τελευταία είκοσι χρόνια στη σύγχρονη φάση που βρισκόμαστε, αναφερόμαστε κυρίως στις χρηματοπιστωτικές αγορές γιατί σε αυτή τη φάση ανάπτυξης του καπιταλιστικού συστήματος οι χρηματοπιστωτικές αγορές έχουν καταφέρει να αυτονομηθούν σχετικά, τόσο από την πολιτική όσο και από την πραγματική οικονομία.
Σε προηγούμενη φάση οι χρηματοπιστωτικές αγορές ήταν ο απλός υπηρέτης της πραγματικής οικονομίας, το λιπαντικό που επέτρεπε στη πραγματική οικονομία να λειτουργεί και γι αυτό δημιουργούσε πολύ μικρότερες κρίσεις, ενώ σήμερα οι χρηματοπιστωτικές αγορές με την αυτονομία τους έχουν επιβάλλει τον τρόπο λειτουργίας τους σε όλο το οικονομικό σύστημα και ταυτόχρονα στο κοινωνικό σύστημα.

Η πραγματική οικονομία πλέον λειτουργεί real time

Δεν έχουμε μόνο μια διόγκωση, μια υπερμεγέθους ανάπτυξη του χρηματοπιστωτικού συστήματος στις χώρες της ανεπτυγμένης Δύσης, σε σχέση με την πραγματική οικονομία αλλά και μια ποιοτική αλλαγή. Η αλλαγή συνίσταται στο ότι, τόσο η πραγματική οικονομία όσο και οι επιχειρήσεις πρέπει να λειτουργούν σαν το χρηματιστήριο, δηλαδή in real time (σε πραγματικό χρόνο).
Κάθε στιγμή, κάθε λεπτό πρέπει να παρουσιάζουν κέρδη και αποδόσεις ώστε να μπορούν να τοποθετούν εκεί τα χρήματα τους οι παίκτες-επενδυτές που χρησιμοποιούν τα χρηματοπιστωτικά εργαλεία όπως  οι μετοχές, τα παράγωγα και τα ομόλογα.

Η συμπίεση του εργατικού κόστους

Εκλείπει από τη Δύση σε μεγάλο βαθμό η στρατηγική ανάπτυξη βάθους των επιχειρήσεων. Με απλά λόγια μια επιχείρηση για να αναπτυχθεί πρέπει να σκεφτεί και να στοχεύσει εις βάθος, να κάνει στρατηγική ανάπτυξη κάτι  που δεν γίνεται όμως σε «πραγματικό χρόνο», δηλαδή με βραχυχρόνια λογική . Ο real time χρόνος επιβάλλεται στην λειτουργία των επιχειρήσεων και τις αδρανοποιεί και δημιουργεί τεράστια προβλήματα στην πραγματική οικονομία. Το αποτέλεσμα είναι η οικονομία να προσπαθεί να αποβάλλει από πάνω της αυτό που ονομάζουμε σταθερά κόστη, τα οποία πλέον αποτελούν βάρος. Τα πάγια λοιπόν, οι μισθοί και οι εργατικές συμβάσεις η χρηματικοποίηση της οικονομίας δεν επιτρέπει να υπάρχουν. Επιχειρείται όλα τα στοιχεία του ενεργητικού να είναι ρευστά και εμπορεύσιμα, να μπορούν να αξιοποιηθούν και να πουληθούν. Γι’ αυτό βλέπουμε την μετακίνηση μεγάλων παραγωγικών μονάδων στην Κίνα ή την Ινδία και γενικά στην Ανατολή, διατηρώντας μόνο το brand name.

Αγορές ολιγοπώλια με ονοματεπώνυμο

Οι χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις είναι γνωστές και επώνυμες και μάλιστα βρισκόμαστε σε φάση συγκεντροποίησης με τις περίφημες αγορές, εξαγορές και συγχωνεύσεις.  Ολιγοπώλια στις αγορές χρήματος ,κεφαλαίου και παραγώγων δημιουργεί μια ομάδα κορυφαίων τραπεζών του πλανήτη, που οι δέκα σημαντικότερες είναι: Morgan Stanley, Goldmann Sachs, JP Morgan Chase, City Group, Deutsche Bank, UPS, Credit Suisse, Barklays, RBS (Royal Bank of Scotland) και η HSBC.
Αυτές είναι οι σημαντικότερες επενδυτικές τράπεζες οι οποίες καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό, με λειτουργία καρτέλ δηλαδή ολιγοπωλίου την παγκόσμια οικονομία.
Με υπαρκτές αντιθέσεις βεβαίως  μεταξύ τους, αυτές οι τράπεζες και οι θυγατρικές τους που είναι διασκορπισμένες σε όλο τον κόσμο, αλλά και μέσω των off shore που έχουν δημιουργήσει καταφέρνουν σε μεγάλο βαθμό να κινούν τα νήματα των χρηματοπιστωτικών αγορών.

Πολιτικοί, αγορές και κόμματα

Υπάρχει μια ολοένα και πιο στενή σχέση των πολιτικών ηγεσιών και των κρατών με το χρηματοπιστωτικό τομέα. Το κράτος είναι η αντανάκλαση των κοινωνικών δυνάμεων που υπάρχουν. Τα κράτη της Δύσης βρίσκονται σε μια κάθοδο της γεωπολιτικής του θέσης στο παγκόσμιο καταμερισμό δύναμης και εργασίας αφού έχει υποχωρήσει σημαντικά η βιομηχανική τους παραγωγή. Κρατούν στη Δύση μόνο την υψηλή τεχνολογία και τις χρηματοπιστωτικές εργασίες. Η αιχμή του δόρατος είναι πλέον ο χρηματοπιστωτικός τομέας. Το χρηματοπιστωτικό σύστημα δεν επιβάλλεται στους πολιτικούς, ούτε μπορεί να ερμηνευθεί ως μια συνομωσιολογική κατασκευή. Το σύστημα έχει βρει την ευκαιρία και συνεργάζεται αρμονικά με τους πολιτικούς φορείς, αλλιώς δεν θα μπορούσε  να συντελεστεί η απελευθέρωση των αγορών. Οι πολιτικοί ανοίγουν την πόρτα αλλά δεν μπορούν μετά να ελέγξουν τις μετέπειτα δράσεις των  αγορών που έχουν πλέον ξεφύγει, έχουν αποκτήσει δύναμη και μπορεί να δημιουργήσουν προβλήματα στην ίδια την πολιτική τάξη.
Για παράδειγμα η τελευταία κρίση 2007-2010 των subprimes έθεσε σε σοβαρή αμφισβήτηση την επικυριαρχία της Αμερικής και της Δύσης σε όλο τον κόσμο. Η ίδια η ανεξέλεγκτη λειτουργία των αγορών το έκανε αυτό. Άρα η πολιτική ηγεσία που είναι ο συλλογικός εκφραστής των συμφερόντων της Δύσης και όχι κάποιου μεμονωμένου τομέα προσπάθησε να διασώσει τις τράπεζες, το χρηματοπιστωτικό σύστημα εν γένει, που ενώ ζει με τα λεφτά των φορολογουμένων εξακολουθεί να  βγάζει κέρδη, είναι ένα είδος ζόμπι, και αυτό είναι από μόνο του απίστευτο. Οι πολιτικοί της Δύσης και ειδικά οι αγγλοσάξονες , δεν επιθυμούν να προβούν σε δραστικές ρυθμίσεις  του συστήματος γιατί θα πριονίσουν το κλαδί της κυριαρχίας μέσω της οποίας επιβάλλουν την εξουσία τους στις υπόλοιπες δυνάμεις του κόσμου.

Ένα δύσκολο ερώτημα οικονομικής εξάρτησης

Και θέτω ένα ερώτημα που είναι δύσκολο να απαντηθεί, ποιός είναι εξαρτημένος σήμερα, οι ΗΠΑ ή η Κίνα; Η Κίνα εξάγει προϊόντα στη δύση και με τα χρήματα που παίρνει αγοράζει Αμερικανικά ομόλογα για να μπορούν οι αμερικάνοι καταναλωτές να αγοράζουν κινέζικα προϊόντα. Ποιός είναι πιό εξαρτημένος, η Κίνα ή οι ΗΠΑ; Ποιός έχει το πάνω χέρι; Η απάντηση είναι δύσκολο να δοθεί. Υπάρχει λοιπόν ένα δίκτυο στο οποίο έχουν ενταχθεί όλες οι αναπτυσσόμενες οικονομίες, μεγάλες δυνάμεις με πόρους και ένας πολύ σημαντικός πόρος είναι το ανθρώπινο δυναμικό. Επομένως η Κίνα φαντάζει αυτή τη στιγμή ως μια ανερχόμενη δύναμη που στηρίζει την εξαγωγική της δραστηριότητα, στην υποστήριξη της καταναλωτικής δύναμης των Αμερικάνων μέσω της αγοράς χρέους του αμερικάνικου δημοσίου.

Ο καπιταλισμός καζίνο

Ο καπιταλισμός καζίνο, είναι η ακραία μορφή του χρηματοπιστωτικού συστήματος, όπου όλα είναι στοίχημα. Τα πιο πολλά προϊόντα που παράγονται προσομοιάζουν με πράξεις στοιχήματος. Στην ουσία βρισκόμαστε μπροστά σε μια τεράστια φούσκα. Έτσι άλλη είναι η πραγματικότητα και άλλη η οικονομική της εικόνα. Όποια οικονομική εκπομπή και αν παρακολουθήσετε, ακόμη και ελληνική, θα νομίσετε ότι όλη η οικονομία είναι η άνοδος και η πτώση των μετοχών. Δεν υπάρχει τίποτα άλλο, ούτε εργαζόμενοι, ούτε επιχειρηματίες που παράγουν προϊόντα. Σε παγκόσμια κλίμακα όλη η οικονομία περνάει μέσα από το χρηματιστήριο.
Αυτό συνέβη τα τελευταία είκοσι χρόνια. Παλιότερα το χρηματιστήριο της Φρανκφούρτης ήταν ασήμαντο, όπως και του Τόκιο και των Παρισίων. Τα σημαντικά ήταν της Νέας Υόρκης και του Λονδίνου τα λεγόμενα αγγλοσαξονικά.
Σήμερα έχουμε την κυριαρχία του αμερικάνικου παραδείγματος όπου το χρηματιστήριο επιβάλλεται στην οικονομία ενώ παραδοσιακά οι οικονομίες της Κεντρικής Ευρώπης και της Ιαπωνίας στηρίζονταν στη συνεργασία του τραπεζικού τομέα με τις βιομηχανικές επιχειρήσεις. Σήμερα έχουμε μια απίστευτη στρέβλωση και τα χρηματιστήρια κυριαρχούν πάνω στην πραγματική οικονομία, αντί να συμβαίνει το αντίθετο.

Ο Κώστας Μελάς είναι συγγραφέας του βιβλίου «Οι σύγχρονες κρίσεις του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος (1974-2008)» που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Λιβάνη.

Συνέντευξη στο Κουτί της Πανδώρας (http://www.koutipandoras.gr/?p=12240).
Δημοσιευμένο στις 22 Νοε 2011 | ΡΕΠΟΡΤΑΖ-ΕΙΔΗΣΕΙΣ | Συντάκτης: Μιγκέλ Σαμοθράκης

Δευτέρα, 21 Νοεμβρίου 2011

Η Ευροζώνη και οι Χρηματοπιστωτικές Αγορές

Γιατί οι κερδοσκόποι χτυπούν τώρα ισχυρές οικονομίες της Ευρωζώνης, όπως για παράδειγμα η Ιταλία;

Πρέπει να γίνει κατανοητό κατ’ αρχάς, το πώς λειτουργούν οι χρηματοπιστωτικές αγορές με στόχο τις βραχυχρόνιες υψηλές αποδόσεις. Μετά από προσεκτική  μελέτη ανακαλύπτουν που υπάρχουν «χάσματα» στα χρηματοοικονομικά δεδομένα μιας χώρας ή μιας επιχείρησης τα οποία αναδεικνύουν και τα θέτουν σε γνώση των ενδιαφερομένων υπό μορφή προειδοποίησης λέγοντας τους ότι αν δεν «διορθωθούν» σύμφωνα με τις επικρατούσες οικονομικές αντιλήψεις (οι οποίες τους επιτρέπουν να λειτουργούν έτσι και στη δημιουργία των οποίων έχουν άμεση συμβολή) θα αποσύρουν την εμπιστοσύνη τους. Δηλαδή θα γνωμοδοτήσουν αρνητικά για την οικονομική τους κατάσταση πράγμα που συνεπάγεται καμπανάκι για αυξημένο κίνδυνο. Με βάση αυτές τις εκτιμήσεις  ο ένας μετά τον άλλο οι μεγάλοι θεσμικοί επενδυτές (επενδυτικές τράπεζες, hedge funds, mutual funds, διαχειριστές ομολόγων κτλ) κατ’ αρχάς απαιτούν υψηλότερο ασφάλιστρο κινδύνου και στη συνέχεια εφόσον οι συγκεκριμένες χώρες έχουν μπει πλέον στο στόχαστρο αποσύρονται προκαλώντας αδυναμία στην αναχρηματοδότηση του χρέους. Όσοι εξ αυτών καταφέρνουν να βγουν εγκαίρως αποκομίζουν υψηλά κέρδη. Υπάρχουν όμως και πολλοί που παγιδεύονται και εγκλωβίζονται στο ίδιο τους το παιχνίδι. Βεβαίως και αυτοί έχουν χίλιους τρόπους να μειώσουν τις απώλειες τους. Όμως για να υπάρξει «αγορά» κάποιος πρέπει να χάνει και κάποιος να κερδίζει. Αυτό γίνεται γιατί ο κάθε επενδυτής διαμορφώνει διαφορετικές προσδοκίες για το μέλλον . Ως παράδειγμα μπορεί να αναφερθεί η χρονική στιγμή που κάποιος αποφασίζει να αποχωρίσει, ή το ύψος της απόδοσης που επιθυμεί να εξάγει. Δηλαδή οι προσδοκίες σχετίζονται όχι μόνο με πληροφορίες αλλά και με τα ανθρωπολογικά χαρακτηριστικά των παικτών. Τώρα ευθέως απαντώ στην ερώτησή σας. Οι έντονες αδυναμίες στο  αρχιτεκτονικό χτίσιμο του ενιαίου νομίσματος που ορισμένοι από εμάς τις είχαμε εντοπίσει και προειδοποιήσει εμφανίστηκαν στην επιφάνεια  έντονα με την παγκόσμια κρίση του αμερικανικού χρηματοπιστωτικού συστήματος αλλά και του αντίστοιχου ευρωπαϊκού. Οι ευρωπαϊκές χώρες έσπευσαν να διασώσουν (ακόμα πρέπει να γίνουν πολλά για την εξυγίανση του ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού συστήματος) τις τράπεζές τους αυξάνοντας υπέρμετρα τα δημοσιονομικά ελλείμματά τους και κατά συνέπεια το δημόσιο χρέος. Αυτή η κατάσταση σχετικής αδράνειας του τραπεζικού συστήματος μέχρι να διασωθεί απορρόφησε τεράστια ποσά ρευστότητας που πήγαν για την κάλυψη των μαύρων τρυπών του χρηματοπιστωτικού συστήματος στερώντας την από τις ανάγκες της πραγματικής οικονομίας . Επομένως  η παγκόσμια οικονομική κρίση δημιούργησε έντονα προβλήματα  ανάπτυξης του ΑΕΠ των χωρών σε παγκόσμιο επίπεδο. Τα σημαντικότερα στην ΕΕ λόγω των περιοριστικών πολιτικών που εφαρμόζονται σύμφωνα με τη συνθήκη του Μάαστριχτ. Ενώ λοιπόν το χρηματοπιστωτικό σύστημα μπορεί να διασώζεται με δημοσιονομικό κόστος των εθνικών κυβερνήσεων και παράλληλα να μπορεί να δανείζεται με χαμηλότατο επιτόκιο από την ΕΚΤ , οι χώρες που το διέσωσαν και με τους δικούς τους πόρους λειτουργεί και χρηματοδοτεί η ΕΚΤ θα πρέπει να δανείζονται από τις χρηματοπιστωτικές αγορές ακόμα και σε περιπτώσεις που το κόστος γίνεται απαγορευτικό διότι στην ΕΕ απαγορεύεται η νομισματοποίηση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, την Ιαπωνία κτλ , ενώ απαγορεύεται και η διάσωση χωρών που κινδυνεύουν από χρεωκοπία. Οι χρηματοπιστωτικές αγορές εκμεταλλευόμενες αυτές τις απίστευτες επιλογές των ευρωπαίων στο χτίσιμο του ευρώ, άρχισαν να επιτίθενται στις χώρες που εμφάνιζαν εντονότερα και εμφανή προβλήματα , διαφορετικού είδους η κάθε μία, αλλά  όλα συσχετιζόμενα με κάποιο τρόπο με τον τρόπο δόμησης του ευρώ και των «υποσχέσεων αξιοπιστίας » που αυτός ο τρόπος δόμησης παρείχε στους παίκτες της παγκόσμιας οικονομίας. Σιγά – σιγά έθετε τη λογική δόμησης του ευρώ σε δοκιμασία: με την Ελλάδα στην αρχή: η συνθήκη του Μάαστριχτ προβλέπει μη διάσωση χωρών , σας προκαλούμε θα το τηρήσετε; Υποχώρησε βεβαίως η ΕΕ. Επιχείρησε να διασώσει την Ελλάδα. Το ίδιο μετά με την Ιρλανδία και την Πορτογαλία. Οι χρηματοπιστωτικές αγορές όμως επιμένουν γιατί το ευρώ εξακολουθεί να μην δομείται σωστά. Η επίθεση στην Ιταλία λόγω του υψηλού χρέους αλλά και της πολιτικής αστάθειας προκαλεί αυτή την φορά τον μηχανισμό EFSF που δημιούργησε η ΕΕ . Διότι τα μεγέθη της Ιταλίας είναι τεράστια (ΔΧ 1,920 τρις ευρώ). Επομένως όσο παραμένουν τα προβλήματα στη δόμηση του ευρώ και δεν λαμβάνονται μέτρα ουσιαστικής επίλυσής τους , όπως η λειτουργία της ΕΚΤ ως έσχατου δανειστεί , δεν θα επέλθει ηρεμία.


Τι εξελίξεις σηματοδοτεί μια ενδεχόμενη απώλεια του «τριπλού Α» για τη Γαλλία;

Ο μηχανισμός  χρηματοπιστωτικής σταθερότητας EFSF στηρίζεται στις χώρες που έχουν βαθμολογία από τους οίκους αξιολόγησης ΑΑΑ. Τέτοιες χώρες είναι η Γερμανία , η Γαλλία, η Αυστρία , η Φιλανδία και η Ολλανδία. Οι Γερμανία κα η Γαλλία συμμετέχουν με το 47,37 % στην παροχή εγγυήσεων στον μηχανισμό. Ουσιαστικά η αξιολόγηση ΑΑΑ του μηχανισμού στηρίζεται σε αυτές τις δύο χώρες . Αν υποβαθμιστεί η Γαλλία (συμμετέχει 20,31%) ουσιαστικά καταρρέει ο Μηχανισμός διότι θα ανέβει το κόστος δανεισμού του.    


Κατά πόσο είναι υπαρκτός ο κίνδυνος οι φλόγες της κρίσης να «κάψουν» και τον σκληρό πυρήνα της Ευρωζώνης;

Ο κίνδυνος είναι περισσότερο από υπαρκτός , βρίσκεται προ των πυλών. Για το λόγο αυτό κυκλοφόρησε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το κείμενο για την έκδοση ευρωομολόγων (20.11.2011). Φαίνεται ότι για πρώτη φορά η Α. Μέρκελ προτίθεται να το συζητήσει και να το αποδεκτεί χωρίς να γνωρίζουμε λεπτομέρειες ,   βεβαίως αφού λάβει ως αντάλλαγμα την αλλαγή των ευρωπαϊκών συνθηκών σύμφωνα με τα δικά της σχέδια.


Μήπως ήρθε η ώρα των μεγάλων αποφάσεων, κάτι που σημαίνει ότι πρέπει να ξεχάσουμε την ΕΕ με τη σημερινή της μορφή;

Νομίζω ότι η ζώσα πραγματικότητα οδηγεί στις μεγάλες αποφάσεις και ως εκ τούτου είμαστε κοντά σε αυτό που ρωτάτε . Η ΕΕ με τη σημερινή της μορφή δεν έχει λόγο ύπαρξης. Σε μια Ένωση εισέρχεται κάποιος για να έχει και κάποιο όφελος.

Χωρούν όλες οι χώρες στο σκληρό πυρήνα της ΕΕ και ποιες είναι οι βασικές υποψήφιες να δουν την πόρτα της εξόδου;

Νομίζω ότι για την ώρα η ΕΕ δει είναι έτοιμη να αντέξει την έξοδο καμίας χώρας. Με τα σημερινά δεδομένα φαίνεται ότι η είσοδος στο ευρώ είναι ανέκκλητος.  Οι πιθανοί κίνδυνοι από μία διάλυση, τόσο για τις οικονομίες της Ευρωζώνης όσο και για το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα, είναι τόσο μεγάλοι που συχνά εκλαμβάνονται ως λόγος προκειμένου να μη συμβεί ποτέ.

Τι εννοούμε όταν λέμε Ευρώ δύο ταχυτήτων;

Θεωρητικά εννοούμε ένα σκληρό ευρώ που θα κυκλοφορεί σε χώρες του πυρήνα της ΕΕ (Γερμανία, Αυστρία, Ολλανδία, Φιλανδία) και τον σχηματισμό ενός άλλου ευρώ που θα κυμαίνεται σε συγκεκριμένο και προκαθορισμένο εύρος γύρω από το ισχυρό ευρώ.  Όμως νομίζω ότι δεν μπορεί να υπάρξει κάτι τέτοιο. Σε αυτή την περίπτωση είναι σωστότερο κάθε χώρα να αποκτήσει το δικό της νόμισμα και να ασκεί ανεξάρτητη νομισματική πολιτική.



Πως και ποιοι θα λαμβάνουν τις αποφάσεις στη νέα φάση της ΕΕ;

Νομίζω ότι χωρίς την Γερμανία δεν μπορεί να υπάρξει καμία απόφαση. Μην αυταπατώμεθα αυτοί που αποφασίζουν είναι οι κυρίαρχοι και ως γνωστόν είναι οι αποφασίζοντες στις έκτακτες περιπτώσεις , και τέτοιοι είναι οι Γερμανοί.

Πως σχολιάζετε την άποψη όσων υποστηρίζουν ότι δε συμφέρει τη Γερμανία η διατήρηση του ευρώ και της Ευρωζώνης;

Νομίζω ότι η άποψη αυτή δεν στηρίζεται ούτε σε οικονομικά ούτε σε γεωπολιτικά δεδομένα. Είναι σχεδόν στον αέρα δεδομένου ότι δεν λαμβάνει υπόψη του τις γενικότερες αναλύσεις για τις διεθνείς εξελίξεις. Θα το αναλύσουμε όμως σε μια άλλη ευκαιρία διότι παρουσιάζει ως ζήτημα εξαιρετικό ενδιαφέρον.

Και τι επιπτώσεις θα υπάρξουν για την Ελλάδα και κατά πόσο είναι υπαρκτός ο κίνδυνος επιστροφής στη δραχμή;


Ο κίνδυνος είναι υπαρκτός στο βαθμό που δεν επιλύονται τα προβλήματα του ευρώ σε επίπεδο ευρωζώνης. Η Ελλάδα με την μέχρι σήμερα συμπεριφορά της απλά αναμένει τις αποφάσεις.

Κώστας Μελάς   21.11.2011. Εφημερίδα ΝΙΚΗ.